Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кешір дәуірінің жоғарғы кезеңінен таралған кератопсиялық динозаврлар туысы.
Ceratopsian dinosaur genus from Upper Cretaceous period
Эниозавр – Монтананың солтүстік-батысынан табылған, кешір дәуірінің жоғарғы кезеңіне (Кампан кезеңіне) жататын, шөппен қоректенетін центрозавр кератопсиялық динозаврлар туысы. Атауы "бизон бақасы" деген мағынаны білдіреді, бұл Blackfeet тайпасының "eini" сөзі мен латыншаланған ежелгі грек тіліндегі "sauros" сөздерінің қосындысы; түрлік атауы (procurvicornis) латын тілінде "алға қарай иілген мүйізді" дегенді білдіреді. Эниозавр орташа мөлшерлі, дене ұзындығы шамамен 5 метрге жетеді.
Einiosaurus is a genus of herbivorous centrosaurine ceratopsian dinosaur from the Upper Cretaceous (Campanian stage) of northwestern Montana. The name means 'bison lizard', in a combination of Blackfeet Indian eini and Latinized Ancient Greek sauros; the specific name (procurvicornis) means 'with a forward curving horn' in Latin. Einiosaurus is medium sized with an estimated body length at .
Жер сілкінісі Бут экспедициялары
Эниозавр – тек Монтанада ғана кездесетін динозавр, және оның барлық белгілі қалдықтары қазіргі уақытта Монтана штатының Бозман қаласындағы Роки таулары мұражайында сақтаулы. Кем дегенде он бес түрлі жастағы жекелеген дарақтар үш ересек бас сүйек және екі төмен әртүрлілікке ие, бір түрлі (моноспецификалық) сүйек қабаттарынан жүздеген басқа сүйектермен бейнеленген. Бұл қабаттарды 1985 жылы Джек Хорнер тапқан, ал 1985 жылдан 1989 жылға дейін Роки таулары мұражайының далалық тобы қазып шығарған. Хорнер мүйізді динозаврларды іздеген жоқ. 1985 жылдың көктемінде жер иесі Джим Пиблс оған алты жыл бойы Майасаураның ұялау ортасы қазылған Уиллоу Крик "Егг Маунтин" учаскесіне кіруге рұқсат етілмейтінін хабарлаған. Бұл Хорнерді баламалы учаске іздеуге мәжбүр етті, себебі жаңа жазғы маусымға қажетті жабдықтар сатып алынған және он төрт ерікті мен студент оның жұмысына қабылданады деп күтілген. Ол Devil's Pocket және Red Rocks деген екі учаскені зерттеді, бірақ оларда тым аз қазбалар болды. 1982 жылдан бері Хорнер бірнеше жыл бойы Қара аяқты үнді тайпалық кеңесінен Landslide Butte учаскесіне кіруге рұқсат сұраған. 1920 жылдардағы Чарльз Уитни Гилмордың далалық жазбалары онда динозавр жұмыртқаларын табуға болатынын көрсеткен. Кеңес оның өтініштерін үнемі қабылдамады, себебі олар резервацияның кең аумағының бұзылуынан қорқып, алаңдады. Алайда, кеңестің бір мүшесі Марвин Уэзервакс 1985 жылдың басында Хорнердің Төрт мүйіз көлінде мозазавридтің қазу жұмыстары ландшафтқа шектеулі зиян келтіргенін байқаған. Шілде айының басында кеңес Хорнерге бүкіл резервацияға кіруге рұқсат берді. Тамыз айының басында Хорнердің әріптесі Боб Макела фермер Рикки Рейганның жерінде кератопсидтердің көптеген қалдықтары бар Dino Ridge карьерін тапты. Сол жылы үнемі жауған жаңбыр жұмысты қиындатты. 1986 жылдың 20 маусымында он алты адамнан тұратын топ карьерді қайта ашу үшін оралды. Шаршы метрге қырыққа дейін сүйек болатын үлкен және тығыз сүйек шоғырлануы, сүйек қабаты қазылып алынды. Бұл бүкіл топтың қырылып қалғанын көрсетеді. 1986 жылдың тамызының соңында Хорнер мен Кэрри Анселл Глория Сандквисттің жерінде біріншісінен шамамен бір миль қашықтықта екінші мүйізді динозаврлар орнын тапты, оны Canyon Bone Bed деп атады, онда екі толық бас сүйек қазылып алынды. Бұл бас сүйектерді тік жардан алып тастау қажет болды, гипстелген кезде салмағы жарты тоннаға жуық болды. Оларды АҚШ Ұлттық гвардиясының Bell UH 1 Ирокез тікұшағымен жүк көліктеріне тиеп тасымалдады. Бұл бас сүйектердің ерекше құрылысы Хорнерге олар белгісіз таксонды білдіруі мүмкін екенін ұсынды. МакАртур стипендиясы бағдарламасынан күтпеген жерден 204 000 долларлық грант алған Хорнер 1987 жылы екі сүйек карьерін қайта аша алды. Сол жылы жерді механикалық құралдарды қолданбай-ақ қол жетімді болған барлық дерлік қазбалар алынып тасталды. Сонымен қатар, біршама жас қабаттан мүйізді динозаврдың қосымша бас сүйегі қазылып алынды. 1988 жылы оңтүстікке қарай орналасқан Blacktail Creek North жерінде кератопсидтердің көбірек материалдары табылды. 1989 жылдың маусым айының екінші аптасында студент Скотт Дональд Сэмпсон өзінің докторлық зерттеулері аясында шағын командамен Canyon Bone Bed-ті қайта ашты, ал Патрик Лейги сол жазда шектеулі жұмысшылармен Dino Ridge карьерін қазуды қайта бастады. Сол жылы Хорнердің өзі Blacktail Creek North-тан мүйізді динозаврлардың басқа да қалдықтарын тапты. 1990 жылы экспедициялар тоқтатылды, себебі резервация коммерциялық қазба аңшыларына рұқсат берді, олар бульдозерлермен учаскелерді тез тазартады, дұрыс құжаттаманың болмауы ашылулардың ғылыми құндылығын қатты төмендетті.
