АҚШ-тағы көлік жоспарлау ұйымдары

Кіріспе

Көлік комитеттері

Метрополитендік жоспарлау ұйымы (MPO) – АҚШ-та жергілікті билік және мемлекеттік көлік органдарының өкілдерінен құралған, федералдық деңгейде міндеттелген және федералдық қаржымен қаржыландырылатын көлік саясатын қалыптастырушы ұйым. Олар көлік жоспарлауда аймақтық ынтымақтастықты қамтамасыз ету мақсатымен құрылды. MPO-лар 1962 жылғы Федералдық көмек көрсету автожолдары туралы заңымен енгізілді, ол 50 000-нан аса халқы бар кез келген урбанизацияланған аймақ (UZA) үшін MPO құруды талап етті. Көлік жобалары мен бағдарламаларын қаржыландыруға арналған федералдық қаражат осы жоспарлау процесі арқылы жүзеге асырылады. Конгресс MPO-ны құру арқылы көлік жобалары мен бағдарламаларына мемлекеттік қаражаттың қазіргі және болашақ жұмсалуы үзділіссіз, ынтымақтастық және толыққанды ("3 C") жоспарлау процесіне негізделгенін қамтамасыз етуді көздеді. Мемлекеттік және қалалық көлік жоспарлау процестері федералдық заңмен реттеледі. Қазіргі таңдағы федералдық заңмен жоспарлау процесіне қоғамдық қатысуды және жоспарларды электрондық түрде жариялауды қамтамасыз ету талап етіледі. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та 408 MPO жұмыс істейді.

МОҚ құрылымы

МПО елдің әртүрлі аймақтарында, тіпті штаттардың ішінде де әртүрлі болып келеді. Кейбіреулерінде үлкен штаттар бар, ал енді біреулерінде тек директор мен көлік жоспарлаушысы ғана болуы мүмкін. Кейде МПО-ның кәсіби қызметкерлерін округ немесе үкіметтер кеңесі қамтамасыз етеді. Көптеген қалалық аймақтарда округтік үкіметтер немесе үкіметтер кеңесі сияқты қолданыстағы ұйымдар да МПО ретінде жұмыс істейді. МПО рөлін тәуелсіз үкіметтік ұйым немесе аймақтық үкімет те атқара алады. Мысалы, Орегон штатының Портленд қалалық аймағында Metro – МПО. Миннесота штатының Миннеаполис-Сент-Пол қалалық аймағында Метрополитен кеңесі МПО болып табылады. Орташа өлшемді МПО мысалы – Кентукки штатының Лексингтон аймағындағы МПО. Ал кішкентай МПО мысалы – Мэн штатының Киттери аймағындағы МПО. Флорида штатының батыс-орталық аймағында да тағы бір МПО жоспарлау ұйымы құрылды. Сол аймақтағы бірнеше МПО, сегіз округті басқару құқығымен, жеті МПО төрағасынан және олардың тағайындаған кеңесші комитетінің төрағаларынан (немесе олардың өкілдерінен) тұратын, аймаққа ортақ көлік жоспарларын үйлестіруге және МПО арасындағы, сондай-ақ бүкіл аймақ бойынша жүзеге асатын мәселелерді шешуге, үлкен және дамитын аймақ үшін ұзақ мерзімді жоспарлаудың қиындықтарын ескере отырып, Өңірлік жоспарлау комитетін (CCC) құрды. Көбінесе МПО-ның басқару комитетінің мүшелері осы жеті МПО-ның аймақтық комитетіне өкіл ретінде алмастырып тағайындалады. Бұл комитет қатысушы МПО-лардан гөрі сирек жиналады.

