Кіріспе
Индо-канадтық фильм "От" – 1996 жылы түсірілген индо-канадтық эротикалық романтикалық драма. Фильмнің сценарийін жазған және режиссерлік еткен – Дипа Мехта. Бұл Мехтаның "Элементтер" трилогиясының бірінші бөлімі, одан кейін "Жер" (1998) және "Су" (2005) фильмдері шықты. Фильм Исмат Чугтайдың 1942 жылғы "Лихаф" ("Жапқыш") атты әңгімесіне негізделген. "От" – гомосексуалдық қатынастарды ашық көрсеткен алғашқы Болливуд фильмдерінің бірі және лесбияндық қарым-қатынасты бейнелеген тұңғыш фильм. 1998 жылы Үндістанда көрсетілгеннен кейін белсенділер бірнеше наразылық акцияларын ұйымдастырып, гомосексуализм және сөз бостандығы сияқты мәселелер төңірегінде кең пікірталас тудырды. Фильм алғаш рет 13 қараша 1998 жылы көрсетілді және Үндістанның көптеген ірі қалаларындағы 42 кинотеатрда үш апта бойы толық залмен көрсетілді. 2 желтоқсанда 200-ден астам "Шив Сена" жақтастары Мумбайдағы Горегаондағы "Cinemax" кинотеатрына шабуыл жасап, шыны терезелерді сындырып, плакаттарды өртеп, ұрандар салды. Олар менеджерлерді билеттерді қайтаруға мәжбүр етті. 3 желтоқсанда Делидегі "Регал" кинотеатрына да шабуыл жасалды. Делидегі наразылыққа қатысқан Мина Кулькарни осы әрекеттердің себебін былай түсіндірді: "Егер әйелдердің физикалық қажеттіліктері лесбияндық актілер арқылы қанағаттандырылса, неке институты құлап, адам баласының көбеюі тоқтап қалады". Сурат және Пунадағы кинотеатрлар сол күні фильмді көрсетуді тоқтатты. Алайда, Калькуттада кинотеатрдың көрсетілімін тоқтатуға тырысқандарға күзетшілер мен көрермендер қарсы тұрып, фильм көрсетілімде қалды. Осы оқиғаларға байланысты Мумбайда 29 адам тұтқындалды. Бас министр Манохар Джоши "От" фильмінің көрсетілімін тоқтату шараларын қолдады: "Мен оларды жасағандары үшін құттықтаймын. Фильмнің тақырыбы біздің мәдениетімізге жат". Үндістан үкіметі вандалдардың жағында болғаны үшін сынға ілікті. 5 желтоқсанда Дипа Мехта, үнді киножұлдызы Дилип Кумар және режиссер Махеш Бхатт сияқты кино қайраткерлері мен сөз бостандығын қолдайтын белсенділердің тобы, фильмді қауіпсіз көрсету үшін Жоғарғы Сотқа 17 беттік өтініш берді, онда негізгі қорғаныспен қатар "қауіпсіздік сезімін" қамтамасыз ету сұралды. Өтініште теңдік, өмір мен бостандық, сөз және пікір еркіндігі, ар-ұждан бостандығы, діни сенім мен діни ұстанымдарды еркін білдіру және бейбіт жиналыстар өткізу құқығын қамтитын Үндістан Конституциясының 14, 19, 21, 25-баптарына сілтеме жасалды. Дилип Кумар неліктен алаңдағанын сұрағанда, ол фильмді көрмегенін, мазмұнына көп көңіл бөлмегенін, бірақ мұндай мәселелер туындағанда олардың мәдени өміріне зиян келтіретін вандализмді жеңіп алу қажеттігін айтты. 7 желтоқсанда Мехта Нью-Делиде CALERI ұйымының және басқа 32 ұйымның белсенділерімен бірге "От" фильмінің көрсетілімін тоқтатуға қарсы шамдармен жарылған наразылық акциясын ұйымдастырды, плакаттарды алып жүріп, "Шив Сенаға" қарсы ұрандар салды және сөз бостандығы үшін шақырды. 12 желтоқсанда 60-қа жуық "Шив Сена" жақтастары іш киімдерін шешіп, Дилип Кумардың үйінің алдында "От" фильмін қолдауына наразылық білдірді. 22 адам тұтқындалды, Кумар мен фильмнің түсіріліміне қатысқан басқа да адамдарға полиция қорғауы ұсырылды. "Cinemax" кинотеатры 18 желтоқсанда "От" фильмінің көрсетілімін қайта бастады, бірақ полиция комиссарының қорғауға қатысты уәдесіне қарамастан, Канпурдағы "Sundar" кинотеатрында жүздеген "Бхаратия Джаната партиясы" (БЖП) мүшелері плакаттарды қиратты. Кинотеатрлар 26 ақпанда қайтадан ашылды және ешқандай оқиғасыз жалғасты.
