Кіріспе

Оңтүстік Англиядағы Корольдік парк – Уиндзор Ұлы паркі, Англиядағы Беркшир мен Суррей шекарасындағы Уиндзор қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан, елендер паркін қоса алғандағы Корольдік парк. Ол қамалға жақын орналасқан жеке меншік үй саябағына іргелес. Парк көптеген ғасырлар бойы Виндзор қамалының жеке аң аулау алабы болды және негізінен 13 ғасырдың ортасына дейін сақталып келген. Тарихи тұрғыдан алғанда, парк қазіргі Уиндзор орманы, Уиндзор Корольдік паркі немесе оның қазіргі атауымен белгілі болған аумақтан әлдеқайда үлкен болған. Парк Корольдік мүлікпен басқарылады және қаржыландырылады, сондай-ақ Корольдік парктер басқаруында болмайтын жалғыз Корольдік парк болып табылады. Парк аумағының көп бөлігі жұртшылыққа таң атқаннан кешке дейін тегін ашық, бірақ Савилл бағына кіру үшін төлем қабылданады. Виндзор орманы мен Ұлы парк – ерекше ғылыми маңызы бар аумақ. Уиндзор Ұлы паркі саңырауқұлақтар үшін ұлттық маңызы бар орын. Парк аумағында 1000-нан астам түр табылған, оның ішінде Уиндзорға ғана тән 43 түр бар. Парк аумағында Ұлыбританияның ең сирек және жойылу қаупі бар саңырауқұлақ түрлері кездеседі.

География

Ұлы парк – әртүрлі ландшафтқа ие, көлбеу далалы аймақ. Мұнда бұғылар мекендейтін кең жайылымдар, шағын орман, жасыл тоғайлар және алып, ежелгі емен ағаштары өседі. Парктің солтүстігінде Темзаға, Дэтчет маңынан құятын шағын Батл Борн өзені ағып өтеді. Борн өзені оңтүстікке қарай бірнеше тоған арқылы өтеді. Олардың ішіндегі ең ірілері – Ұлы Дала тоғаны және Вирджиния суының үлкен көліне жақын орналасқан Обелиск тоғаны. Ең биік төбе – Сноу Хилл, ал осы жерден Виндзор қамалына дейін ағаштармен көмкерілген Ұзын жол (Long Walk) даңғылы созылып жатыр. Аймаққа бірнеше қақпа арқылы кіруге болады: Королева Анна қақпасы, Рейнджер қақпасы, Кранборн қақпасы, Орман қақпасы, Құмды қақпасы, Принц-консорт қақпасы, Блэкнест қақпасы, Епископ қақпасы және Аю рельс қақпасы. Ал парктің ежелгі ортағасырлық қоршауының қалдықтары әлі де көрініп тұр. Виндзорға апаратын басқа жол, Шит Стрит (A332) парктің солтүстік-шығысынан өтеді. Парктің батыс жағында 1930 жылдары Корольдік иелік жұмыскерлері үшін салынған Ауыл орналасқан. Ауылда дүкен мен мектеп бар. Басқа да ғимараттардың ішінде Корольдік резиденциясы, Камберленд резиденциясы, Кранборн мұнарасы және Норфолк шаруашылығы бар. Парк көбінесе Олд-Виндзор азаматтық округінің құрамында, бірақ шығыс бөліктері Руннимде ауданында орналасқан, ал Винкфилд және Саннингхилл округтерінде шағын аумақтары бар. Ұлы паркпен байланысты немесе оған іргелес, бірақ оның шекарасына ресми түрде кірмейтін аймақтар: Home Park, Mote Park, Flemish Farm, Cranbourne Chase, Forest Lodge және South Forest. Виндзордың Ұлы паркі Батыс Еуропадағы ең ірі ежелгі емен ағаштарының жиынтығына ие. Ең көнесі – король Оффаның емені деп аталатын алып педункулят емені, ол иеліктің жеке аумағында өседі. Ағаш мамандары оның жасын 1300-1500 жылға бағалап, осы көне ағашты Ұлыбританиядағы ең ескі еменге айналдырды. Понтфадог емені құлағаннан кейін, ол 1000 жылдық Боуторп емені мен Чеширдегі 1200 жылдық Мартон еменінен де озып кетті, соңғысы Ұлыбританиядағы ең кең ағаш болып табылады. Парктегі басқа да танымал және ежелгі ағаштардың қатарында Кранборн паркіндегі Жеңімпаз емені бар.