Рөлінің өзгеруі

1991 жылы "Жер үсті көлігінің тиімділігін арттыру туралы" заң (ISTEA) қабылдануы МПО-лар үшін "жаңару" дәуірін бастады. Көлік жоспарлауда он жылдан астам уақыт бойы шектеулі рөл атқарғаннан кейін, ISTEA МПО-ларға қосымша федералдық қаржыландыруды бағыттады, жобаларды іріктеу өкілеттіктерін кеңейтті және жаңа метрополитендік жоспарлау бастамаларын енгізді. Алғаш рет мемлекеттік көлік ведомстволары МПО басқару кеңестеріндегі жергілікті өкілдермен жобаларды басымдыққа қою және шешім қабылдау мәселелері бойынша жан-жақты консультациялар жүргізуге міндетті болды. Бұл өзгерістердің түп тамыры көліктік мәселелерді, әсіресе, алдыңғы онжылдықтардағы қала маңындағы дамумен байланысты күрделі көлік кептелістерін шешу қажеттілігінде жатты. Көптеген сарапшылар бұл мәселелерді аймақтық жоспарлауға федералдық деңгейде күштірек қолдау көрсету арқылы ғана тиімді шешуге болатынын мойындады. Нәтижесінде қабылданған "Жер үсті көлігінің тиімділігін арттыру туралы" заңға 1991 жылдың желтоқсанында президент Джордж Буш қол қойды. Бұл заң көлікті жақсартуды, өздігінен мақсат ретінде емес, экономикалық өсім, таза ауа, энергияны сақтау және әлеуметтік теңдік сияқты маңызды ұлттық мақсаттарға жету құралы ретінде қарастырды. ISTEA әртүрлі көлік түрлері мен инфрақұрылымдарын – автомобиль жолдары, қоғамдық көлік, жаяу жүргіншілерге арналған жолдар, велосипед жолдары, әуе және теңіз көлігін – біріктіретін көлік жүйесін дамытуға бағытталды, бұл тауарлар мен адамдардың "үздіксіз" қозғалысын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Жаңа қаржыландыру бағдарламалары қаражатты пайдаланудағы икемділікті арттырды, әсіресе, бұрын шектеу қойылған автомобиль жолдарынан түскен қаражатты қоғамдық көлікті дамытуға жұмсауға, "көп түрлі көлік" байланыстарын жақсартуға және жаңа сыйымдылықты салуға қарағанда, қолданыстағы инфрақұрылымды жаңартуға басымдық берді. Метрополитендік жоспарлауды күшейту үшін ISTEA МПО операцияларын қаржыландыруды екі есеге арттырды және агенттіктерден жол тығындары мен басқа да көлік мәселелерін шешу үшін көп түрлі көлік шешімдерін бағалауды талап етті. МПО-лар жоспарлау процесіне халықтың қатысуын кеңейтуге және инвестициялық шешімдерінің "Таза ауа туралы" заңға енгізілген түзетулердегі ауа сапасы стандарттарына сәйкес келетінін қамтамасыз етуге міндетті болды. Сонымен қатар, ISTEA МПО-ларға "фискалдық шектеулерді ескере отырып жоспарлауды" жүргізуді және ұзақ мерзімді көлік жоспарлары мен қысқа мерзімді көлік жобаларын қаржылық тұрғыдан негізделген етіп жасауды талап етті, яғни қабылданған жоспарлар мен бағдарламалар қолданыстағы немесе күтілетін кіріс көздері арқылы қаржыландырылатын жобалардың санынан аспауы керек. Бұл жаңа талап көптеген МПО-лар үшін (және жоспарлау қауымдастығындағы басқалар үшін) маңызды тұжырымдамалық өзгеріс болды, өйткені жоспарларға қаржылық тәртіпті енгізу қазір қанша ақша болуы мүмкін екенін түсіну ғана емес, сонымен қатар инвестициялық қажеттіліктерді басымдыққа қою және бәсекелес қажеттіліктер арасында қиын таңдау жасауды талап етті. Бұл күрделілікке, көлік түрлерін жоспарлау және көп түрлі көлік инвестицияларын басымдыққа қою және шешім қабылдау үшін тәсілдерді әзірлеу қажеттілігі де қосылды. Осы жағдайлардың нәтижесінде МПО-лар бүгінде үлкен маңызға ие, қаржыландырылады және талаптарға сай жұмыс істейді. Жылдық жоспар аймақтың көлік жоспарлау бағдарламасына (ТЖБ) енген көлік инфрақұрылымын жақсарту жобаларынан тұрады, ол ағымдағы жылға іске асыру үшін ұсынылады. Жылдық жоспар қажетті жоспарлау процесінің бөлігі ретінде АҚШ Көлік департаментіне ұсынылады. 2005 жылы қабылданған "Қауіпсіз, жауапты, икемді, тиімді көлік теңдігі туралы заң: пайдаланушылар үшін мұра" (SAFETEA LU) көлік жоспарлау және бағдарламаларына жаңа және түзетілген талаптар енгізді. SAFETEA LU стандарттарды жоғарылатса да, көптеген МПО-лар ережелерге сәйкес келіп, жұмыс істеді. Жоспарлаудың кейбір тақырыптарына көлік жүйелерінің қауіпсіздігі, төтенше жағдайларға дайындық, метрополитендік жоспарлауға қатысу жоспарлары және МПО-лардың жоспарлар мен ТЖБ/АЖБ-ны электрондық түрде жариялауы кіреді. SAFETEA LU штаттық және метрополитендік көлік жоспарлау процестерінде қоршаған ортаны қорғау және жақсарту, энергияны сақтау, өмір сапасын арттыру және көлік жақсартулары мен штаттық және жергілікті жоспарланған өсім мен экономикалық даму үлгілері арасындағы үйлесімділікті қамтамасыз ететін жобалар мен стратегияларды қарастыруды талап етеді.

