Рас Маконнен: Эфиопияның әскери қолбасшысы және Хайле Селассиенің әкесі
Makonnen Wolde Mikael
Рас Маконнен: Эфиопский князь, военачальник, отец императора Хайле Селассие. Участвовал в битве при Адве, губернатор Харара. Биография и роль в истории Эфиопии.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопияның Шева ханзадасы (1852–1906)
Гвианада туған панафрикалық белсенді
Ethiopian prince of Shewa (1852–1906)
the Guyanese born Pan African activist
Рас Маконнен Вольде Микаэль Вольде Мелекот (амхар тілінде: ራስ መኮንን ወልደ ሚካኤል ወልደ መለኮት; 8 мамыр 1852 – 21 наурыз 1906), немесе жай ғана Рас Маконнен, сондай-ақ Абба Кагнев (አባ ቃኘው) деп те белгілі, Шевадан шыққан эфиопиялық патша, әскери қолбасшы, Харар губернаторы және болашақ император Хайле Селассидің әкесі. Николай Гумилев оны «Абыссинияның ең ұлы басшыларының бірі» деп сипаттаған, ол Бірінші итало-эфиопия соғысына қатысып, Адва шайқасында маңызды рөл атқарды.
Ras Makonnen Wolde Mikael Wolde Melekot (Amharic: ራስ መኮንን ወልደ ሚካኤል ወልደ መለኮት; 8 May 1852 – 21 March 1906), or simply Ras Makonnen, also known as Abba Qagnew (አባ ቃኘው), was an Ethiopian royal from Shewa, a military leader, the governor of Harar, and the father of future Emperor Haile Selassie. Described by Nikolai Gumilev as “one of the greatest leaders of Abyssinia”, he served in the First Italo Ethiopian War, playing a key role at the Battle of Adwa.
Өмірбаян
Рас Маконнен Вольде Микаэль Вольде Мелекот анасы Войзеро Тенегнерко Сале Селассие мен әкесі Дежазмах Вольде Микаэль Вольде Мелекоттан (Менз және Доба провинцияларының губернаторы) туған. Оның анасының тегі амхаралық, оның анасы Салеман Селассиеден тараған. 1865 жылы 14 жасында әкесі оны Шеваның сол кездегі билеушісі Негус Менеликтің сарайына алып барды, онда ол әскери оқудан өтті және мемлекеттік басқару іскерлігін үйренді. 1873 жылдың шілдесінде Маконнен Дежазмах Али мен Воизеро Волете Гиоргистің Оромо қызы Ешимебет Алиге үйленді. 1875 жылы Ешимебет Али емес, басқа әйелден Жiлма Маконнен дүниеге келді. 1892 жылы Маконнен мен Ешімебет Әлидің ұлы Тафари Маконнен дүниеге келді. 1901 жылы Ешімебет Әли қайтыс болғаннан кейін Маконнен қысқа уақытқа Таиту Бетул патшайымның немересі Воизеро Ментаваб Валеге үйленді. Маконненнің Ментаваб Валеге жасаған некесі толыққанды болған жоқ және 1902 жылы күшін жойды. 1876 жылы Маконнен Баламбара шеніне ие болды және 1881 жылға қарай жақсы қаруланған 1000 сарбазға қолбасшылық етті. Сол жылы Таджурадан сауда керуендеріне кедергі келтірген Арси Оромосына қарсы науқанға қатысты. Ол Эмбабо шайқасында және екінші рет Арсиге қарсы шайқаста күресті. Маконнен Челэнко шайқасында Әмірдің далалық зеңбіректерін басып алған әскерлерді басқарды. Харари халқының айтуынша, Харарға Рас Маконненнің басып кіруінен бастап Харари халқының қысымға ұшырауы басталды, содан кейін мешіттер шіркеулерге айналдырылды және қалаға қоныстану үшін солтүстіктен келген абиссиниялық христиандар келді. Маконнен Харардағы басты мешіттің орнына православие шіркеуін салуды бұйырды. Француз саяхатшысы Шарль Мишель "Абиссинияның алғашқы жылдары гүлденген жоқ" деп атап өтті, себебі абиссиниялықтар "әрқандай құнды нәрсені өздеріне алды", ал "бірнеше мың сарбаз Харарилерді олардың үйлерінен қуып шығып, олардың орнына қоныстанды және айналасындағы барлық нәрсені қиратты". Сауда және саудагерлер қаладан қуылды, ал базарлар шалғай ауылдарда өткізілді. Басып алу кезеңінде Маконнен Харари байлығын олардың жерлерін тартып алып, өз сарбаздарына беру арқылы әлсіретпек болды. Харарда Маконнен шетелдіктермен, оның