Кіріспе
Үш айдан астамға созылатын және үш айдан бірнеше жылға дейін жалғасуы мүмкін ауырсыну; DSM 5 және ICD 11 сияқты әртүрлі диагностикалық анықтамалықтар созылмалы ауырсынудың бірнеше анықтамасын ұсынды, бірақ қабылданған анықтама – «жазылудың күтілетін мерзімінен ұзаққа созылатын ауырсыну». Ауырсыну механизмін қалыптастыру организмге зиян келтірудің алдын алады, бірақ созылмалы ауырсыну биологиялық құндылығы жоқ ауырсыну (позитивті әсері жоқ). Бұл ауырсынудың түрлі бөлімдері бар: қатерлі ісік, жарақаттан кейінгі немесе хирургиялық араласудан соңғы, бұлшықет-сүйек және висцеральді – осы бөлімдердің ең маңыздылары. Созылмалы ауырсынудың пайда болуына түрлі факторлар себеп болады, олар неврогенді (генге тәуелді), ноцицептивті, нейропатиялық, психологиялық немесе белгісіз болуы мүмкін. Диабет (қандағы қант деңгейінің жоғарылауы), белдеме (кейбір вирустық аурулар), қиық аяқ синдромы, гипертония және инсульт сияқты кейбір аурулар созылмалы ауырсынудың қалыптасуына ықпал етеді. Созылмалы ауырсынудың ең көп таралған түрлері – арқа ауруы, қатты бас ауруы, мигрень және бет ауруы. Созылмалы ауырсыну өте ауыр психологиялық және физикалық салдарларды тудыруы мүмкін, кейде тіпті өмір бойына созылады. Сұр затты (ми нейрондарының зақымдануын) талдау, ұйқысыздық, метаболизмдік проблемалар, созылмалы стресс, семіздік және жүрек тақырыбы – физикалық бұзылыстардың мысалдары; ал депрессия, когнитивтік бұзылыстар, әділетсіздік сезімі және невроз – психикалық бұзылыстардың мысалдары. Бұл ауруды емдеудің көптеген әдістері бар: дәрілік терапия (опиоидты және опиоидты емес препараттардың түрлері), когнитивті-мінездік терапия және физиотерапия – олардың ең маңыздылары. Дәрі-дәрмектер көбінесе жанама әсерлермен байланысты және ауырсынудың әсері күшті болғанда ғана тағайындалады. Аспирин және ибупрофен сияқты препараттар жеңіл ауырсындарға, ал морфин мен кодеин – ауыр ауырсындарға қолданылады. Мінез-құлық терапиясы және физиотерапия сияқты басқа емдеу әдістері, тиімділігі төмен болғандықтан, көбінесе дәрі-дәрмектермен бірге қосымша ретінде қолданылады. Қазіргі уақытта бұл әдістердің ешқайсысының нақты емдеуі жоқ, және жүйке блокадасы және сәулелік терапия сияқты жаңа басқару және терапиялық шаралар бойынша зерттеулер жалғасуда. Созылмалы ауырсыну – аурудың бір түрі, және бұл аурудың түрі диабет, қатерлі ісік және жүрек ауруларынан да көп адамдарға әсер етеді. Әр түрлі елдерде жүргізілген эпидемиологиялық зерттеулерде созылмалы ауырсынудың таралу деңгейі елдерде 8%-дан 55,2%-ға дейін өзгеретіні анықталды. Мысалы, зерттеулер Иран мен Канадада 10%-дан 20%-ға дейін, ал АҚШ-та 30%-дан 40%-ға дейін таралуын бағалайды. Нәтижелер көрсетіп тұрғандай, әртүрлі елдердегі адамдардың орташа есеппен 8%-дан 11,2%-ы ауыр созылмалы ауырсынудан зардап шегеді, және оның таралуы дамыған елдерде басқа елдерге қарағанда жоғары. Америкалық медицина қауымдастығының бағалауынша, бұл елде бұл аурумен байланысты шығындар шамамен 560-635 миллиард долларды құрайды.
