Кіріспе
Пьеса "Машинал" – американдық драматург және журналист Софи Тредвеллдің 1928 жылғы пьесасы. Ол қылмыс жасағаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілген Рут Снайдердің нағыз өмірдегі оқиғасынан шабыттандырылған. Артур Хопкинс қойған пьесаның Бродвейдегі тұңғыш көрсетілісі американдық сахна тарихындағы экспрессионистік театрдың ең биік жетістіктерінің бірі деп есептеледі. "Машинал" пьесасы көптеген ең ұлы пьесалар тізіміне енген.
Machinal is a 1928 play by American playwright and journalist Sophie Treadwell, inspired by the real life case of convicted and executed murderer Ruth Snyder. Its Broadway premiere, directed by Arthur Hopkins, is considered one of the highpoints of Expressionist theatre in history of the American stage. Machinal has appeared on a variety of lists of the greatest plays.
Қысқаша мазмұны
Бір жас әйел аз қамтылған стенограф болып жұмыс істейді және анасымен бірге тұрады. Ол қоғам әйелден күтетін рәсімдерді орындайды, ол қаншалықты қарсылық білдірсе де. Кейін ол өзінің қожайынына тұрмысқа шығады, ол оны жек көреді. Ол балалы болғаннан кейін, оның өмірге деген құмарлығын оятатын жас жігітпен қарым-қатынасы болады. Күйеуін өлтіруге итермеленген ол қылмысы үшін айыпты болып, электрлік креслода өлтіріледі.
Қабылдау
"Машинаның алғашқы көрсетілімінен бұрын, оның тақырыбы мен кейіпкерлерінің әйгілі Снайдер Грейдің қылмыстық ісінен туындағаны жөнінде кеңінен хабар таратылуы өкінішті болды", - деп жазды Театр журналының редакторы Перритон Максвелл. "Пьеса сол арзан трагедияның ұятты фактілеріне ешқандай ұқсамайды. Махинал полиция сотының қарапайым драмасынан жоғары тұрады; оның сипаттауға қиын, сөзбен жеткізе алмайтын сұлулығы бар, поэтикалық қайғымен сіңген өмірлік және шынайылық оны ұлы өнер деңгейіне көтереді, керемет ойластырылған және керемет ұсынылған". "Машинаны" "жылдың ең тартымды пьесасы" деп атаған Максвелл пьесаның табысын "үш есімге: Софи Тредуэлл, Артур Хопкинс және Зита Йохан" байланыстырды.
Әдебиетті бейімдеу және кейінгі өндірістер
Бұл спектакль алғашқы қойылымынан бері көп рет қайта қойылды. Ирвинг Гейнор Нейман теледидарға бейімдеген «Машиналь» 1954 жылғы 18 қаңтарда NBC телеарнасының «Роберт Монтгомери таныстырады» бағдарламасында көрсетілді. Джоан Лоррингтің басты рөлдегі ойнауын сынға алып, «The New York Times» газетінің Джек Гулд «Оның «Машинальдағы» психикалық түрғысынан қиын жағдайға түскен жас әйел рөліндегі шеберлігі, Софи Тредвеллдің экспрессионистік және ащы театр поэмасы, видеомаусымның ең жақсы жетістіктерінің бірі деп бағалануға тиіс» деп жазды. Актерлік құрамында күйеу рөлінде Малкольм Ли Беггс те болды. «Машинальдың» бейімделуі 1960 жылғы 14 тамызда Ұлыбританияның ITV арнасындағы «ABC Armchair Theatre» сериясында көрсетілді. Басты рөлді Джоанна Дунхэм сомдады, ал күйеу рөлінде Дональд Плесенс ойнады. «Машиналь» 1960 жылғы сәуірде Гейт театрында Бродвейден тыс қойылды, режиссерлік жұмысын Джин Франкель жүзеге асырды, ал Делорес Саттон, Винсент Гарденья және Джеральд О’Лоуглин қатысты. «The New York Times» газетіндегі шолуында Брукс Аткинсон «Джин Франкель пьесаның адамгершіліксіз фондық жағдайын көрсететін модернистік детальдар қосты. Баллоудың салқын декорациялары, Ли Уотсонның қаралы жарығы Бродвейдің ең жарқын қойылымдарының бірінің дизайнын аяқтады» деп жазды. Бұл пьеса 1990 жылғы 25 қыркүйектен 1990 жылғы 25 қарашаға дейін Нью-Йорк Шекспир фестивалінің қоғамдық театрында Бродвейден тыс қойылды. Майкл Грайфтің режиссерлігімен, актерлік құрамында Джоди Маркель (Жас әйел), Джон Сейтц (Күйеу) және Мардж Редмонд (Ана) болды. Бұл қойылым үш «Оби» сыйлығын жеңіп алды: «Ең үздік әйел рөлі» (Джоди Маркель), «Ең үздік режиссер» және «Ең үздік дизайн» (Джон Громада). «Машиналь» Лондондағы Корольдік ұлттық театрында Стивен Далдридің режиссерлігімен қайта жаңғыртылды. 1993 жылғы 15 қазанда Фиона Шоу жас әйел, Сиаран Хиндс ер адам, ал Джон Вудвайн күйеу рөлінде ойнады. Пьесаның әртүрлі көріністері үшін әртүрлі позицияларға өтетін үлкен металл тормен сахналық дизайнды Иан МакНейл жасады, костюмдерді Клэр Митчелл, жарықтандыру дизайнын Рик Фишер, ал музыканы Стивен Уорбек жасады. 2018 жылғы 4 маусымда Лондондағы Альмейда театрында Натали Абрахамбидің режиссерлігімен жаңа қойылым ашылды.