ішінде капуцин миссионерлерімен және елордаға бара жатқан еуропалықтармен жақсы қарым-қатынаста болды. Ол сол жерден сыртқы әлем туралы мүмкіндігінше көп нәрсе білді. Ол орыстарды ортақ православиелік сенімдері үшін бағалады және басқа батыс еуропалықтардан айырмашылығы, отарлаушылық ниеттері болған жоқ. Маконнен атыс қаруына құмар болды және жергілікті қару саудасына белсенді қатысты, ол қару-жарақ импорттады, олардың кейбіреулерін Шеваға жөнелтті, ал қалғандарын жақын маңдағы сомалилерді бағындыруға немесе олардан алым-салық алуға пайдаланды. Маконнен Харардың шығысына және оңтүстігіне қарай империяның кеңеюін жеделдетіп, Иса және Гадабурси аумақтарын жаулап алды. 1890 жылы Аддис-Абебадан келген қосымша күштер Маконненге 1891 жылға қарай Огаденнің барлық аумағын басып алуға мүмкіндік берді. Солдаттар Огаденге кеткеннен кейін қаладағы жағдай жақсарды. Харари дворяндарына қала басқаруына қатысуға рұқсат берілді, өйткені қала басқаруы Әмірдің немере інісі Әлиге тапсырылды. Абиссиниялықтардың халыққа қарсы жасаған зұлымдықтары тоқтаған жоқ, бірақ Харари халқы көп ұзамай көтеріліп, Маконнен өз әскерлерімен қалаға шабуыл жасап, халықты қорқытып, Әлиді тұтқынға алды. Қалаға кіргеннен кейін әскерлер ашуланып, үйлерді қиратып, тонады, тұрғындарды қатыгездікпен қорлады және бірнеше адамды өлтірді. Тарихшы Норман Беннетттің айтуынша, Маконнен Харарда толық билікке ие болу үшін көтеріліс ұйымдастырған болуы мүмкін. Ол Әлидің орнына екі басқа Харари вице-корольдерін, Юсуф Беркхедлені және Хаджи Абдуллахи Садиқты тағайындады.
Ras Makonnen Wolde Mikael Wolde Melekot was born in Derefo Maryam near Ankober, in what was then in the province of Menz to his mother Woizero Tenagnework Sahle Selassie and his father Dejazmach Wolde Mikael Wolde Melekot, who was the governor of the provinces Menz and Doba (which are located in Semien Shewa) His maternal lineage is ethnically Amhara with a Solomonic genealogy, his mother was a daughter of Sahle Selassie of Shewa. In 1865, at the age of 14 his father took him to the court of Negus Menelik, then ruler of Shewa, where he engaged in military training and imbibed the skills of statecraft. Around July 1873, Makonnen married Yeshimebet Ali, the Oromo daughter of Dejazmach Ali and Woizero Wolete Giyorgis. In 1875, Yilma Makonnen was born to Makonnen and a woman who was not Yeshimebet Ali. In 1892, Tafari Makonnen, the son of Makonnen and Yeshimebet Ali, was born. In 1901, following the death of Yeshimebet Ali, Makonnen was briefly married to a niece of Empress Taytu Betul, Woizero Mentewab Wale. Makonnen's marriage to Mentewab Wale was never consummated and, in 1902, it was annulled. In 1876, Makonnen was awarded the rank of Balambaras and by 1881 commanded 1,000 well armed troops. In the same year he served in a campaign against the Arsi Oromo who were disrupting trade caravans from Tadjoura. He served in the battle of Battle of Embabo, and fought against the Arsi for a second time. Makonnen lead the troops that captured the Amir's field cannons during the Battle of Chelenqo. According to Hararis, the oppression of Harari people began with the invasion of Harar by Ras Makonnen which followed mosques changed into churches and Abyssinian Christians arriving from the north to settle in the town. Makonnen had ordered the primary mosque of Harar to be replaced by an Orthodox Church. The French traveler Charles Michel notes that "the first years of the Abyssinian occupation were far from prosperous" as the Abyssinians "took for themselves