and can last from three months to several years; Various diagnostic manuals such as DSM 5 and ICD 11 have proposed several definitions of chronic pain, but the accepted definition is that it is "pain that lasts longer than the expected period of recovery." Creating a pain mechanism prevents possible damage to the body, but chronic pain is a pain without biological value (doesn't have a positive effect). This pain has different divisions; cancer, post traumatic or surgery, musculoskeletal and visceral are the most important of these divisions. Various factors cause the formation of chronic pain, which can be neurogenic (gene dependent), nociceptive, neuropathic, psychological or unknown. Some diseases such as diabetes (high blood sugar), shingles (some viral diseases), phantom limb pain, hypertension and stroke also play a role in the formation of chronic pain. The most common types of chronic pain are back pain, severe headache, migraine, and facial pain. Chronic pain can cause very severe psychological and physical effects that sometimes continue until the end of life. Analysis of the grey matter (damage to brain neurons), insomnia and sleep deprivation, metabolic problems, chronic stress, obesity and heart attack are examples of physical disorder; And depression, cognitive disorders, perceived injustice (PI) and neurosis are examples of mental disorder. A wide range of treatments are performed for this disease; Drug therapy (types of opioid and non opioid drugs), cognitive behavioral therapy and physical therapy are the most significant of them. Medicines are usually associated with side effects and are prescribed when the effects of pain become severe. Medicines such as aspirin and ibuprofen are used for milder pain and morphine and codeine for severe pain. Other treatment methods, such as behavioral therapy and physiotherapy, are often used as a supplement along with drugs due to their low effectiveness. There is currently no definitive cure for any of these methods, and research continues into a wide variety of new management and therapeutic interventions, such as nerve block and radiation therapy. Chronic pain is considered a kind of disease, this type of pain has affected the people of the world more than diabetes, cancer and heart diseases. During several epidemiological studies conducted in different countries, wide differences in the prevalence rate of chronic pain have been reported from 8% to 55.2% in countries; For example, studies evaluate the incidence in Iran and Canada between 10% and 20% and in the United States between 30% and 40%. The results show that an average of 8% to 11.2% of people in different countries have severe chronic pain, and its epidemic is higher in industrialized countries than in other countries. According to the estimates of the American Medical Association, the costs related to this disease in this country are about 560 to 635 billion dollars.
Патофизиология
Ауырсыну туралы хабарларды үнемі белсенділеу және беру механизмі денени ауырсынуды жеңілдетуге бағытталған әрекетке (денеде зақымдануды болдырмау механизміне) итермелейді, бұл әрекет простагландиндердің босатылуына және сол бөліктің тітіркендіргіштерге сезімталдығының артуына әкеледі; простагландин секрециясы шыдамсыз және созылмалы ауырсынуға себеп болады. Ұзаққа созылған белсенділік кезінде ауырсыну сигналдарын арқалық мүйізге беру «ауырсыну күшеюі» құбылысын тудыруы мүмкін. Бұл ауырсыну сигналдарын беру шегін төмендететін өзгерістерге алып келеді. Сонымен қатар, бұл ауру сезгіш емес жүйке талшықтарының ауырсыну сигналына жауап беруіне, оны тудыруына және беруіне себеп болуы мүмкін. Зерттеушілер осы ауырсынуды тудыратын жүйке талшықтары С тобына жатады деп санайды; бұл талшықтар миелинмен қапталмаған (өткізу жылдамдығы төмен) және ұзаққа созылған ауырсынуға себеп болады. Бұл өзгерістерді нейропластикалық қасиеттерімен түсіндіруге болады. Созылмалы ауырсыну кезінде бұл процесті бір рет басталғаннан кейін кері қайтару немесе тоқтату қиынға соғады. Созылмалы ауырсынумен ауыратын адамдардың ЭЭГ-сы ауырсынудың салдарынан мидың белсенділігі мен синаптық пластикалық өзгерістерін көрсетеді, атап айтқанда бета толқынының салыстырмалы белсенділігі артады, ал альфа және тета толқындары төмендейді. Мидағы