Einiosaurus is an exclusively Montanan dinosaur, and all of its known remains are currently held at the Museum of the Rockies in Bozeman, Montana. At least fifteen individuals of varying ages are represented by three adult skulls and hundreds of other bones from two low diversity, monospecific (one species) bonebeds, which were discovered by Jack Horner in 1985 and excavated from 1985 to 1989 by Museum of the Rockies field crews. Horner had not been searching for horned dinosaurs. In the spring of 1985 he had been informed by landowner Jim Peebles that he would no longer be allowed access to the Willow Creek "Egg Mountain" site where during six years a nesting colony of Maiasaura had been excavated. This forced Horner to find an alternative site because supplies had already been bought for a new summer season and fourteen volunteers and students expected to be employed by him. He investigated two sites, Devil's Pocket and Red Rocks, that however proved to contain too few fossils. For some years, since 1982, Horner had requested from the Blackfeet Indian Tribal Council access to the Landslide Butte site. The field notes of Charles Whitney Gilmore from the 1920s indicated that dinosaur eggs could be found there. The council had consistently turned down his requests because they feared widespread disturbance of the reservation. However, one of its members, Marvin Weatherwax, had earlier in 1985 observed that an excavation by Horner of a mosasaurid in the Four Horns Lake had caused only limited damage to the landscape. In early July, the council granted Horner access to the entire reservation. Early in August, Horner's associate Bob Makela discovered the Dino Ridge Quarry, containing extensive ceratopsid remains, on the land of farmer Ricky Reagan. Continual rainfall hampered operations that year. On 20 June 1986, a crew of sixteen returned to reopen the quarry. A large and dense concentration of bones, a bonebed, was excavated, with up to forty bones per square metre being present. This was interpreted as representing an entire herd that had perished. In late August 1986, Horner and preparator Carrie Ancell on the land of Gloria Sundquist discovered a second horned dinosaur site, at one mile distance from the first, called the Canyon Bone Bed, in which two relatively complete skulls were dug up. The skulls had to be removed from a rather steep cliff and weighed about half a tonne when plastered. They were airlifted by a Bell UH 1 Iroquois of the United States Army National Guard into trucks to be transported. The aberrant build of these skulls first suggested to Horner that they might represent an unknown taxon. Unexpectedly benefiting from a grant of $204,000 by the MacArthur Fellows Program, Horner was able to reopen the two bonebed quarries in 1987. That year almost all fossils were removed that could be accessed without using mechanised earth moving equipment. Also, an additional horned dinosaur skull was excavated from a somewhat younger layer. In 1988, more ceratopsid material was found in a more southern site, the Blacktail Creek North. In the second week of June 1989, student Scott Donald Sampson in the context of his doctoral research with a small crew reopened the Canyon Bone Bed, while Patrick Leiggi that summer with a limited number of workers restarted excavating the Dino Ridge Quarry. The same year, Horner himself found more horned dinosaur fossils at the Blacktail Creek North. In 1990, the expeditions were ended because the reservation allowed access to commercial fossil hunters who quickly strip mined sites with bulldozers, through a lack of proper documentation greatly diminishing the scientific value of the discoveries.