what could have any value", while "the soldiers, several thousand in number, chased the Hararis from their dwellings to install themselves in their place, and devastated everything around them." Trade and traders were driven away from the city and markets were held instead in the remote countryside. As the occupation progressed, Makonnen set about undermining Harari wealth by expropriating their land and offering it to his soldiers. At Harar, Makonnen enjoyed good relations with expatriates, including Capuchin missionaries and a growing number of Europeans enroute to the capital. From there he learned as much as possible about the outside world. He especially appreciated Russians due to their shared Orthodox faith, and unlike other western Europeans, did not have colonial pretensions. Makonnen also had a passion for firearms and was heavily involved in the local arms trade, he imported weapons, some of whom he shipped to Shewa, others he used to subdue or extract tribute from the nearby Somalis. Makonnen pushed the expansion of the empire to the east and south of Harar, conquering the territories of the Issa and the Gadabuursi. In 1890, more reinforcements from Addis Ababa allowed Makonnen to occupy all of the Ogaden by 1891. Conditions in the city rapidly improved once the soldiers left for service in the Ogaden. The Harari nobility was allowed some participation in the city's government, as running of the city was entrusted to the Amir's nephew, Ali. However ravaging and additional atrocities against the populace by the Abyssinians did not cease, the Harari people soon revolted and Makonnen marched into town with his troops, cowed the population, and imprisoned Ali. Once in the town, the troops went wild, demolished and looted homes, tyrannized the population, and killed several people. According to historian Norman Bennett, Makonnen may have aroused an insurrection to obtain absolute power in Harar. He successively replaced Ali with two other Harari viceroys, Yusuf Berkhedle and Haji Abdullahi Sadiq.
Дипломат
Еуропалықтармен таныс болғандықтан, ол тез арада Эфиопия миссияларын жетекші етуге тағайындалды. Оның алғашқы сапары 1889 жылы Римде Учале шартының ресми ратификациялануын көрген кезде болды, бұл қазіргі заманғы қару-жарақ пен оқ-дәрі сатып алуға мүмкіндік берді. 1890 жылы үйіне қайтар жолда Иерусалимде тоқтады, онда Эфиопия үкіметі атынан жер сатып алды, ал грек патриархы оған Нағыз Кресттің бір бөлігі орнатылған алтын айқыш сыйлады. Сол жылдың сәуір айында Аддис-Абебаға келгеннен кейін, ол Рас шеніне көтерілді. Отанына оралған Маконнен Учале шартының 17-бабы туралы пікірталастарға қатысып, Италияның позициясын айыптады. 1892 жылы Рас Маконнен Тиграйдағы итальяндық интригалар, Годжамдағы көтеріліс және сарай төңкерісінің әрекеті салдарынан Шеваға шақырылды. Маконнен келесі екі жылдың көп бөлігін 17-бап туралы ішкі және сыртқы пікірталастарға қатысумен өткізді. Осы уақыт аралығында оның Харардағы жақсы жабдықталған әскерлері Сомалидің жазықтарында мал ұрлау экспедицияларын жүргізіп, ірі қара мал өлімінен қырылған таулы аймақтардағы мал қорын толықтырды. Рас Маконненнің әскерлері Адва шайқасында маңызды рөл атқарды, оның жауынгерлері шайқастың көп бөлігін Энда Керет төбелерінде Маттео Альбертоне бригадасын талқандауға, содан кейін Альбертоне мен Дабормида позициялары арасындағы Гусосо тауын басып алуға жұмсады. Оның күштері кейін Дабормида бригадасына шабуыл жасады, бұл орамо атты әскеріне шегінуге тырысқанда оларды талқандауға мүмкіндік берді.