Fire is a 1996 Indo Canadian erotic romantic drama film written and directed by Deepa Mehta, starring Shabana Azmi and Nandita Das. It is the first installment of Mehta's Elements trilogy; it is succeeded by Earth (1998) and Water (2005). The film is loosely based on Ismat Chughtai's 1942 story, "Lihaaf" ("The Quilt"). Fire is one of the first mainstream Bollywood films to explicitly show homosexual relations, and the first to feature a lesbian relationship. After its 1998 release in India, activists staged several protests, setting off a flurry of public dialogue around issues such as homosexuality and freedom of speech. The film was first screened on 13 November 1998 and ran to full houses in 42 theaters in most metropolitan cities throughout India for almost three weeks. On 2 December, more than 200 Shiv Sainiks stormed a Cinemax theatre in suburban Goregaon in Mumbai, smashing glass panes, burning posters and shouting slogans. They compelled managers to refund tickets to moviegoers. On 3 December, a Regal theatre in Delhi was similarly stormed. Mina Kulkarni, one of the Delhi protesters explained the reasoning behind their actions: "If women's physical needs get fulfilled through lesbian acts, the institution of marriage will collapse, reproduction of human beings will stop". Theatres in Surat and Pune stopped screening the film on the same day. When attackers attempted to shut down a screening in Calcutta, however, ushers and audience fought back and the movie stayed open. Twenty nine people were arrested in Mumbai in connection with these incidents. Chief Minister Manohar Joshi supported the actions to shut down screenings of Fire: "I congratulate them for what they have done. The film's theme is alien to our culture". The Indian government was criticised for siding with the vandals. On 5 December a group of film personalities and free speech activists, including Deepa Mehta, Indian movie star Dilip Kumar, and director Mahesh Bhatt, submitted a 17 page petition to the Supreme Court asking that a "sense of security" be provided, in addition to basic protection, so that the film could be screened smoothly. The petition referenced articles 14, 19, 21, 25 of the Indian Constitution, which promise the right to equality, life and liberty, freedom of speech and expression, freedom of conscience, free expression of religious practice and belief, and the right to hold peaceful meetings. On being asked the reason for discomfort, Dilip Kumar said that he has not seen the film and was not much concerned about its content but rather the kind of vandalism that takes place on their cultural life, whenever such issue comes up. On 7 December, Mehta led a candlelit protest in New Delhi with activists from 32 organisations, including CALERI, against the withdrawal of Fire, carrying placards, shouting anti Shiv Sena slogans and crying for the freedom of right to expression. On 12 December about 60 Shiv Sena men stripped down to their underwear and squatted in front of Dilip Kumar's house to protest his support of Fire. 22 were arrested and Kumar, as well as others involved in the production of the film were provided with police security. Cinemax reopened screenings of Fire on 18 December, but a hundred members of the Bharatiya Janata Party (BJP) vandalised posters at the Sundar Theatre in Kanpur despite the police commissioner's reassurance that protection has been arranged. Theatre screenings were resumed on 26 February and continued without incident.
