Кіріспе

Украиналық-американдық концептуалдық суретші (1933–2023)

Илья Иосифович Кабаков (Russian: Илья́ Ио́сифович Кабако́в; 30 қыркүйек 1933 – 27 мамыр 2023) – кеңестік Одақтың Украина КСР-іне қарасты Днепропетровск қаласында туған ресейлік-американдық концептуалдық суретші. Ол 1950 жылдардан 1980 жылдардың соңына дейін Мәскеуде отыз жыл бойы жұмыс істеді. Содан кейін ол АҚШ-тың Лонг-Айленд аймағында тұрып, жұмыс істеді.

Ерте өмір

Илья Иосифович Кабаков 1933 жылдың 30 қыркүйегінде Украина КСР-інің Днепропетровск қаласында дүниеге келген. Оның анасы – бухгалтер Берта Юделевна Солодухина, әкесі – құлыпшы Иосиф Бентсионович Кабаков, екеуі де еврей ұлтынан. Ілия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде анасымен бірге Самарқанға эвакуацияланды. Сол жерде Самарқанға эвакуацияланған Ленинград өнер академиясының мектебінде білім алды. Оның сыныптастарының арасында суретші Михаил Туровский де болған.

Білім

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның отбасы Мәскеуге көшті. 1945 жылдан 1951 жылға дейін ол Мәскеу өнер мектебінде оқыды; 1957 жылы Мәскеудегі В. И. Суриков атындағы Мемлекеттік өнер институтын бітірді, онда графикалық дизайн және кітап суреттемесі саласында маманданды.

Мансап

Көптеген жер асты совет суретшілерінен айырмашылығы, Кабаков 1959 жылы Кеңес суретшілер одағына қосылды және 1962 жылы толық мүшесі болды. Бұл КСРО-дағы беделді лауазым еді және ол адамға айтарлықтай материалдық игіліктер әкелді. Жалпы, Кабаков жылына 3-6 ай балалар кітаптарын суреттеді, ал қалған уақытын жеке жобаларына жұмсады. 1970-ші жылдардағы Мәскеудің дамыған өнер ортасында Илья Кабаковтың ерекше талантын Дина Виерни, жаңашылдық өнерді білуімен ерекшеленетін көрнекті галерея иесі, күтпеген демеушілік таба алды. Виерни 1970-ші жылдардың басында Мәскеуге сапар жасағаннан кейін, социалистік реализмнің шектеулеріне қарсы тұратын суретшілерді қолдауға міндеттеніп, Кабаковты ашты. Тағдырлы кездесу 1970 жылғы 16 қаңтар күні кешке болды, сол кезде Виерни Кабаковты Мәскеуде танылмаған және көрмеге қатысуына тыйым салынған, бірақ ерекше өзгешелікке ие суретші ретінде таныды. Виернидің Кабаковтың туындыларына деген шынайы қызығушылығы уақыттан тыс, 27 жылдан астам сақталды. Кабаковтың Мәскеуде сирек көрмелері өтсе де, оның суреттері халықаралық көрермендерді қызықтыра білді. Виерни Кабаковты кеңінен танылу үшін Кеңес Одағынан кетуге ынталандырып қана қоймай, оның көптеген туындыларын сатып алып, белсенді қолдау көрсетті. Бұл қолдау тек Кабаковпен шектелмеді; Виерни оралғаннан кейін Эрик Булатов және Владимир Янкилевский сияқты басқа да конформизмді емес суретшілердің туындыларын әкелді, олар "Бульвар Сретеньский тобы" деп белгілі болды. Бұл суретшілер әр түрлі стильде болғанымен, мемлекеттік шектеулерге, әсіресе социалистік реализмнің шектеулеріне қарсы ортақ күрес жүргізді. Виернидің бұл ісі оның Saint Germain des Prés галереясында "Russian Avant Garde Moscow 1973" атты маңызды көрменің ашылуымен аяқталды, ол сол заманның өнер нормаларына қарсы тұратын конформизмді емес суретшілердің әртүрлілігін көрсетті.

1980 жылдар

1983 және 2000 жылдар аралығында Кабаков 155 инсталляция жасады. Олардың ішіндегі ең белгілісі – "Пәтерінен ғарышқа ұшқан адам". Алғаш рет 1985 жылы Мәскеудегі құпия шатыр студиясында жасалған бұл туынды, Кабаков кейін 1988 жылы АҚШ-тағы Рональд Фельдман галереясында қайта жаңғыртты. Инсталляцияда төбесінде үлкен тесігі бар, қабырғалары үгіт-насихат суреттерімен жабылған шағын, тозығы жеткен жатын бөлмесі бейнеленген. Көрме кеңінен талқыланып, Кабаковтың Нью-Йорк өнер саласындағы беделін қалыптастырды.

Жеке өмір және өлім

1989 жылы Кабаков өзінің қызының күйеуі, куратор және дилер Эмилия Каневскаямен жұмыс істей бастады, ол кейіннен оның әйелі болды. Кабаков оны Днепропетровскіде тұрған кезде танысқан. Үш онжылдық бойы олар көптеген көрмелерде бірлесіп жұмыс істеді, оның ішінде 1992 жылғы Documenta, 1993 жылғы Венеция биенналесі, 1997 жылғы Уитни биенналесі, 2004 жылғы Санкт-Петербургтегі Мемлекеттік Эрмитаж мұражайы және 2017 жылғы Tate Modern мен Hirshhorn көрмелері бар. Кабаков 2023 жылғы 27 мамырда 89 жасында дүние салды.

Көрмелер мен коллекционерлер

1995 жылы Михаил Чемиакиннің көрмесінен кейін, Илья Кабаков 2004 жылы Санкт-Петербургтегі жаңа Мемлекеттік Эрмитаж мұражайында тірі ресейлік суретшінің алғашқы маңызды жеке көрмелерінің бірін өткізді. Оның туындылары Циммерли өнер мұражайының, Центр Помпиду (Бейобур), Заманауи өнер мұражайының, Гуггенхаймның, Эрмитаждың, Третьяков галереясының (Мәскеу), Норвегия заманауи өнер мұражайының, Колодзеи өнер қорының және Колумбус (Огайо), Франкфурт, Кёльн қалаларындағы мұражайлардың коллекцияларына енген, сондай-ақ басқа да көптеген мұражайларда сақталған. 2017 жылы Лондонның Тейт Модерн мұражайында «Илья және Эмилия Кабаков: Барлығы да болашаққа қабылданбайды» көрмесі, ал Вашингтонның Хиршхорн мұражайында «Илья және Эмилия Кабаков: Утопиялық жобалар» көрмесі ұйымдастырылды. Норвегияның Ұлттық мұражайында «Сёппельманн» («қоқыс жинаушы») тұрақты түрде қойылған.