допамин секрециясын тиімді басқарудың болмауы созылмалы ауырсыну, ұйқысыздық және ауыр депрессиялық бұзылыстың арасындағы ортақ механизм ретінде әрекет етеді және оның жағымсыз қосымша әсерлерін тудырады. Астроциттер, микроглия және спутниктік глиялық жасушалар да созылмалы ауырсыну кезінде тиімді қызметтерін жоғалтады. Микроглияның белсенділігін арттыру, микроглия желілерін өзгерту және микроглияның химиокиндер мен цитокиндер өндірісін арттыру созылмалы ауырсынуды күшейте алады. Сондай-ақ, астроциттердің нейрондардың қозғызу қабілетін реттеу қабілетін жоғалтып, ауырсыну тізбегіндегі нейрондардың спонтанды белсенділігін арттыратыны байқалады. Ауырсынуды басқару тобына медициналық қызметкерлер (әсіресе анестезиологтар), оңалту психологтары, физиотерапевтер, еңбек терапевтері, дәрігердің көмекшілері және медбикелер кіреді. Жедел ауырсыну көбінесе бір маманның күш-жігерімен шешіледі; алайда созылмалы ауырсынуды басқару жиі емдеу тобының үйлестірілген күшін қажет етеді. Көптеген созылмалы ауырсыну түрлерінің толық және ұзақ мерзімдік ремиссиясы сирек кездеседі. Созылмалы ауырсыну денеде, мида немесе омыртқа миында басталуы мүмкін. Оны емдеу көбінесе қиынға соғады. Эпидемиологиялық зерттеулер көрсеткендей, әртүрлі елдерде халықтың 8–11,2% созылмалы, кең таралған ауырсынудан зардап шегеді. Ауырсынуның тіндік зақымданудан немесе нейропатиялық аурудан туындауына байланысты, бастапқыда созылмалы ауырсынуды емдеу үшін опиоид емес түрлі дәрілер ұсынылады. Психологиялық емдеу, соның ішінде когнитивті-мінездік терапия және қабылдау және міндеттеме терапиясы созылмалы ауырсынумен ауыратын адамдардың өмір сапасын жақсартуға көмектесе алады. Созылмалы ауырсынумен ауыратын кейбір адамдарға опиоидты емдеу пайдалы болса, ал басқаларына зиян тигізуі мүмкін. Опиоид емес дәрілермен емделмеген, бірақ қатерлі ісіктен басқа аурулары бар адамдарға, егер олардың бұрын есірткіге тәуелділік тарихы болмаса және қазіргі уақытта психикалық аурулары болмаса, опиоидтарды қолдану ұсынылуы мүмкін. Созылмалы ауырсынуды дәрілік препараттармен опиоидты емес емдеуге ацетаминофен (парацетамол) немесе НСҚҚ-лар кіруі мүмкін. Ауырсынудың тіндік зақымданудан немесе нейропатиялық (зақымдалған немесе бұзылған жүйке жүйесінен туындаған ауырсыну) болуына байланысты басқа да опиоид емес дәрілерді қолдануға болады. Қаншама аурулардың (мысалы, ревматоидты артрит) салдарынан пайда болған қатерлі ісік ауруы немесе созылмалы ауруы опиоидтармен ең жақсы емделеді деген деректер шектеулі. Невропатиялық ауырсыну кезінде басқа дәрілер опиоидтардан тиімдірек болуы мүмкін, мысалы трициклдік антидепрессанттар, серотонин мен норадреналинді қайта қабылдау ингибиторлары және құрысуға қарсы дәрілер. Созылмалы ауырсынумен ауыратын әйелдерге оралды контрацепция таблеткалары (" таблетка ") сияқты гормоналды препараттар көмектесуі мүмкін. Егер бірде-бір емнің дұрыс екеніне дәлел болмаса, дәрігерлер әрбір адамға сәйкес келетін емді іздеуі керек. Ауырсынуды басқаруға арналған интервенциялық әдістер, мысалы, триггерлік нүктеге инъекциялар, нейролиздік блоктар және сәулелік терапия қолданылуы мүмкін. Ультрадыбысқа қатысты жоғары сапалы дәлелдер болмаса да, ол созылмалы, белгісіз себепті төменгі арқа ауруында функцияны жақсартуға аз көмектеседі деген қорытындыға келген. Психологиялық емдеу, соның ішінде когнитивті-мінездік терапия және қабылдау және міндеттеме терапиясы өмір сапасын жақсартуға және ауырсынудың кедергісін азайтуға көмектесе алады. Ұзақ мерзімдік әсерлері зерттелмегенімен, қысқаша mindfulness негізді емдеу тәсілдері қолданылған. Mindfulness негізді ауырсынуды басқарудың (MBPM) тиімділігі түрлі зерттеулермен расталған. Егде жастағы адамдар арасында психологиялық араласулар ауырсынуды азайтуға және ауырсынуды басқарудағы өзіне сенімділікті арттыруға көмектесе алады. Психологиялық емдеу балалар мен жасөспірімдерде созылмалы бас ауруы немесе аралас созылмалы ауырсыну синдромдарында да тиімді екені көрсетілген. Шектеулі деректерге сәйкес, дене жаттығулары созылмалы ауырсынуды азайтуға көмектеседі, бірақ бұл деректер әлі де нақты емес. Созылмалы ауырсынумен күресіп жүрген адамдар үшін дене жаттығуларының жанама әсерлері аздаған. Кейбір адамдарға опиоидты емдеу көмектеседі, ал басқаларына зиян тигізеді; кейбіреулері емдеуден зиян көреді.
