Балалардағы дау кезеңдері: себептері, көріністері (ауқыру, айқайлау, тікелей қарсылық). Баланың эмоционалдық күйзелісін қалай басқаруға болады? Бала тәрбиесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жас балаларда кездесетін ашудың бір түрі
Type of anger outburst engaged in typically by young children
Ашу, ашу шақыру, ызалану, күйзеліс, ашу ұстамасы – бұл әдетте эмоционалды күйзеліс кезеңіндегі адамдармен байланысты болатын эмоциялық жарылыс. Ол көбінесе жалпақтап, жылау, айқайлау, зорлық-зомбылық, қарсылық көрсету, ашулы сөздер айту, тыныштандыру әрекеттеріне кедері келтіру, ал кейбір жағдайларда ұру және басқа да физикалық зорлық-зомбылық әрекеттерімен сипатталады. Адам денесін бақылау жоғалтуы мүмкін; олар бір орында тұра алмайды; тіпті олардың "мақсатына" жетілсе де, тынышталмайды. Ашуға берілу баланың мектептен ұсталғанға немесе үлкен балалардың мектептен шеттетілуіне әкелуі мүмкін, ал үйде бөлмеге немесе бұрышқа уақыт белгілеу, тіпті үйге қамауға алып келуі мүмкін. Ашу ұстамасы ұзаққа созылған, ашулы сөйлеу түрінде көрініс табуы мүмкін.
A tantrum, temper tantrum, lash out, meltdown, fit, or hissy fit is an emotional outburst, usually associated with those in emotional distress. It is typically characterized by stubbornness, crying, screaming, violence, defiance, angry ranting, a resistance to attempts at pacification, and, in some cases, hitting and other physically violent behavior. Physical control may be lost; the person may be unable to remain still; and even if the "goal" of the person is met, they may not be calmed. Throwing a temper tantrum can lead to a child getting detention or being suspended from school for older school age children, and can result in a timeout or grounding, complete with room or corner time, at home. A tantrum may be expressed in a tirade: a protracted, angry speech.
Балалық шақта
Баланың ашу-ызасы – жас балаларда ең көп кездесетін проблемалық мінез-құлықтың бірі, бірақ бала өскен сайын оның жиілігі мен қарқындылығы азаяды. Кішкентай бала үшін ашу-ызаны қалыпты жағдай деп санауға болады, тіпті мінездің қалыптасуының белгісі ретінде қарастыруға да болады. Ашу-ыза кейде болашақтағы қоғамға қарсы мінез-құлықты болжаушы ретінде қарастырылса, екінші жағынан, ол жасқа сай, шамадан тыс көңіл көшірудің белгісі ғана, және ата-ананың сабырлы және тұрақты ұстанымымен уақыт өте келе басылады. Баланың өзін-өзі бақылауға келмейтін жағдайда, ата-ананың араласуы – баланың талап еткенінен гөрі, шын мәнінде қажет болуы мүмкін. Сельма Фрейберг бала тәрбиесінде "сыртқы күш қолдану мен тым көп қысым көрсетуден" сақтандыруға кеңес берді: "Егер біз әрбір шалбар ауыстыруды, қазына іздеуді, ұйықтауды, су тоғандарында ойнауды және қоқыс тастауды үкіметтік дағдарысқа айналдырсақ, балабақшада қатал наразылық, ашу-ыза мен бүлікшілдіктің барлық түрлерін оңай тудыруымыз мүмкін".
Tantrums are one of the most common forms of problematic behavior in young children but tend to decrease in frequency and intensity as the child gets older. For a toddler, tantrums can be considered as normal, and even as gauges of developing strength of character. While tantrums are sometimes seen as a predictor of future anti social behavior, in another sense they are simply an age appropriate sign of excessive frustration, and will diminish over time given a calm and consistent handling. Parental containment where a child cannot contain themself—rather than what the child is ostensibly demanding—may be what is really required. Selma Fraiberg warned against "too much pressure or forceful methods of control from the outside" in child rearing: "if we turn every instance of pants changing, treasure hunting, napping, puddle wading and garbage distribution into a governmental crisis we can easily bring on fierce defiance, tantrums, and all the fireworks of revolt in the nursery".
Интеллектуалдық және даму бұзылулары
Даму бұзылыстары бар, мысалы аутизм, Аспергер синдромы, СДВГ және интеллектуалды немесе даму қабілеттерінің бұзылуы бар кейбір адамдар басқаларға қарағанда жиі ашуға ұшырауы мүмкін, бірақ миына зақым келген кез келген адам (уақытша немесе тұрақты) ашуға ұшырауы мүмкін. Кез келген адам, жынысына немесе жасына қарамастан, кейде ашуға бейім болуы мүмкін. Дегенмен, сенсорлық жүктемеден туындаған күйзеліс (мұны тіпті қалыпты дамыған балалар да бастан өткеруі мүмкін) ашу-ызадан мүлдем өзгеше.