Құрылу

Виндзор қамалы 11 ғасырда Жеңімпаз Уильяммен салынды, себебі ол Темза өзені үстінде тиімді қорғаныс бекінісі болып табылды. Патшаның жеке аң аулауы үшін және қамалды ағаш, бұғы, шошқа және балықпен қамтамасыз ету мақсатында қамалдың оңтүстігіндегі Виндзор орманының кең аумағы сақталды. Бұл аймақты ресми түрде анықтау қажеттігі кейін туды. 1129 жылы алғашқы паркер тағайындалды, ал 1240 жылы король Генрих III "Парк" шекараларын ресми белгіледі, ол қазіргі Ұлы парктен бірнеше есе үлкен болды. Сол кезде қамал тек бекініс ғана еді, ал король Генрих аң аулағанда Олд-Виндзордың (кейін Манор Лодж деп аталған) ыңғайлы сарайында тұратын. "Паркер" лауазымы бүгінде "Парк рейнджері" деп аталады, ал аталған лауазымның иегері – Карл III. Корольдер Эдуард I және Эдуард III паркті айқас және турнирлер үшін пайдаланды, ал соңғысының Жүз жылдық соғыс үшін жылқымен қамтамасыз етуге арналған патшалық тұқымы болды. Bear's Rails орналасқан жерде Вильям Уайкхем қамал салып жатқанда тұрған Викамер сарайы орналасқан. Кейіннен ол аюға шабуыл жасау үшін қолданылды.

Даму

XVIII ғасырда Виндзордағы саябақтардың тағамдық маңызы азайды, ал жаңа Ганновер монархтары аң аулаудың орнына жерге құрылыс салуға және бау-бақша жасауға бейімділік танытты. Ұзақ жолды король Карл II жоспарлап, ағаштарын отырғызуды 1680 жылдары Орандық Уильям аяқтады. Екі қатарлы қарағаштар Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды, бірақ Джорджтар оны кеңейтіп, көптеген құрылыстар мен ескерткіштер салды, мысалы, Мыс жылқы (Джордж III-ті бейнелейтін) және Обелиск (Камберленд герцогы Уильямның құрметіне). Георг III Ливиядан 2000 жылдық римдік қираған орындары әкеліп, саябақта орналастырды. Вирджиния суын 1746 жылы сол кездегі саябақ сақшысы болған Камберленд герцогы Уильям бастады. Көлдің құрылысы туралы көп мәлімет сақталмаған, алайда, жақын маңдағы Брейкхарт төбесінде орналасқан Якобит көтерілісінен ұсталған соғыс тұтқындарының жұмысына тартылған болуы мүмкін деген болжам бар. Алғашқы көл қазіргі көлден әлдеқайда кіші болды және 1768 жылы су тасқынынан қирады. 1780 жылы Пол мен Томас Сэндби осы орында әлдеқайда үлкен көл құрылысын бастады, содан кейін жасанды шарлауық, Медоу тоғаны және Обелиск тоғаны қосты. Көл бұрынғы шағын өзеннің орнын басты, ол, мүмкін, «Күң патшайым» аталған Елизавета I патшайымның құрметіне аталған.