Альтернативтік медицина
Алмастыратын медицина – дәстүрлі медицинаның бір бөлігі саналмайтын, ауруды немесе ауыртпалықты емдеу үшін қолданылатын денсаулық сақтау тәжірибелері мен өнімдері. Созылмалы ауырсындарды емдеу кезінде, осы тәжірибелер әдетте төрт санатқа бөлінеді: биологиялық, сана-дене, денеге әсер ететін және энергиялық медицина. Е витамині бұл үш түрдің ішінде ең көп зерттелгені, және ол қатерлі ісік, көп склероз және жүрек-қантамыр аурулары бар адамдарда нейротоксикалық әсерді азайтуға көмектеседі деген нақты дәлелдер бар. Гипноз, әсіресе, көптеген адамдарға ауырсынуды жеңілдетуге көмектеседі және фармацевтикалық препараттарға қауіпсіз балама болуы мүмкін. Бірақ, омыртқа миының зақымдануынан туындаған созылмалы ауырсынуды емдеу үшін гипноздың тиімділігін дәлелдейтін деректер жоқ. Алдын ала зерттеулер медициналық марихуананың невропатиялық ауырсынды емдеуде пайдалы екенін көрсеткен, бірақ басқа ұзақ мерзімді ауырсыну түрлеріне қатысты емес. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, оның невропатиялық ауырсынды немесе ревматикалық аурулармен байланысты ауырсынды емдеудегі тиімділігін растайтын нақты дәлелдер жоқ және қосымша зерттеулер қажет. Қатерлі ісік емес созылмалы ауырсынуға қатысты жақында жасалған зерттеулер, каннабиноидтардың жоғары тиімді емес екенін көрсетті. Дегенмен, каннабис немесе каннабиске негізделген дәрілік заттарды қатаң зерттеу қажет. Сонымен қатар, акупунктураның ауырсынуды азайту және созылмалы ауырсыну синдромы, соның ішінде созылмалы кіші кезең ауруында өмір сапасын жақсартуда тиімді және қауіпсіз ем екені анықталды. Созылмалы ауырсынуды азайту үшін транскраниалды магниттік стимуляцияның тиімділігін жоғары сапалы деректер растамайды, ал оның әсері шамалы және қысқа мерзімді. Спа-терапия созылмалы бел ауруы бар науқастардағы ауырсынуды жеңілдетуге көмектесе алады, бірақ осыны растау үшін қосымша зерттеулер қажет. Кейбір зерттеулер, Жоханның шөптерінің немесе мускат жаңғағының невропатиялық (нервтік) ауырсынды емдеудегі тиімділігін зерткен, бірақ олардың нәтижелері нәтижелердің дұрыстығына қатысты күдік тудырды. Кинезио тейп созылмалы, себепсіз бел ауруын емдеуде тиімді екені дәлелденбеді. Миофасциалды босату фибромиалгия, созылмалы бел ауруы және теннисшінің шынтағы сияқты жағдайларда қолданылған, бірақ оны емдеу әдісі ретінде қолдауға жеткілікті дәлелдер жоқ.