Due to his familiarly with the Europeans, he was soon made to lead Ethiopian missions aboard. His first trip took place in 1889 to witness Rome's formal ratification of the Treaty of Wuchale which provided a welcome opportunity to buy modern weapons and ammunition. On his way home in 1890, he stopped in Jerusalem, where he purchased land on behalf of the Ethiopian government, and the Greek patriarch presented him with a gold crucifix in which a sliver of the True Cross was embedded. In April of that year, after arriving in Addis Ababa, he was promoted to the rank of Ras. Back at home, Makonnen took part in debates about Article 17 of the Treaty of Wuchale, condemning Italy's position. In 1892, Ras Makonnen was summoned to Shewa because of Italian intrigue in Tigray, an insurrection in Gojjam, and an attempted palace coup. Makonnen spent much of the next 2 years participating in internal and external debates about Article 17. In the meantime his well equipped troops in Harar underwent raiding expeditions throughout the Somali lowlands to capture sheep and cattle to restock highland herds decimated by the rinderpest epidemic. Ras Makonnen's troops played an important role at the Battle of Adwa, his men spent much of the battle mauling Matteo Albertone's Brigade on the slopes of Enda Keret, then occupying Mount Gusoso between Albertone's and Dabormida's position. His forces then turn on Dabormida Brigade, allowing the Oromo cavalry to decimate it while attempting to withdraw.
Шетелге саяхат
1902 жылы Рас Маконнен Лондон қаласында король Эдуард VII-нің таққа отырғызу рәсіміне қатысты. Ол маусым айында, бастапқыда 26 маусымға жоспарланған рәсімге келді және король операциядан кейін жазылғанша Еуропада болды, 9 тамызда өткен қайта жадбалану рәсіміне қатысты. Осы мерзім аралығында ол Ұлыбританияның түрлі аймақтарына сапар шекті, сондай-ақ Италия, Франция, Түркия және Германияны аралады. Ол келесі наградаларды алды: 8 тамыз күні король Эдуард VII-ге арналған қабылдау кезінде Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің командирі (KCMG), Ресейдің Киелі Анна орденінің жұлдызы, Францияның Құрметті Легионының жұлдызы (Үшінші Республика), Италияның Таж орденінің жұлдызы, Османдық Осман орденінің жұлдызы. Бұл мүсінді Хорватия мүсіншісі Антун Августинчич жасаған, ол бұрынғы Югославия және АҚШ-та жұмыс істеген. 2020 жылдың маусым айында Хачалу Хундессаның өлімінен кейін болған Хачалу Хундесса көтерілісіне қатысқан Оромо халқының наразылары Рас Маконненнің ескерткішін құлатып, қиратты. Harari облыстық полиция қызметкерлері оның бұзуына қолдау көрсеткені айтылуда. Осы оқиғадан кейін Ұлыбританияның Уимблдон саябағында Рас Маконнен Вольде Микаэльдің ұлы және Эфиопияның көшбасшысы Хайле Селассиенің ескерткіші де қиратылды. Хачалу Оромия медиа желісіне (OMN) берген сұхбатында Аддис-Абебадағы Менелик II ескерткішіне сілтеме жасап, ескі билеушілердің аттарында отырған барлық жылқылар халыққа тиесілі екенін еске салмау керек деді.
In 1902, Ras Makonnen attended the coronation of King Edward VII in London. He arrived in June to the ceremony originally scheduled for 26 June, and stayed in Europe while the King recovered from an operation, attending the rescheduled ceremony on 9 August. Between these dates, he paid visits to various parts of the United Kingdom, and visited Italy, France, Turkey, and Germany. He received the following decorations: Knight Commander of the Order of St. Michael and St. George (KCMG) during an audience with King Edward VII on 8 August 1902, Star of the Russian Order of St. Anne, Star of the French Legion d'Honneur (Third Republic), Star of the Order of the Crown of Italy, Star of the Ottoman Order of Osmania. by Antun Augustinčić, a Croatian sculptor active in former Yugoslavia and the United States. In June 2020 the equestrian Monument to Ras Makonnen was toppled and destroyed by Oromo mobs who participated in Hachalu Hundessa riots, following the death of Hachalu Hundessa. It is alleged the Harari Regional state police officers supported its removal. The event was also followed by smashing of the Statue of Ras Makonnen Wolde Mikael's son and Ethiopian leader Haile Selassie in Wimbledon park, UK. Referring to a statue in Addis Ababa of Menelik II, Hachalu told Oromia Media Network (OMN) said that people should remember that all the horses seen mounted by old rulers leaders belonged to the people.