Анықтау проблемалары
Экспедиция кезінде резервацияда табылған мүйізді динозаврлардың барлық қазбалары бір түрге жатады деп есептелді, әсіресе олардың геологиялық уақыт кезеңі шектеулі болғандықтан, оның ұзақтығы шамамен жарты миллион жыл деп бағаланды. Жаңа табылған көптеген қалдықтар осы түрдің нақты екенін көрсетті, себебі ол Styracosaurus albertensis түрінен айқын ерекшеленді. Алайда, 1990 жылы Раймонд Роберт Роджерстің жүргізген тафономиялық зерттеуі бұл идентификацияға толыққанды келіспеді, тек Styracosaurus sp. деп атады. Хорнер – Hadrosauridae сарапшысы, оның ішінде оның зерттеулерінің негізгі назарында болған жас жануарлар мен жұмыртқалар да Landslide Butte-та табылды. Оның басқа динозаврларға деген қызығушылығы аз болды. Хорнер бұл мәселеге қатысты көзқарасын біртіндеп өзгертті. Мүйізді динозаврлардың бір популяциясы болған деп ойласа да, ол оларды хронотүр ретінде, таксондардың эволюциялық қатары ретінде қарастыра бастады. 1992 жылы ол оларды мақалада ескі Styracosaurus пен кейінгі Pachyrhinosaurus арасындағы алшақтықты толтырған үш "өткінші таксон" деп сипаттады. Ол осы үш таксонды атаудан әдейі бас тартты. Ең көне түрі "Өткінші таксон А" деп белгіленді, негізінен MOR 492 бас сүйегімен көрсетілді. Одан кейін "B таксоны" келді – Динозаврлар қыртысы карьерінің көптеген қаңқалары мен Каньон сүйек қабаты. Ең жасы "C таксоны" болды, ол 1987 жылы табылған MOR 485 бас сүйегімен және Blacktail Creek North-тің мүйізді динозаврлар қазбаларымен көрсетілді.
At the time of the expeditions, it was assumed that all horned dinosaur fossils found in the reservation belonged to a single species, especially as they came from a limited geological time period, its duration estimated at about half a million years. The abundant new remains seemed to prove that the species was real, also because it clearly differed from the type species of Styracosaurus, Styracosaurus albertensis. The comprehensive taphonomic study by Raymond Robert Rogers from 1990 however, did not commit itself fully to this identification, merely mentioning a Styracosaurus sp. Horner was an expert on the Hadrosauridae, several sites of which had also been discovered in Landslide Butte, including the juveniles and eggs that were the focus of his research. He had less affinity for other kinds of dinosaurs. Horner had gradually changed his mind on the subject. While still thinking that a single population of horned dinosaurs had been present, he began to see it as a chronospecies, an evolutionary series of taxa. In 1992, he described them in an article as three "transitional taxa" that had spanned the gap between the older Styracosaurus and the later Pachyrhinosaurus. He deliberately declined to name these three taxa. The oldest form was indicated as "Transitional Taxon A", mainly represented by skull MOR 492. Then came "Taxon B" – the many skeletons of the Dinosaur Ridge Quarry and the Canyon Bone Bed. The youngest was "Taxon C", represented by skull MOR 485 found in 1987 and the horned dinosaur fossils of the Blacktail Creek North.
Самсонның атауы Эниозавр
1994 жылы Сампсон омыртқалы жануарлар палеонтологиясы қоғамының жылдық мәжілісінде сөйлеген сөзінде Хорнердің "B таксонын" жаңа туыс және түр ретінде атады, Einiosaurus procurvicornis. Атауды жарамды ететін жеткілікті сипаттамасы бар тұжырымдама жарияланғанымен, ол әлі күнге дейін инвентаризациялық нөмірімен холотипті, атауды иеленетін үлгіні анықтамаған. Сол тұжырымдама "C типін" Achelousaurus horneri деп атады. 1995 жылы Самсон холотипті көрсететін толыққанды мақала жариялады. Einiosaurus туысының атауы Blackfeet тіліндегі eini, "американ бизоны", және латыншаланған грек тіліндегі saurus, "кесіртке" сөздерінен алынған. Атау Blackfeet тайпасын құрметтеу үшін, сондай-ақ, Самсонның сөзімен айтқанда, "крет кезеңінің бизондары" болған, топтап өмір сүрген және күрделі өмір салты болған цератопсидтерді бейнелеу үшін таңдалды. Самсонның пікірінше, атау "ай-ни-о-саурус" деп айтылуы керек. Түрлік атауы латын тіліндегі procurvus, "алға қарай иілген", және cornu, "мүйіз" сөздерінен алынған, бұл алға қарай иілген мұрын мүйізін көрсетеді. Екі таксон да Centrosaurinae-нің қалыпты өлшем диапазонына жатады.