Эпидемиология
Созылмалы ауырсыну әртүрлі елдерде әртүрлі таралады, халықтың 8%-дан 55%-ға дейін қамтиды. Әйелдерге ерлерге қарағанда жиірек әсер етеді. Созылмалы ауырсыну әлемдік денсаулық сақтау жүйесіне үлкен жүктеме салады. АҚШ-та созылмалы ауырсыну халықтың шамамен 35%-ында кездеседі, бұл шамамен 50 миллион америкалықтың ішінара немесе толық мүгедектікке ұшырауына себеп болады. Медицина институтының мәліметінше, АҚШ-та шамамен 116 миллион адам созылмалы ауырсынумен өмір сүреді, яғни американдық ересектердің жартысына жуығы созылмалы ауырсынудан зардап шегеді. Mayday Fund ұйымының бағалауынша, 70 миллион америкалық созылмалы ауырсынумен ауырады. Интернет-зерттеуде АҚШ-та созылмалы ауырсынудың таралуы халықтың 30,7%-ын құрайтыны анықталды: әйелдерде 34,3%, ал ерлерде 26,7%. Канадада халықтың шамамен 1/5 бөлігі созылмалы ауырсынумен өмір сүреді, ал олардың жартысы 10 жыл немесе одан да ұзақ уақыт бойы ауырсынумен күреседі. Канадада созылмалы ауырсыну әйелдерде және Канаданың абориген қауымдарында жиірек кездеседі және ауыррақ болады. Осы жағдайларды емдеу қиын болуы мүмкін, себебі түрлі дәрілердің өзара әрекеттесуі жоғары, әсіресе емдеуді әртүрлі дәрігерлер жүргенде. Қатты созылмалы ауырсыну келесі он жыл ішінде өлім қаупінің артуымен байланысты, әсіресе жүрек және тыныс алу ауруларынан. Бұл артудың бірнеше механизмдері ұсынылған, мысалы, организмнің эндокриндік жүйесіндегі бұзылған стресс жауабы. Сонымен қатар, созылмалы стресс жүрек пен өкпе (кардиоваскулярлық) денсаулығына әсер етеді, артерия қабырғаларында плаканың жиналуын жеделдетеді (артериосклероз). Дегенмен, ауыр созылмалы ауырсыну, стресс және кардиоваскулярлық денсаулық арасындағы байланысты нақтылау үшін қосымша зерттеулер қажет. Бұл аурулардың арасындағы нақты байланыс белгісіз болса да, 2017 жылғы нейропластикалық зерттеуде "дене ауырсынуының сенсорлық жолдары көңіл-күйді басқаруға қатысатын мидың бірдей аймақтарымен байланысты екені" анықталды. Созылмалы ауырсыну ауырсынуды күшейту қорқынышынан физикалық белсенділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Ауырсынудың қарқындылығы, оны бақылау және оған төзімділік деңгейі созылмалы ауырсынумен ауыратын адамның алатын әлеуметтік қолдау деңгейіне және түріне, сондай-ақ оның әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты. Созылмалы ауырсынудың түрлі себептері ми құрылымы мен функциясына әсер ететін ауру ретінде сипатталады. МРТ зерттеулері анатомиялық және функционалдық байланыстардың бұзылуын көрсетті, тіпті демалған кезде де ауырсынуды өңдеумен байланысты аймақтарда. Сондай-ақ, созылмалы ауырсыну сұр заттың жоғалуына әкеледі, бірақ ауырсыну басылғаннан кейін бұл процесс қайтымды. Адамның созылмалы ауырсынуды қалай сезінетінін болжау үшін биопсихосоциалдық модель қолданылады, ол адамның тәжірибесіне оның биологиясы, психологиясы және әлеуметтік ортасының күрделі үйлесімінің әсер ететінін көрсетеді. Кейбір зерттеушілер бұл невротизмдің өткір ауырсынуды созылмалыға айналдыратынын айтады, бірақ клиникалық деректер керісінше, созылмалы ауырсыну невротизмге себеп болатынын көрсетеді. Ұзақ мерзімді ауырсынуды емдеу арқылы жеңілдеткенде, невротикалық үштік және алаңдаушылық деңгейі төмендеп, көбінесе қалыпты деңгейге оралады. Ауырсыну басылғаннан кейін өзіне сенімсіздік сезімі де жақсарады, ол созылмалы ауырсынумен ауыратын адамдарда көбінесе төмен болады. Апаттылық деңгейі жоғары адамдар ауырсынуды осындай деңгейі төмен адамдарға қарағанда күштірек сезінуі мүмкін. Адамның апаттылыққа бейімділігі оның ауырсынуын күшейтеді деп есептеледі. Бір ұсыныс бойынша, апаттылық назар мен күтуді өзгерту арқылы ауырсынуды қабылдауға және ауырсынуға эмоционалдық жауапты күшейту арқылы әсер етеді. Дегенмен, апаттылықтың кейбір аспектілері оның себебі емес, қарқынды ауырсыну тәжірибесінің нәтижесі болуы мүмкін. Яғни, ауырсыну қаншалықты күшті сезілсе, адам оның апаттылық анықтамасына сәйкес келетін ойларын жиі ойлайды.
