Жаңа жердегі Ирландия мұрасы: «Ең ирландиялық жер»
Irish Newfoundlanders
Ньюфаундленд: Ирландские корни, этническая идентичность и культурное наследие. 20% населения имеют ирландское происхождение, но влияние гораздо больше! ☘️🇨🇦
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Ньюфаундлендте (Талам ан Эск) көптеген Ньюфаундленд тұрғындары ирланд тегінен шыққан. Статистика Канадасының 2016 жылғы санағына сәйкес, Ньюфаундленд тұрғындарының 20,7% өздерін ирландтық текті деп атайды (провинциядағы басқа ірі топтарға 37,5% ағылшын, 6,8% шотланд және 5,2% француз кіреді). Дегенмен, бұл көрсеткіш ирланд тегінен шыққан Ньюфаундленд тұрғындарының нақты санын толық көрсете алмайды, себебі сол санақта 53,9% өздерін "канадтық" деп атаған. Бұл сұраққа жауап бергендердің көп бөлігі ирланд, ағылшын және шотланд тегінен шыққан, бірақ көп буын бойы Канадада өмір сүргендіктен, өз этникалық тегімен байланысты сезінбейді. Соған қарамастан, отбасылық аты-жөндері, сыртқы келбеттері мен түстері, кейбір аймақтардағы католиктердің көптігі (әсіресе Авалон түбегінің оңтүстік-шығыс бөлігінде), ирланд музыкасының кең таралғандығы және тіпті осы аймақтардағы адамдардың акценттері Ирландияның ауылдық жерлерін еске түсіреді. Сондықтан ирланд жазушысы Тим Пат Куган Ньюфаундлендті "Ирландиядан басқа әлемдегі ең ирландтық жер" деп сипаттаған.
In modern Newfoundland (Talamh an Éisc), many Newfoundlanders are of Irish descent. According to the Statistics Canada 2016 census, 20.7% of Newfoundlanders claim Irish ancestry (other major groups in the province include 37.5% English, 6.8% Scottish, and 5.2% French). However, this figure greatly under represents the true number of Newfoundlanders of Irish ancestry, as 53.9% claimed "Canadian" as their ethnic origin in the same census. The majority of these respondents were of Irish, English, and Scottish origins, but no longer self identify with their ethnic ancestral origins due to having lived in Canada for many generations. Even so, the family names, the features and colouring, the predominance of Catholics in some areas (particularly on the southeast portion of the Avalon Peninsula), the prevalence of Irish music, and even the accents of the people in these areas, are so reminiscent of rural Ireland that Irish author Tim Pat Coogan has described Newfoundland as "the most Irish place in the world outside of Ireland."
Тарих
XIX ғасырда Ньюфаундлендтегі ірі ирландтық католик халқы Ньюфаундленд тарихында маңызды рөл атқарды және өзінің ерекше жергілікті мәдениетін қалыптастырды. Олар протестант шотланд-ирландтық "Оранжист" топтарымен қайта-қайта саяси қақтығыстарға, кейде зорлық-зомбылыққа дейін ұшырады. Бұл көші-қон маусымдық немесе уақытша сипатта болды. Көбінесе ирландтық көшіп келушілер – ағылшыз саудагерлері мен плантаторларының келісімшарттары бойынша жұмыс істейтін жас ер адамдар еді. Бұл ең ірі көші-қон толқыны 1770 және 1780 жылдардағы 100-ден астам кемемен және 5000-ге жуық адаммен Ирландия порттарынан балық аулауға аттанған кезде өркендеді. 18 ғасырда Атлантика мұхиты арқылы жасалған ең маңызды ирландтық көші-қон осы болды. Кейбіреулері Солтүстік Американың басқа аймақтарына кетті, ал кейбіреулері қалды. Көптегендері "қайта-қайта оралу" деп аталатын, балық аулау және саудамен байланысты Ирландия мен Ньюфаундленд арасындағы жылдық маусымдық көші-қонмен айналысты. 1836 жылы Сент-Джонс үкіметі осы уақытқа дейін жасалған ең толық халық санағын жүргізуді тапсырды. 400-ден астам елді мекен тізімделді. Ирландиялықтар мен олардың ұрпақтары халықтың жартысын құрады. Олардың үштен екі бөлігі Ренеус пен Карбонеар арасындағы, "Ирланд жағалауы" деп белгілі Сент-Джонс және оның төңірегіндегі аймақтарда тұрды.