Үндістанда өрт және лесбиянкалардың құқықтары
От пен фильмнің жалпы қабылдануына байланысты басталған әңгіме, оны қолдайтындар мен қарсыластар, Үндістандағы лесбиянкалар мен гейлердің құқықтарын қорғаушыларды өздерінің өмір сүруі және Үндістанның тарихи мұрасынан квирлік қасиеттерді жою туралы көбірек айтуға шақырды. Бұл фильмнің түсірілуі лесбиянкалар мен гейлердің құқықтары туралы кеңінен ұлттық әңгімелесудің басталуына сәйкес келді. "жарылыс" және "жаңашыл" деген сөздер қолданылды. Шив Сенаның фильмге шабуыл жасауынан кейін партияның көрнекті мүшелері "От" фильмін "үнді дәстүрі мен мәдениетіне қарсы" "адепсіз және порнографиялық" фильм болғандықтан нысанаға алынғанын айтты. Фильмде суреттелген лесбияндық қарым-қатынас "Үндістан тарихының немесе мәдениетінің бөлігі емес" деп сынға алынды. Басқа да индустар фильм "үнді әйелдерін" және жас ұрпақтарды "бақытты әйелдерді күйеулеріне тәуелді болмауға" үйрету арқылы және жұртшылықты "бұзушылық әрекеттері" туралы хабардар ету арқылы "жойпайды" деп қорқынышты білдірді. Шив Сена басшысы Бал Тхакрей оттың қауіптілігі туралы айтып, лесбияндықты "қоғамдық СПИД-ке" теңеді, ол "эпидемия сияқты таралуы мүмкін". Сонымен қатар, Тхакери фильмнің индуизмге шабуыл екенін, өйткені басты кейіпкерлердің есімдері Сита мен Рада, екеуі де индуизмнің маңызды құдайлары деп саналатынын және егер есімдер мұсылман аттарымен өзгертілсе, ол фильмге қарсылығын қайтарып алатынын мәлімдеді. Шив Сенаның әйелдер қанатынан шыққан мәлімдемесінде: "Егер әйелдердің физикалық қажеттіліктері лесбияндық әрекеттер арқылы орындалса, неке институты құлады, адам баласының көбеюі тоқтатылады" делінген. Сыншылар Шив Сенаны "мәдени терроризмге" жол берді және әйелдердің тәуелсіздігі мен сөз бостандығын басу бейнелеріне наразылық білдіру үшін "үнді дәстүрінің" риторикасын қолданды деп айыптады: "Шив Сенаның әрекеті Санг Паривар үшін Үндістанның "мәдениетінің" негізінен әйелдердің жыныстық қатынасына ерлердің бақылауы арқылы анықталатынын көрсетеді". Гей белсенді Ашок Роу Кави Шив Сенаның наразылығын "гейлерді ұрып-соғу" деп сынға алып, лесбияндық "үнді дәстүріне қарсы" деген пікірлерін жоққа шығарды. Мехтаның фильмдерін сынға алған феминисттер оның әйелдер мен гендерлік қатынастарды қарапайым етіп суреттегенін айтады. 1999 жылы белгілі үнді феминист авторлары Мэри Э. Джон мен Тежасвини Ниранжана "От" патриархатты әйел жыныстық қатынасын жоққа шығару мен бақылауға дейін азайтады деп жазды. Авторлар фильмнің патриархатты өзінде ұстап тұрғанын айтады: Әйелдердің жыныстық қатынасын бақылау, әрине, патриархатты негіздейтін идеологиялық тақталардың бірі. Бірақ бұл идеяны сөзбе-сөз қабылдағанда, фильм өзі күресуге тырысатын идеологияға тұтқынға түседі, оның шынайы шындықтың өз нұсқасы патриархалды сөздің айнадағы бейнесі ғана. Fire-дің қорытындысында жыныстық таңдауды табысты жүзеге асыру қажетті ғана емес, сонымен қатар жеткілікті шарт, тіпті әйелдердің бостандықта болуының жалғыз критерийі деп дәлелденген. Осылайша, "бақылаудың" патриархалды идеологиясы алдымен таза бас тартуға дейін төмендейді, егер мұндай бақылау жыныстық қатынасты өндіру мен күшейтуді қамтымаса, кейіннен әйелдердің бостандықтарын еркін жыныстық "таңдауы" ретінде фильмнің өз көзқарасын шығару үшін кері айналдырылады. (1999:582) Қандай да бір бүлдірушілік әлеуетті Отке (мысалы, қазіргі мәдениеттегі гетеросексуалдықтың "табиғатталған" үстемдігін көрнекі ететін фильм ретінде) оның ерлер әйелдерінің жыныстық қажеттіліктерін елемеуі керек деген еркекшілдік болжаммен жоққа шығарылады, әйтпесе олар лесбиянкаға айналады (1999:583). Авторлар сонымен қатар көрермендер "Альтернативті" киноның аясына еніп, тек эстетикалық емес, сонымен қатар саяси кеңістікті иеленуге бағытталған От сияқты фильмдерден қиын сұрақтар қоюы керек деп айтады (Экономикалық және саяси апталық, 6-13 наурыз 1999). Маду Кишвар, сол кездегі Manushi редакторы, Оттің өте сыншыл шолуын жазып, фильмдегі кейіпкерлердің "қалалық үндістер арасындағы орта таптық отбасылық өмірдің қарапайым мінез-құлықтары" ретінде суреттелуіне кінә тапты. Ол гомосексуализмді Үндістанда әлеуметтік тұрғыдан қабылдағанын, егер ол жеке мәселе болып қала берсе, деп мәлімдеді. Мехта "Рада Сита қарым-қатынасын лесбияндық қалыпқа итермелеу арқылы әйелдер ісіне зиян келтірді", өйткені әйелдер енді лесбиян ретінде таңбаланбастан басқа әйелдермен жақын қарым-қатынас жасай алмайды. Дипа Мехта сұхбаттасуларда фильмнің л�...