Травмамен бірге ауру
Травмадан кейінгі стресс бұзылысы (ПТСР) бар адамдарда созылмалы ауырсыну жиі кездеседі. ПТСР және созылмалы ауырсынудың екеуі де бар науқастар, ПТСР-мен бірге ауырмаған науқастарға қарағанда, ауырсынудың күштілігі жоғары екенін хабарлайды.
Депрессиямен бірге ауру
Созылмалы ауырсынумен күресетін адамдарда депрессия белгілері де кездесуі мүмкін. 2017 жылы Британ медициналық қауымдастығы созылмалы ауырсынумен ауыратын адамдардың 49%-ы депрессиямен күресіп жатқанын анықтады.
Танымға әсер ету
Созылмалы ауырсынудың танымдық қабілеттерге әсері жеткілікті зерттелмеген сала, бірақ бірнеше алдын ала қорытындылар жарияланды. Көптеген созылмалы ауырсынумен күресетін адамдар есте сақтау қабілетінің нашарлауы, назар аудару қиындықтары және тапсырмаларды аяқтаудағы қиындықтар сияқты танымдық бұзылуларға шағымданады. Объективті тестілеулер созылмалы ауырсынуға шалдыққан адамдарда назар, есте сақтау, ой-қиялының икемділігі, сөздік қабілет, танымдық тапсырмаға жауап беру жылдамдығы және құрылымдалған тапсырмаларды орындау жылдамдығының төмендеуі байқалады. 2018 жылғы зерттеулердің шолуы созылмалы ауырсынумен ауыратын адамдар мен есте сақтау, назар және ақпаратты өңдеу жылдамдығы сынақтарының қалыптан тыс нәтижелері арасындағы байланысты көрсетеді.
Болжам
Созылмалы ауырсыну өмір сүру сапасын күрт төмендетеді, еңбек өнімділігінің азаюына, жалақының төмендеуіне, басқа созылмалы аурулардың күшеюіне және депрессия, мазасыздық, заттық тәуелділік сияқты психикалық ауруларға алып келеді. Ацетаминофен – созылмалы ауырсынуды емдеуде қолданылатын стандартты дәрі, бірақ күніне 4 граммнан артық қабылдағанда бауырға зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, созылмалы бауыр аурулары бар пациенттерге берілетін терапиялық доза да бауырға зиянды әсер етуі мүмкін. Опиоидтарды ұзақ мерзімді қолданудың қауіптері мен жанама әсерлеріне ішек қышылы, дәріге төзімділік немесе тәуелділік, құлайпаңдық, асқазанның бұзылуы, жүрек ырғағының бұзылуы (метадонмен емдеу кезінде электрокардиографияда QT аралығының ұзаруы) және эндокриндік бездердің бұзылуы, осыған байланысты айыз тоқтауы, потенцияның жоғалтылуы, гинекомастия және жалпы энергияның төмендеуі жатады. Сондай-ақ, пациент қабылдаған дозаға байланысты опиоидты артық дозалау қаупі де бар. Қазіргі уақытта созылмалы ауырсынуды емдеу әдістері ауырсынды 30%-ға дейін азайта алады. Бұл ауырсының азаюы пациенттердің еңбек қабілетін және өмір сүру сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Дегенмен, созылмалы ауырсынудың жалпы және ұзақ мерзімді болжамы функцияның төмендеуімен және өмір сүру сапасының нашарлауымен сипатталады. Бұл ауру көптеген асқынуларға әкеліп соқтырады, пациенттердің өлім-жітіміне және басқа созылмалы аурулар мен семіздіктен зардап шегу ықтималдығын арттырады. Сонымен қатар, үлкен депрессиялық бұзылыс сияқты бірмезгілде болатын психикалық аурулар ауырсынуды диагностикалауды кешіктіруі мүмкін. Үлкен депрессиялық бұзылыс және жалпы мазасыздық бұзылысы – созылмалы ауырсынумен байланысты ең көп кездесетін бірмезгілде болатын аурулар. Негізгі ауруы және психикалық бұзылыстары бар пациенттер, мұндай аурулары жоқ пациенттерге қарағанда, жылына дәрігерлерден екі есе көп дәрі алады. Зерттеулер көрсеткендей, созылмалы ауырсынумен бірге болатын басқа ауруларды емдеу және жақсарту, екінші аурудың да жақсаруына әсер етеді. Созылмалы ауырсынумен ауыратын пациенттерде өзіне-өзі қол жұмсау және суицидтік ойлар жиі кездеседі. Зерттеулерге сәйкес, суицидтік ойлары бар адамдардың шамамен 20%-ы және созылмалы ауырсынумен ауыратын пациенттердің 5-14%-ы өз-өзіне қол жұмсайды.