The large Irish Catholic element in Newfoundland in the 19th century played a major role in Newfoundland history, and developed a strong local culture of their own. They were in repeated political conflict—sometimes violent—with the Protestant Scots Irish "Orange" element. These migrations were seasonal or temporary. Most Irish migrants were young men working on contract for English merchants and planters. It was a substantial migration, peaking in the 1770s and 1780s when more than 100 ships and 5,000 men cleared Irish ports for the fishery. The exodus from Ulster to the United States excepted, it was the most substantial movement of Irish across the Atlantic in the 18th century. Some went on to other North American destinations, some stayed, and many engaged in what has been called "to ing and fro ing", an annual seasonal migration between Ireland and Newfoundland due to fisheries and trade. In 1836, the government in St. John's commissioned a census that exceeded in its detail anything recorded to that time. More than 400 settlements were listed. The Irish, and their offspring, composed half of the total population. Close to three quarters of them lived in St. John's and its near hinterland, from Renews to Carbonear, an area still known as the Irish Shore.
Тіл және мәдениет
Ирландиялық эмигранттардың көпшілігі 1750 және 1830 жылдар аралығында ирланд тілінде сөйлейтін округтерден, негізінен Мюнстерден келді. 1771–1781 жылдардағы он жылдық кезең үшін осы округтердің бірқатарындағы ирланд тілінде сөйлейтіндердің санын келесідей бағалауға болады: Килкенни округі – 57%, Типперри округі – 51%, Уотерфорд округі – 86%, Керри округі – 93% және Корк округі – 84%. Ньюфаундленд – Ирландиядан тыс жердегі халықтың көпшілігі негізгі тіл ретінде ирланд тілінде сөйлейтін сирек орындардың бірі. Сонымен қатар, бұл Еуропадан тыс жердің өзінде ирланд тілінде ерекше атау бар жалғыз жер – Талаам ан Эиск (Балық елі). Мюнстердің ирланд диалектісі Ньюфаундленд ағылшын тілінің ерекше түрлеріне күшті әсер етті. «Ньюфаундленд ирланд тілі» деп аталатын ирланд тілінің түрі, ертеден келе жатқан әңгімелер, поэзия, фольклор, дәстүрлі мерекелер, херлинг және фракциялық қақтығыстар мәдениетімен байланысты болды және бір уақыт бойы жергілікті анклавтарда гүлденді. Кейде сотта ирланд тілінде сөйлейтін аудармашылар қажет болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін де ана тілінде сөйлейтін адамдар болған болуы мүмкін. Ньюфаундлендке ирландтар оңтүстік-шығыс Ирландияның отбасылық тегін әкелді: Уэйд, Маккарти, О’Рурк, Уолш, Нэш, Хоулихан, Коннорс, Хоган, Ши, Штамп, Махер, О’Райли, Кью, Пауэр, Мерфи, Райан, Гриффин, Уилан, О’Брайен, Келли, Ханлон, Невилл, Бэмбрик, Хэлли, Диллон, Бёрн, Лейк және Фицджеральд. «Кроквелл» (Ó Creachmhaoil) тегін көптеген Ньюфаундлендтер 19 ғасырдағы Галвей графтығынан келген иммигранттардан шыққан. Аралдың көптеген көрнекті жерлерін ертедегі француз және ағылшын саяхатшылары атаған, бірақ ирландтық жер атауларына Баллихак (Baile Hac), Каппахайден (Ceapach Éidín), Килбрайд және Сент-Брайд (Cill Bhríde), Дунтара, Порт Кирван және Скибберин (Scibirín) жатады. Материалдық мәдениет элементтері, шаруашылық салты, жергілікті және шіркеу сәулеті сақталды және олардың іздері әлі де бар. Бірақ балық аулау және көптеген ағылшындардың болуы жаңа, біріккен мәдениетті – қазіргі Ньюфаундленд тұрғындарының мәдениетін, қазіргі Солтүстік Америкадағы бірегей мәдениетті құрады. Қазіргі Ньюфаундленд мәдениетіндегі ирланд элементтеріне қарамастан, ирланд тілінің (қазір тоқырап бара жатқан) жергілікті түріне аз назар аударылды. 2008 жылы қайтыс болған жергілікті ғалым Алойсиус (Али) О’Брайеннің еңбегі осы ерекшелікке жатады.
