Кіріспе
Омыртқалылар жасушасы
Гистиоцит – омыртқалылардың жасушасы, ол мононуклеарлы фагоцит жүйесінің (сонымен қатар ретикулоэндотелиялық жүйе немесе лимфоретикулярлық жүйе деп те аталады) құрамына кіреді. Мононуклеарлы фагоциттік жүйе – организмнің иммундық жүйесінің бір бөлігі. Гистиоцит – тіндік макрофаг немесе дендриттік жасуша (гистио – «тін» деген мағынаны білдіретін «гисто» сөзінің кішіртілген түрі, «цит» – жасуша). Олардың міндеттерінің бірі – өмірлік циклын аяқтаған нейтрофилдерді жою.
Даму
Гистиоциттер сүйек кемігінен дің жасушасының көбеюі арқылы пайда болады. Осы жасушалар сүйек кемігінен моноциттер түрінде қанға өтеді. Олар денеде айналып, әртүрлі органдарға еніп, онда мононуклеарлы фагоциттік жүйенің (МФЖ) құрамына кіретін гистиоциттерге дифференциацияланады. Дегенмен, гистиоцит термині бұрын түрлі мақсаттарда қолданылған, ал "гистиоциттер" деп аталатын кейбір жасушалар моноциттік макрофагтар туындаған емес. Гистиоцит термині қан ағымынан тыс, моноциттерден пайда болған жасушаны, мысалы тінді (ревматоидты артритте ревматоидтық түйіндердің фибриноидтық некрозын айнала қоршаған гистиоциттердің палисадалық орналасуы сияқты) қарапайым түрде білдіре алады. Кейбір дереккөздер Лангерханс жасушаларының туындыларын гистиоциттер деп есептейді. Лангерханс жасушасының гистиоцитозы осы түсінікті атауына енгізеді.
Құрылымы
Гистиоциттердің ортақ гистологиялық және иммунофенотипілік қасиеттері бар (иммунохимиялық бояулармен көрсетілген). Олардың цитоплазмасы эозинофильді және әртүрлі мөлшерде лизосомаларды қамтиды. Олар IgG сияқты опсониндерге, сондай-ақ комплементтің C3b фрагментіне мембраналық рецепторларды тасымалдайды. Олар LCA (лейкоциттердің ортақ антигендері) CD45, CD14, CD33 және CD4 (Т-хелпер жасушаларында да экспрессияланады) экспрессиялайды.
Макрофагтар мен дендриттік жасушалар
Бұл гистиоциттер екі ерекше функция арқылы иммундық жүйенің құрамында болады: фагоцитоз және антигендік ұсыну. Фагоцитоз – макрофагтардың басты процесі, ал антигендік ұсыну – дендриттік жасушалардың басты қасиеті (олар цитоплазмалық өскіндерімен жұлдыз тәрізді болғандықтан осылай аталады). Макрофагтар мен дендриттік жасушалар, әртүрлі орталық (тіндік орналасу) және GM-CSF, TNF және IL-4 сияқты өсу факторларының ықпалымен әртүрлі дифференциацияға (гистиоциттер ретінде) ұшыраған, жалпы сүйек миының алғашқы жасушаларынан пайда болады. Гистиоциттердің әртүрлі түрлері морфологиясы, фенотипі және мөлшері бойынша ажыратылады. Макрофагтардың мөлшері мен морфологиясы өте өзгергіш, олардың цитоплазмасында көптеген қышқыл фосфатазаға толы лизосомалар бар – олардың арнайы фагоциттік функциясына байланысты. Олар CD68 экспрессиялайды. Дендриттік жасушалардың ядросы ойысқан (бұршақ пішіндес) және цитоплазмасы жұқа өскіндермен (дендриттік) жабдықталған. Олардың басты қызметі антигендік ұсыну болып табылады; олар XIIIa факторын, CD1c және II класс адам лейкоциттерінің антигендерін экспрессиялайды.
Лангерханс жасушалары
Жасушалардың бір бөлігі Лангерханс жасушаларына айналады; осы жетілу процесі қабатты эпителийде, лимфа түйіндерінде, көкбауырда және бронхиолалық эпителийде жүзеге асады. Лангерханс жасушалары антигенді ұсынатын жасушалар болып табылады, бірақ одан әрі сараланған. Терідегі Лангерханс жасушалары CD1a-ны, сондай-ақ кортикальді тимоциттер (тимус безінің қабықшасының жасушалары) да экспрессиялайды. Олар S100-ді де экспрессиялайды, ал цитоплазмаларында теннис ракеткасына ұқсас, Бирбек түйіршіктері деп аталатын ультракүрделі құрылымдар бар.
Клиникалық маңызы
Гистиоцитоздар - гистиоциттердің пролиферациялық жасушасы болатын неоплазияларды сипаттайтын аурулар тобы. Ең көп кездесетін гистиоциттерге қатысты бұзылыстар – Лангерханс жасушаларының гистиоцитозы және гемофагоциттік лимфогистиоцитоз.