Әуе қатынасы

Парктің Смит газондық аймағы 1920 жылдары ұшу үшін пайдаланыла бастады, бұл қызмет 1950 жылдардың басына дейін түрлі форматтарда жалғасты. 1930 жылдардың ортасында, Уэльс принці (кейіннен VIII Эдуард) осы жерді пайдаланған кезде, шөптік қону алаңына жақсартулар енгізілді. Ол осы жерден бірнеше түрлі ұшақтарды пайдаланды, оның ішінде Moths-тан Dragon Rapides-қа дейінгі бірнеше түрлі de Havilland ұшақтары болды. 1931 жылдың 29 сәуірінде Гордон Олли Smith's Lawn әуежайына сол кезге үлкен екі қозғалтқышты Imperial Airways авиалайнерін, Armstrong Whitworth Argosy ("Глазго қаласы") ұшағын қондырды. 2016 жылы Эдинбург герцогы Смит газонды әуежай ретінде пайдаланғаны үшін ескерткіш ашты. Ол өзі 1952 жылы осы жерден алғашқы дербес рейсін жасады, әуежай ретіндегі тұрақты пайдалану тоқтатылғаннан кейін.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс кезінде авиацияға қатысты шараларға «Веллингтон» бомбалаушыларын осы жерде құрастырып, күтіп-жөндеген «Викерс Армстронгс» компаниясы үшін зауыттың таралу алаңы (Люфтваффе бомбалау қаупін азайту мақсатында) кірді. Басқа да соғыс кезеңіндегі авиациялық қызметтерге жақын орналасқан Фейроукстағы №18 бастауыш ұшқыштар дайындық мектебінің «де Хавилланд Тайгер Мос» оқу ұшақтары үшін қосымша қону алаңы ретінде пайдалану кірді. Парктің Смитс-Лаун аймағы әскерлерді орналастыру үшін де қолданылды. 1940 жылдары елендер паркінің көп бөлігі жыртылып, азық-түлік өндіру үшін егілді, нәтижесінде жүздеген ежелгі ағаштар кесілді. Жерге 200-ден астам үлкен бомба, соның ішінде бірнеше V2 ракеталары құлады. 1948 жылғы жазғы Олимпиада кезінде парк велосипед спортынан жарыс өткізу орны ретінде пайдаланылды. 1950 жылдары парк біртіндеп бүгінгідей халыққа ашық демалыс аймасына айналды. Бұл Савилл бақтарын (соғыс кезінде өзін-өзі ұрпақтап өсуге рұқсат етілген) және жаңа Аңғар бақтарын қайта отырғызуды қамтыды. 1951 жылы Савиллде Лондонның бомбадан қираған ғимараттарынан әкелінген кірпіштерден өрмелегіш өсімдіктерге арналған үлкен қабырға салынды. 1958 жылы Британ Колумбиясының Королеваға сыйға берген Тотем бағанасы жақын жерге орнатылды.

Наразылықтар

1972 жылы ирланд анархисі Уби Двайер 700 адам қатысқан Виндзор паркіндегі алғашқы «Халықтың еркін фестивалі» ұйымдастырды. Ұйымдастырушылардың бірі Сид Роулл Виндзор Ұлы паркінің 18 ғасырға дейін жалпыға бірдей жер болғанын және оны Джордж III заңсыз түрде жеке меншікке айналдырғанын мәлімдеді. Эдинбург герцогы Филипптің «ашуға келгені» хабарланды. Уби мен оның жақтастары 1973 жылы фестивальді кем дегенде 1400 адам қатысуымен қайтадан өткізді. 1973 жылы «Виндзор Ұлы паркі» ережелері енгізілді. 1974 жылы 7000 адам келді, бірақ полиция оны күшпен таратып, 220 адамды қамауға алды, фестиваль тыйым салынды. Двайер келесі жылы тағы бір фестивальді жарнамалаған жарнама парақшаларын таратуы үшін түрмеге отырды, ал Роулл «International Times» жер асты газетінде Убидің жарнама парақшаларының бөліктерін қайта басып шығарғаны үшін үш айға сотталды.

Ерекшеліктері

Қазіргі заманғы жабық елендер паркі Ұлы парктің солтүстік жағында орналасқан. Онда жартылай жабайы қызыл бұғылардың ірі тобы мекендейді, бұл парктің бастапқы ортағасырлық мақсатын көрсетеді.

Ұзақ жол

Ағаштармен қатарласқан 4 шақырымдық (2.64 миль) "Ұзақ жол" даңғылы бастапқыда Виндзор қамалынан Сноу Хиллге дейінгі жол болған. Бұл жоғары жатқан жерде Генрих VIII екінші әйелі Анн Болейннің өлім жазасы орындалғаны туралы хабарды күткені айтылады. 1660 жылғы Реставрациядан кейін Карл II жолдың бойында екі қатар шырша ағаштарын отырғызды. Патша Оливер Кромвель басқарған Англия одақтастығы кезінде Франциядағы Версаль сарайында болғаннан кейін Виндзор қамалын және оның төңірегіндегі саябақты дамытуға шабыттанды. "Ұзақ жол" құрылысы оның алғашқы жақсарту жоспарларының бірі болды. 1710 жылы Анн патшайым ағаштардың ортасындағы жолды көліктердің Виндзор қамалына кіріп-шығуына ыңғайлы болу үшін жолға алмастырды. Саябақтағы басқа атты мүсіндердің ішінде поло алаңының батысында орналасқан Принц-консорттың мүсіні және Ауылға жақын жердегі Елизавета II мүсіні бар.

Патшалық ложасы

Корольдік ложа парк орталығында рейнджердің орынбасарының үйі ретінде салынған. 1812 жылдан бастап ол Принц-регенттің сарайына айналды, бірақ оның қайтысынан кейін көбінесе бұзылып жаңартылды. Қалған бөліктері 1930 жылдары Йорк герцогы мен герцогинясының үйі ретінде қайта жаңартылды, олар кейіннен король Георг VI және королева Елизавета болып тақтыға отырды. Қазір бұл Йорк герцогы, принц Эндрюдің ресми резиденциясы және ол жұртшылыққа жабық.