Most Irish emigrants arrived between 1750 and 1830 from strongly Irish speaking counties, chiefly in Munster. For the decennial period 1771 1781 the number of Irish speakers in a number of those counties can be estimated as follows: County Kilkenny 57%, County Tipperary 51%, County Waterford 86%, County Kerry 93% and County Cork 84%. Newfoundland is one of the few places outside Ireland where the Irish language was spoken by much of the population as their primary language. It is also the only place outside Europe with its own distinctive name in the Irish language, Talamh an Éisc (Land of the Fish). The Munster Irish dialect heavily influenced the distinctive varieties of Newfoundland English. The form of the Irish language known as Newfoundland Irish was associated with an inherited culture of stories, poetry, folklore, traditional feast days, hurling and faction fighting, and flourished for a time in a series of local enclaves. Irish speaking interpreters were occasionally needed in the courts. Native speakers are likely to have existed even after the First World War. To Newfoundland the Irish brought family names of southeast Ireland: Wade, McCarthy, O'Rourke, Walsh, Nash, Houlihan, Connors, Hogan, Shea, Stamp, Maher, O'Reilly, Keough, Power, Murphy, Ryan, Griffin, Whelan, O'Brien, Kelly, Hanlon, Neville, Bambrick, Halley, Dillon, Byrne, Lake and FitzGerald. The many Newfoundlanders with the surname Crockwell (Ó Creachmhaoil) derive from 19th Century immigrants from County Galway, in the west of Ireland. Many of the island's more prominent landmarks having already been named by early French and English explorers, but Irish placenames include Ballyhack (Baile Hac), Cappahayden (Ceapach Éidín), Kilbride and St. Bride's (Cill Bhríde), Duntara, Port Kirwan and Skibbereen (Scibirín). Elements of material culture, agricultural folkways, vernacular and ecclesiastical architecture endured, and trace elements remain. But the commercial cod fishery and the presence of so many English produced a new, composite culture, that of modern Newfoundlanders, a culture unique in modern North America. Despite the Irish elements in the culture of modern Newfoundland, little attention has been given to the (now moribund) local variety of the Irish language. An exception was the work of the local scholar Aloysius (Aly) O’Brien, who died in 2008.
Дін
Діни сенімнің институционалдық маңызы зор болды. Ирландияның жетекші саудагерлері мен мүлікті иеленушілерінің көпшілігі протестанттар болды және Оранж орденінің дәстүрлерін жаңа мекендеріне әкелді. Бірақ ирландтардың басым бөлігі римдік католиктер болды, және олар өздерімен бірге феяларға, сиқырға, жаман-жақсы белгілерге, ырысқа және қорғау ритуалдарына деген сеніммен ерекшеленетін католицизмнің бір түрін әкелді. Бұл олардың шіркеуге деген тәуелділігін азайтты, себебі шіркеудің табиғаттан тыс құбылыстарға монополиясы жоқ сияқты көрінді. Бірақ уақыт өте келе шіркеу Ньюфаундлендте Ирландиядағыдай тәртіп орнатуға қол жеткізді және католик ирландтары үшін ең маңызды этникалық, әлеуметтік және мәдени институтқа айналды. Оның дін қызметкерлері мен басшылары ирланд қауымының де-факто басшылары болды. Ірланд тілі басым көпшіліктің тілі болғандықтан, алғашқы кезеңде шіркеу қызметтері көбінесе осы тілде өткізілді. Католик епископы Джеймс Луис О’Доннел, Сент-Мэри және Трепасси приходтарына францискан миссионерін сұрағанда, осындай миссионердің ирланд тілінде еркін сөйлей білуі керектігін айтты (О’Доннелдің өзі сияқты). Ол сондай-ақ католик шіркеуіне ең үлкен ертедегі қарсылықта да рөл атқарды, өйткені 1760 жылдары методист уағыздаушысы Лоренс Кофлан ирланд тілін еркін білуінің арқасында Ньюфаундлендтің Солтүстік жағалауының көп бөлігін өз дініне көшіре алды.
Religious faith had great institutional importance. Several of the leading Irish merchants and propertied men were Protestants and brought the traditions of the Orange Order to their new home. But the majority of the Irish were Roman Catholics, and they brought with them a version of Catholicism which was strongly marked by belief in fairies, magic, omens, charms and protective rituals. This tended to reduce their dependence on the Church, which seemed to have no monopoly on the supernatural. Over time, however, the Church managed to impose its discipline in Newfoundland as it had in Ireland, and it became the single most important ethnic, social and cultural institution for the Catholic Irish in Newfoundland. Its clergy and leaders were the de facto leaders of the Irish community. With Irish being the language of the majority in the early period, it was often the language of church services. The Catholic Bishop James Louis O'Donel, when requesting a Franciscan missionary for the parishes of St. Mary's and Trepassey, said that such a missionary would need to be fluent in Irish (like O'Donel himself). It also played a part in the greatest early challenge to the Catholic Church, when the Reverend Laurence Coughlan, a Methodist preacher, managed to convert most of the Newfoundland North Shore in the 1760s largely because of his fluency in Irish.