Растық айырмашылықтар
2017 жылғы бір шолуға сәйкес, клиникалық шешім қабылдауға әсер етпесе де, ауырсынуды емдеуді сұраған нәсілдік азшылықтарға қатысты бейсаналық көзқарастар мен теріс стереотиптердің бар екенін көрсететін деректер бар. Азшылықтар ауырсыну диагнозын және тиісті дәрі-дәрмектерді алудан айырылуы мүмкін, сондай-ақ оларға есірткіге тәуелділік тексеруі жиі тағайындалады, ал ауырсыну маманына жолдама алу мүмкіндігі төмендеу. 2010 жылы Мичиган университетінде жүргізілген зерттеуде, ауырсыну клиникаларында қара нәсілді пациенттер ақ нәсілді пациенттер алған дәрі-дәрмек мөлшерінің 50% ғана көлемін алған. Алдын ала зерттеулер көрсеткендей, денсаулық сақтау қызметкерлері қара нәсілді пациенттерге аз көңіл бөлуі және олардың ауырсыну деңгейін дұрыс бағаламай, емдеуді кешіктіруі мүмкін. Ауырсынумен байланысты әділетсіздік сезімі, ауырсыну немесе жарақат салдарынан туған зиянның ауырлығы мен өтелмейтіндігін көрсететін танымдық бағалау ретінде қарастырылады (мысалы, "Мен өмірімді бұрынғыдай етуді қалаймын") және кінәні сыртқа тарту мен әділетсіздікке наразылық білдіру ("Мен басқа біреудің салдарынан зардап шегемін") сипаттарымен сипатталады. Бұл мәселені жақсырақ түсіну және емдеу үшін жоғарыдан төменге қарайғы ақпаратты өңдеу/танымдық бағалаудағы қиындықтарды түсінуге болады.
Созылмалы ауырсыну және COVID-19
COVID-19 көптеген адамдардың өмірін қиын жағдайға түсірді, нәтижесінде халықтың көп бөлігіне елеулі физикалық, психологиялық және әлеуметтік-экономикалық салдарлар тиді. Пандемияға жауап ретінде енгізілген әлеуметтік арақашықтық шаралары әлеуметтік өзара әрекеттесудің бұрынғы қалыпты үлгілерін өзгертті, бұл кейбір психологтардың пікірінше, ұжымдық қайғының кезеңін тудырады. Созылмалы ауырсынумен күресетін адамдар көбінесе екіұшты жағдайда болады, олардың азаптарын дәстүрлі медицинамен байланыстыру қиын. Әлемдік халықтың көп бөлігі ұзаққа созылған оқшаулану мен стресске ұшырағандықтан, бір зерттеу COVID-19 салдарынан созылмалы ауырсынуға шалдыққан адамдар пандемия кезінде өздерінің күйзелісіне көбірек түсіністікпен қарағанын көрсетті. Осыған орай, ұйымдар жұмыс ортасындағы әлеуметтік жағдайды және оның қызметкерлердің созылмалы ауырсыну мәселелерін жеңілдетуге немесе күшейте беруге қалай әсер ететінін қарастыруы тиімді болуы мүмкін.