In 1994, Sampson, in a talk during the annual meeting of the Society of Vertebrate Paleontology, named Horner's "Taxon B" as a new genus and species, Einiosaurus procurvicornis. Although an abstract was published containing a sufficient description, making the name valid, it did not yet identify by inventory number a holotype, a name bearing specimen. The same abstract named Type C as Achelousaurus horneri. In 1995, Sampson published a larger article, indicating the holotype. The generic name Einiosaurus is derived from the Blackfeet eini, "American bison", and Latinised Greek saurus, "lizard". The name was chosen to honour the Blackfeet tribe but also to reflect the fact that ceratopsids were, in Sampson's words, "the buffalo of the Cretaceous", living in herds and having a complex life. According to Sampson, the name should be pronounced as "eye knee o saurus". The specific name is derived from Latin procurvus, "bent forwards", and cornu, "horn", referring to the forwards curving nasal horn. Both taxa fall within the typical size range of the Centrosaurinae.
Палеобиология
Төменгі әртүрлілік және бір түрдің сүйек жиынтығы құрғақшылық немесе су тасқыны сияқты апаттық оқиғаларда өлген топтарды көрсетеді деп есептеледі. Бұл Эниозаврдың, сондай-ақ Пахиринозавр және Центрозавр сияқты басқа центрозаврлық кератопсиялардың, қазіргі бизон немесе гну сияқты мінез-құлықтағы топтық өмір сүргенін көрсететін дәлел. Керісінше, Трицератопс және Торозавр сияқты кератопсидтер көбінесе жалғыз табылады, бұл олардың өмірде біршама жеке болған болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ тас басылған іздер соған қарсы дәлелдерді ұсынуы мүмкін. Барлық кератопсидтер сияқты, Эниозавр да тістері күрделі құрылыммен жабдықталған, ол тіпті ең қатты өсімдіктерді де өңдей алатын. Эниозаврмен бірге өмір сүрген динозаврларға базальды орнитопод Ородромеус, хадрозавридтер (мысалы, Гипакрозавр, Майазавр және Прозавролоф), центрозавридтер Брахицератопс және Стеллазавр, лептоцератопсид Серасинопс, анкилозавридтер Эдмонтония және Эуоплоцефалус, тираннозаврид Дасплетозавр (кератопсияларды аулауға маманданған сияқты), сондай-ақ кішкентай тероподтар Бамбираптор, Хиростен, Троодон және Авизавр жатады. Эниозавр маусымдық, жылы және жартылай шөлді климатта өмір сүрген. Эниозаврдың қалдықтарымен бірге табылған басқа да қазбалар - тұщы судың екі жақтауы және бұршақ ұлулары, бұл сүйектернің көлдің аязды жерінде сақталғанын көрсетеді.
Low diversity and single species bonebeds are thought to represent herds that may have died in catastrophic events, such as during a drought or flood. This is evidence that Einiosaurus, as well as other centrosaurine ceratopsians such as Pachyrhinosaurus and Centrosaurus, were herding animals similar in behavior to modern day bison or wildebeest. In contrast, ceratopsine ceratopsids, such as Triceratops and Torosaurus, are typically found singly, implying that they may have been somewhat solitary in life, though fossilized footprints may provide evidence to the contrary. Like all ceratopsids, Einiosaurus had a complex dental battery capable of processing even the toughest plants. Dinosaurs that lived alongside Einiosaurus include the basal ornithopod Orodromeus, hadrosaurids (such as Hypacrosaurus, Maiasaura, and Prosaurolophus), the centrosaurines Brachyceratops and Stellasaurus, the leptoceratopsid Cerasinops, the ankylosaurs Edmontonia and Euoplocephalus, the tyrannosaurid Daspletosaurus (which appears to have been a specialist of preying on ceratopsians), as well as the smaller theropods Bambiraptor, Chirostenotes, Troodon, and Avisaurus. Einiosaurus lived in a climate that was seasonal, warm, and semi arid. Other fossils found with the Einiosaurus material include freshwater bivalves and gastropods, which imply that these bones were deposited in a shallow lake environment.