Барлық қасиеттілердің патшалық шіркеуі

Барлық қасиеттілердің патшалық шапкіші Корольдік және Камберленд ложаларының шапкіштері үй қызметкерлерінің саны артуына байланысты тым кішкентай болып шыққаннан кейін салынды. Шапкіш 1825 жылы Джеффри Уайатвилл салдырып, Джордж IV Виндзор қамалын жөндеу кезінде оны үнемі пайдаланды. Кейіннен Сэмюэл Сандерс Тюлон мен Энтони Салвин оны готикалық жаңғыру стилінде қайта жаңғыртты. Королева Виктория жиі шапкішке қатысты, сондай-ақ Йорк герцогы мен герцогинясы, король Георг VI және королева Елизавета болып таққа отырғанға дейін қатысты. Королева Елизавета II Виндзорда болғанда оны үнемі пайдаланды.

Камберленд ложасы

Парктегі басқа да маңызды ғимараттардың қатарында 1652 жылы Ұлттық Достастық кезеңінде салынған Камберленд Лоджы бар. 1660 жылы монархия қайта орнатылғаннан кейін Лодж тез арада Ұлы Парк Рейнджерінің резиденциясына айналды, бұл лауазым монархтың өкімдігімен берілетін. Әр Рейнджер үйдің және оның төңірегінің ерекшеліктеріне өзгерістер енгізіп, із қалдырды – тіпті бір жағдайда, Марлборо герцогинясы Сара Черчилль өзінің белегін қосты. Патшайым Виктория өмірі бойы осы жерге жиі келіп тұрды. Оның қызы, Ұлыбританияның ханшайымы Елена, Лоджда елу жылдан астам уақыт тұрды, 1869 жылы болған ірі өрттен кейін кең масштабты қайта құруға және 1912 жылы жаңа өзгерістерге жетекшілік етті. Лорд ФицАлан, Ирландияның соңғы британдық вице-королі, Лоджға сенім артқан соңғы жеке тұлға болды. Осы жылдары, 1936 жылы премьер-министр Стэнли Болдуин король Эдуард VIII-дің Уоллис Симпсонға үйлену ниетіне байланысты туған дағдарысты талқылады, нәтижесінде бірнеше аптадан кейін король тақтан бас тартты. 1947 жылы король Лоджды жаңадан құрылған Сент-Катарина қорына берді, кейін ол Георг VI және Королева Елизавета атындағы Сент-Катарина қоры болып өзгерді. Бүгінде ұйым жай ғана Камберленд Лоджы деп аталады. Бүгінгі Камберленд Лоджы – қоғамдағы өзекті мәселелер бойынша жаңа пікірлерді қадағалауға арналған білім беру қайырымдылық ұйымы. Аумақ әдетте жұртшылыққа жабық, бірақ Лоджда конференциялар, ашық есік күндері мен лекциялар үнемі өткізіліп тұрады.

Кранборн мұнарасы

Жеке Кранборн мұнарасы айналасындағы жолдардан жақсы көрінеді. Бұл – Кранборн аңшылық алқабының сақшысының резиденциясы болған Кранборн Лоджінің бүгінгі күнге жеткен жалғыз бөлігі. Ол 16 ғасырға дейін салынған деп саналады.

Савилл бақшасы

Парктің оңтүстік-шығысында, Энглфилд Гринге жақын жерде 1930 және 1940 жылдары Эрик Савилл жобалаған және салған Савилл бақшасы мен Аңғар бақшалары орналасқан. Олар әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген гүлдер мен ағаштардың керемет әртүрлілігін қамтиды. Смиттің алаңы мен Поло алаңдары да жақын жерде, сондай-ақ тыныш Хизер бақшасы да бар. Савилл бақшасының келушілер орталығында сыйлық дүкені, дәретхана, мейрамхана, кофехана, балмұздақ сататын орын және бақта өсетін көптеген өсімдіктерді сататын дүкен орналасқан. Бақтар қыс айларында сағат 10:00-ден 16:30-ға дейін, ал жаз айларында сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін келушілерге ашық.