The enactment of the 1991 Intermodal Surface Transportation Efficiency Act (ISTEA) ushered in a "renaissance" for MPOs. After a decade or more of being consigned to a minimal role in transportation planning, ISTEA directed additional federal funding to MPOs, expanded their authority to select projects, and mandated new metropolitan planning initiatives. For the first time, state transportation officials were required to consult seriously with local representatives on MPO governing boards regarding matters of project prioritization and decision making. These changes had their roots in the need to address increasingly difficult transportation problems—in particular, the more complicated patterns of traffic congestion that arose with the suburban development boom in the previous decades. Many recognized that the problems could only be addressed effectively through a stronger federal commitment to regional planning. The legislation that emerged, the Intermodal Surface Transportation Efficiency Act (ISTEA), was signed into federal law by President George H. W. Bush in December 1991. It focused on improving transportation, not as an end in itself, but as the means to achieve important national goals including economic progress, cleaner air, energy conservation, and social equity. ISTEA promoted a transportation system in which different modes and facilities—highway, transit, pedestrian, bicycle, aviation, and marine—were integrated to allow a "seamless" movement of both goods and people. New funding programs provided greater flexibility in the use of funds, particularly regarding using previously restricted highway funds for transit development, improved "intermodal" connections, and emphasized upgrades to existing facilities over building new capacity—particularly roadway capacity. To accomplish more serious metropolitan planning, ISTEA doubled federal funding for MPO operations and required the agencies to evaluate a variety of multimodal solutions to roadway congestion and other transportation problems. MPOs also were required to broaden public participation in the planning process and to see that investment decisions contributed to meeting the air quality standards of the Clean Air Act Amendments. In addition, ISTEA placed a new requirement on MPOs to conduct "fiscally constrained planning", and ensure that long range transportation plans and short term transportation improvement programs were fiscally constrained; in other words, adopted plans and programs can not include more projects than reasonably can be expected to be funded through existing or projected sources of revenues. This new requirement represented a major conceptual shift for many MPOs (and others in the planning community), since the imposition of fiscal discipline on plans now required, not only understanding how much money might be available, but how to prioritize investment needs and make difficult choices among competing needs. Adding to this complexity is the need to plan across transportation modes and develop approaches for multimodal investment prioritization and decision making. It is in this context of greater prominence, funding, and requirements that MPOs function today. An annual element is composed of transportation improvement projects contained in an area's transportation improvement program (TIP), which is proposed for implementation during the current year. The annual element is submitted to the U. S. Department of Transportation as part of the required planning process. The passage of Safe, Accountable, Flexible, Efficient Transportation Equity Act: A Legacy for Users SAFETEA LU in 2005 created new and revised requirements for transportation planning and programs. Although SAFETEA LU increased standards, most MPOs already were in compliance with the regulations. Some of the planning topic areas include transportation systems security, emergency preparedness, public participation plans for metropolitan planning, and requiring the electronic publication of plans and TIP/STIP by the MPOs. SAFETEA LU requires that the statewide transportation planning process and the metropolitan planning process provide for consideration of projects and strategies that will protect and enhance the environment, promote energy conservation, improve the quality of life, and promote consistency between transportation improvements and state and local planned growth and economic development patterns.

АҚШ-тағы мегаполистерді жоспарлау ұйымдарының тізімі

Америка Құрама Штаттарында көптеген метрополиялық жоспарлау ұйымдары бар.