Some people who have developmental disorders such as autism, Asperger syndrome, ADHD, and intellectual disability or even a developmental disability, could be more vulnerable to tantrums than others, although anyone experiencing brain damage (temporary or permanent) can suffer from tantrums. Anyone may be prone to tantrums once in a while, regardless of gender or age. However, a meltdown due to sensory overload (which even neurotypical children can experience) is not the same as a temper tantrum.
Аборттар
Фрейд Қасқыр адамның ашу-ыза шақыруларын әпкесімен болған қанағаттандырылмаған қатынасымен байланыстырды: ол "қанағатсыз, тітіркенішті және зорлыққа бейім болды, кез келген мүмкіндікте ренжіді, содан кейін ашуға толып, жабайы сияқты айқайлады". Фрейд бұл ашу-ызаны кінә сезімінен туындаған, жаза тартуға деген санасыз қажеттілікпен байланыстырды – оның пікірінше, бұл балалық шақтағы көптеген ашу-ыза жағдайларына қатысты болатын. Хайнц Кохут ашу-ыза шақыруларын нәрестелік кезеңдегі ұлылық сезімінің бұзылуынан туындаған ашудың көрінісі деп санайды. Баланың тілектері қабылданбағанда (негізді болса да), оның жоғары бағаланған өзіндік бейнесіне соққы тигізеді, бұл құдіреттілік сезімін қозғайды. Бауырдың дүниеге келуіне қызғану мен одан туындаған агрессия да баланың негативтік ашу-ызасын тудыруы мүмкін, себебі сезімдерді бақылауға жасалған әрекет баланың өзін-өзі реттеу жүйесін шамадан тыс жүктейді.
Freud considered that the Wolf Man's development of temper tantrums was connected with his seduction by his sister: he became "discontented, irritable and violent, took offence on every possible occasion, and then flew into a rage and screamed like a savage". Freud linked the tantrums to an unconscious need for punishment driven by feelings of guilt—something which he thought could be generalised to many other cases of childhood tantrums. Heinz Kohut contended that tantrums were rages of anger, caused by the thwarting of the infant's grandiose exhibitionist core. The blow to the inflated self image, when a child's wishes are (however justifiably) refused, creates fury because it strikes at the feeling of omnipotence. Jealousy over the birth of a sibling, and resulting aggression, may also provoke negativistic tantrums, as the effort at controlling the feelings overloads the child's system of self regulation.
Өмірдің кейінгі кезеңдері
Жазушы Уильям Макеписс Такерэй өмірінің соңында "ашу шақыруды, көзің жететінше, оның мазасыз және қанағаттанбаған бет-әлпетінен тануға болады – егер осылай атауға рұқсат етілсе, 'ашу шақыруға тиісті' жағдай" деп мәлімдеді. Хайнц Кохут "сәбидің өзегінде өзіне бейілді, қадір-қасиетін жоғары қоятын, өзіндік көрсетуге құштар бөлік болуы мүмкін" деді, ал "көңілі қалып, ашуланып, осылайша нарциссистік ашуға ұшырауы – бұл оқыс жағдайға байланысты нарциссизм немесе ашу шақыру мінез-құлқы" болып табылады. Егер ересек адамдарда ашу шақыру көрінсе, бұл көбінесе олардың жасқандығының немесе психикалық немесе даму мүкіндіктерінің шектеулігінің белгісі болуы мүмкін; сондай-ақ, аутизм немесе АДГҚ (ADHD) салдарынан туындаған күйзелістер жиі ашу шақыру деп жаңылыс жатады. Бұл сонымен қатар, өте күшті стресске ұшыраған қалыпты адамдарда да кездесуі мүмкін.
Writer William Makepeace Thackeray claimed that in later life "you may tell a tantrum as far as you can see one, by the distressed and dissatisfied expression of its countenance—'Tantrumical', if we may term it so". Heinz Kohut contended that "the baby’s core is likely to contain a self centered, grandiose exhibitionist part", and that "tantrums at being frustrated thus represent narcissistic rages" is a kind of acquired situational narcissism or tantrumical behavior. If older people show tantrums, they might often be signs of immaturity or a mental or developmental disability; and often autistic or ADHD meltdowns are incorrectly labelled tantrums. It can also occur in neurotypical people under extreme stress.