Вирджиния су көлі

Вирджиния су көлі, парктің оңтүстігінде орналасқан, 1740 жылдарға дейін салынған жасанды көл. Көл жағасында 100 фут (30 м) биіктігі бар канадалық тотем бағанасы тұр, оны Мунго Мартин, Генри Хант және Тони Хант аға Британ Колумбиясының жүз жылдығын еске алу үшін жасаған. Сондай-ақ, 1816 жылы Лептис Магна (қазіргі Аль-Хумс) қаласынан тасымалданған және 1826 жылы Вирджиния Уотерде орнатылған әсем римдік қираған орындарының жиынтығы да бар.

Обелиск

Обелиск тоғаны деп аталатын кіші көлдің жанында Камберленд герцогына арналған обелиск ескерткіші орналасқан. Оған мына жазу қашалған:

Бастапқыда "Куллоден" деп жазылған, бірақ бұл Виктория патшайымының бұйрығымен өшіріліп, қабырғаға кіріктірілген ойысқа "Кемберленд" деп жазылды.

Жабайы табиғат

Ежелгі ағаштар мен ежелгі далалардың болуына байланысты, Виндзор Ұлы паркі Ұлыбританиядағы маңызды жабайы табиғат мекені болып табылады және оның саңырауқұлақтардың әртүрлілігі үшін ұлттық маңызы зор. Мұнда бірнеше ұлттық деңгейде сирек кездесетін түрлер өседі, оның ішінде Imperator rhodopurpureus, Rubroboletus legaliae және Butyriboletus fuscoroseus бар, бірақ соңғысы көп жылдар бойы табылған жоқ. Виндзор Ұлы паркі – Ұлыбританияда R. legaliae-нің толығымен сары түсті гименофоры бар, шатастыратын формасы кездесетін жалғыз орын, және ол Boletus immutatus үшін типтік локалитет болып саналады, бұл туралы Айнсуорт және авторлар айтқан. Бұл Neoboletus luridiformis-тің метаболикалық бұзылыстары бар, өзгермелі түсті морфы, ол тек Виндзор Ұлы паркінде ғана кездеседі және Ұлыбританияның басқа еш жерінде, тіпті Еуропада да тіркелмеген. Паркте сирек саңырауқұлақтардың популяциясын сақтау мақсатында оларды жинау тыйым салынған, және бұл заңды бұзған жағдайда, Еппинг орман сияқты, айқын санкциялар қолданылады. Паркте табылған басқа саңырауқұлақтар: Boletus aereus, Gyroporus castaneus және тіс саңырауқұлақтарының алты түрі, мысалы, Ұлыбританияда заңмен қорғалатын Hericium coralloides. Саңырауқұлақтардың әртүрлілігіне байланысты, қазіргі уақытта оны SSSI тізіміне енгізу қарастырылып жатыр. Паркте қызыл қаршығаның көп саны бар, оларды күннәлі күндері парктің барлық жерінде ұшып жүргенін көруге болады, ал сақиналы парротканы көру мен даусы әдеттегі құбылыс. Паркте тіркелген басқа құстарға ұлттық деңгейде қорғалатын кіші нүктелі шумақ және мандарин үйрек жатады.

Сапарға

Глен Хауэллс Архитекторлар және Бюро Хаппольд жобалаған жаңа келушілер орталығы 2006 жылдың маусым айында ашылды және 2007 жылғы Стирлинг жүлдесіне үміткер болды. Паркке Ренджерс қақпасы арқылы тек рұқсат етілген көліктер ғана кіре алады. Басқа да бірнеше автомобильдік, атты және жаяу кіреберістер бар. Ұлы Парктің жекелеген аймақтарына кіруге өтініш бойынша, жылдық кілт жалға алу ақысы төленген жағдайда рұқсат беріледі. Паркке кіру 1973 жылғы Уиндзор Ұлы Парк ережелерімен реттеледі.

Оқиғалар

1993 жылдан бері әр бес-алты жылда Виндзордың Ұлы саябағында WINGS (Виндзор халықаралық гидтер мен скауттар лагері) скауттар мен қыздар лагері өтіп келеді, соңғы лагерь 2014 жылдың тамызында ұйымдастырылды. WAGGGS-тің 15-ші Дүниежүзілік конференциясында Гидингтің негізін қалаушы Лорд Баден Пауэллдің туғанына 100 жыл толуына орай төрт алаңда әлемдік лагерь өткізу туралы шешім қабылданды: 1957 жылдың 19 қаңтарынан 2 ақпанына дейін Онтарио штатындағы Доу көлі (Канада), Кесон-Сити (Филиппин), Швейцариядағы Конш көлі және Виндзордың Ұлы саябағы.