Control of female sexuality is surely one of the ideological planks on which patriarchy rests. But by taking this idea literally, the film imprisons itself in the very ideology it seeks to fight, its own version of authentic reality being nothing but a mirror image of patriarchal discourse. Fire ends up arguing that the successful assertion of sexual choice is not only a necessary but also a sufficient condition—indeed, the sole criterion—for the emancipation of women. Thus the patriarchal ideology of 'control' is first reduced to pure denial – as though such control did not also involve the production and amplification of sexuality – and is later simply inverted to produce the film's own vision of women's liberation as free sexual 'choice'. (1999:582)
Whatever subversive potential Fire might have had (as a film that makes visible the 'naturalised' hegemony of heterosexuality in contemporary culture, for example) is nullified by its largely masculinist assumption that men should not neglect the sexual needs of their wives, lest they turn lesbian (1999:583). The authors additionally argue that viewers must ask tough questions from films such as Fire that place themselves in the realm of "alternative" cinema and aim to occupy not only aesthetic, but also political space (Economic and Political Weekly, 6–13 March 1999). Madhu Kishwar, then editor of Manushi, wrote a highly critical review of Fire, finding fault with the depiction of the characters in the film as a "mean spirited caricature of middle class family life among urban Indians". She claimed that homosexuality was socially accepted in India as long as it remained a private affair, adding that Mehta "did a disservice to the cause of women by crudely pushing the Radha Sita relationship into the lesbian mould", as women would now be unable to form intimate relationships with other women without being branded as lesbians. Deepa Mehta expressed frustration in interviews that the film was consistently described as a lesbian film. She said "lesbianism is just another aspect of the film Fire is not a film about lesbians", but rather about "the choices we make in life". In 2010, veteran film critic and activist Shoni Ghosh wrote a book named Fire: A Queer Film Classic that studies in detail the movie as well the controversies ignited by the film. The book detail the situations that lead to the chaos and its aftermath.
Саундтрек
Саундтректі "Рамаян" және "Алла Ху" тректерін қоспағанда, А. Р. Рахман жазды және орындады. "Julie's Theme" және "China Town" бонус тректер ретінде қосылды және фильмде қолданылмады. А. Р. Рахман өзінің танымал әндерін "Бомбей" фильмінен қайта пайдаланды немесе өңдеді. Ән ноталары: "Бомбей тақырыбы кіріспе" – аспаптық, "Радха мен Сита махаббат тақырыбы" – аспаптық, "Сита тақырыбы" – аспаптық, "Радха тақырыбы" – аспаптық, "Анта Арабиккадалорам" – А. Р. Рахман, "Мундус фантазиясы 1-бөлім" – аспаптық, "Мундус фантазиясы 2-бөлім" – аспаптық, "Desire Night" – аспаптық, "Bangle's Theme" – аспаптық, "Рамаян" – аспаптық (Рамаян театр тобы жазған), "Алла Ху" – Мирадж Ахмед (Мирадж Ахмед жазған), "Радханың мойындауы" – аспаптық, "Passion" – аспаптық, "Бомбей тақырыбы Финал Радханың жаны" – аспаптық, "Julies Theme" – аспаптық, "China Town" – аспаптық.