Кіріспе

Эмер (Эммерих) де Ваттель (25 сәуір 1714 – 28 желтоқсан 1767) – пруссиялық халықаралық құқықшы. Ол 1714 жылы Нойшатель княздығының Куве қаласында (қазір Швейцария кантонының бөлігі, бірақ сол кезде Пруссияның құрамында болған) дүниеге келді және 1767 жылы қайтыс болды. Ваттельдің еңбектері халықаралық құқықтың дамуына терең ықпал етті. Ол Базель және Женевада классикалық әдебиет пен философияны оқыды.

Ағылшын тіліндегі басылымдар

Ваттельдің "Халықтар құқығы" алғаш рет 1760 жылы ағылшын тіліне аударылды, бұл аударма 1758 жылғы француз түпнұсқасына негізделген. 1787 жылғы Дублин аудармасында түпнұсқадағы түсіндірмелер де, 1773 жылғы француз басылымына кейіннен қосылған жазбалар да жоқ. Көптеген басқа ағылшын басылымдары 1760 жылғы басылымға негізделген. Дегенмен, 1793 жылғы ағылшын басылымы Ваттельдің кейінгі ойларын қамтиды, сондай-ақ 1797 жылғы Лондон басылымы да осындай. 1797 жылғы басылымда мазмұнның толық тізімі және кіші бөлімдерге арналған шеттік тақырыптар бар.

Бенджамин Франклин

Чарльз У. Ф. Дюма Бенджамин Франклинге де Ваттелдің «Халықтар заңы» (Le droit des gens) еңбегінің үш түпнұсқа француз тіліндегі данасын жіберді. Франклин бір данасын Филадельфия кітапхана қоғамына тапсырды. 1775 жылдың 9 желтоқсанында Франклин Дюмаға алғыс айтып, былай деді:

«Бұл кітап бізге өте қажетті уақытта келді, өркендеп келе жатқан мемлекеттің жағдайы Халықтар заңына жиі жүгінуді талап етеді». Франклин сондай-ақ Ваттелдің бұл кітабы «қазір отырып жатқан Конгресс мүшелерінің үнемі қолда болды» деді.

Джордж Вашингтон

Нью-Йорк қоғамы кітапханасына тиесілі "Халықтар заңы" кітабының екі маңызды данасы АҚШ президенті Джордж Вашингтонмен байланысты. Вашингтон 1789 жылдың 8 қазанында осы кітаптың бір данасын, сондай-ақ Ұлыбританияның Парламентінің палатасының стенограммаларын қамтитын "Commons Debates" томының 12-ші бөлімін қарызға алған. Маунт-Вернон қасындағы Вашингтон мұражайының қызметкерлері кешіккен кітаптар туралы естігенде, оларды таба алмады, бірақ де Ваттельдің екінші данасын 12 000 АҚШ долларына сатып алды. Бұл бірдей кітап 221 жылдық кешігуден кейін 2010 жылдың 20 мамырында салтанатты түрде "қайтарылды". Кітапхана төлемеген айып ақысын ескермеді.

Басқа жұмыстар

Ваттель өзінің ең басты еңбегінен басқа да көптеген шығармаларын жариялады. Ол тым көп еңбек еткендіктен денсаулығы құлдырады, ал 1766 жылы Дрезденге оралғаны оның жағдайын жақсартпады. Оның соңғы еңбегі – «Questions de droit naturel, ou Observations sur le traité du droit de la nature, par Wolff» («Табиғи құқық мәселелері») 1762 жылы жарық көрді және Вольфтің табиғи құқық философиясына арналған еді. Ол 1767 жылы Нойшатель қаласына сапар барысында қайтыс болды.

Ықпал

Ваттель – өте ықпалды халықаралық құқықшыл болған. Ваттель Лисандер Спунердің «Құлдық конституцияға қайшы» атты еңбегінде жиі сілтеме жасалады және Спунердің ойлау жүйесіндегі маңызды ағартушылық ойшыл екені көрінеді.

АҚШ Қорғаныс министрлігінің 2015 жылғы соғыс заңдары туралы нұсқаулығы

2015 жылы АҚШ Қорғаныс министрлігі Соғыс заңдары жөніндегі нұсқаулығын жариялады. Ваттель Хьюго Гроцийден кейін, ал Фрэнсис Либер мен Герш Лаутерпахттан бұрын соғыс заңдарының ережелерін анықтаудағы қосымша құрал және авторитет ретінде сілтеме жасалды.

Екіншілік

Шетайл, Винсент: "Ваттель және американдық арман: АҚШ-тағы Ұлттар заңының қабылдануын зерттеу", Пьер Мари Дюпуй және Винсент Шетайл (редакторлар): "Халықаралық құқықтың тамырлары / Les fondements du droit international: Питер Хаггенмахерге арналған құрмет кітабы", Лейден 2014, 251–300 беттер.

Оссипов, Уильям және Гербер, Доминик: "Америкалық колонияларда Ваттелдің Ұлттар заңының қабылдануы: Джеймс Отистен Джон Адамсқа дейін және Тәуелсіздік декларациясы", "Америка құқықтық тарих журналы", 2017, 1–35 беттер.

Питер Хаггенмахер, "Ваттель, Эмер де" Швейцария тарихи сөздігі, 02.07.2013. ;