Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баталы Қыз Мариям мен Сент Адалберттің көкке көтерілуінің Басты базиликасы (Nagyboldogasszony és Szent Adalbert prímási főszékesegyház), сондай-ақ Эстергом базиликасы (Esztergomi bazilika) деп те аталады, бұл Венгрияның Эстергом қаласында орналасқан діни базилика, Эстергом-Будапешт архиепископиясының бас шіркеуі және Венгриядағы Католик шіркеуінің орталығы. Ол Қасиетті Мария мен Қасиетті Адалберттің көкке көтерілуіне арналған. Бұл Венгриядағы ең ірі шіркеу. Оның ішкі ауданы 5600 м². Оның ұзындығы 118 м, ені 49 м. Оның дыбыс қайталану уақыты 9 секундтан асады. Ортасында жарты шар пішіндес күмбез орналасқан, онда 12 терезе бар. Ішкі биіктігі 71,5 м (әлемдегі ең биік күмбездердің бірі), диаметрі 33,5 метр, ал сыртқы биіктігі 100 м, крипттен бастап 400 саты бар. 1831 жылы ежелгі Египет стилінде салынған зор крипта бүгінде архиепископтардың, оның ішінде нацистік және коммунистік үкімге қарсылық көрсеткенімен белгілі Йозеф Миндсентидің де соңғы бейіті болып табылады.
The Primatial Basilica of the Assumption of the Blessed Virgin Mary and St Adalbert (Nagyboldogasszony és Szent Adalbert prímási főszékesegyház), also known as the Esztergom Basilica (Esztergomi bazilika), is an ecclesiastic basilica in Esztergom, Hungary, the mother church of the Archdiocese of Esztergom Budapest, and the seat of the Catholic Church in Hungary. It is dedicated to the Assumption of Saint Mary and Saint Adalbert. It is the largest church in Hungary. Its inner area is 5,600 m2. It is 118 m long and 49 m wide. It has a reverberation time of more than 9 seconds. Its dome, forming a semi sphere, is situated in the middle, and it has 12 windows. It is 71.5 m high inside (which makes it one of the tallest domes in the world), with a diameter of 33.5 metres, and is 100 m high from outside, the stairs count 400 steps counted from the crypt. The huge crypt, built in Old Egyptian style in 1831, is today the resting place of late archbishops, among others, József Mindszenty, famous for his opposition to both Nazi and Communist rule.
Тарих
Қазіргі шіркеу бірнеше бұрынғы шіркеулердің іргетасында салынған. Олардың алғашқысы – Әулие Адалберт шіркеуі, оны 1001 және 1010 жылдар аралығында Венгрияның Стефан I салған. Бұл Венгрияның алғашқы кафедралық соборы болды. 1180 жылы өртенгеннен кейін қайта салынды, содан кейін ол Венгрияға монғол шапқыншылығынан аман қалды. Алайда, 1304 жылы Венгрия тағына үміткер Венцеслав III қамал мен шіркеуді тонады. Одан кейін бірнеше жыл бойы жөндеу жұмыстары жүргізілді. 14- және 15-ғасырлардағы архиепископтар шіркеуді одан әрі сәндеп, елдегі екінші ең ірі кітапхананы қосты. 1543 жылы Габсбург монархиясымен болған соғыстар барысында Османдықтар оны басып алғаннан кейін собордың қасиетті бөлігі бұзылып, ғимараттың қалған бөлігі мешіт ретінде пайдаланылды. 1820 жылы архиепископтық қалпына келтірілді және архиепископ Сандор Руднай Естергомның елдегі ана шіркеу мәртебесін қайта орнатуға шешім қабылдады. Қазіргі собордың іргетасы 1822 жылдың 23 сәуірінде, Әулие Адалберт мерекесінде салынды. Архиепископ Янош Сцитовский басшылығымен жоғарғы шіркеу 1856 жылдың 31 тамызында аяқталып, император Франц Иосифтің қатысуымен киеленді. 1856 жылғы киелену рәсімінде Франц Лист жазған және дирижерлік еткен, сондай-ақ органшы Александр Винтербергер қатысқан «Gran Mass» (Гран-масса) атты «Missa solennis zur Einweihung der Basilika» шығармасының тұңғыш орындалуы болды. Бұл шығарманы архиепископ тапсырыс берген болатын. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде колоннада мен күмбез бомбалаудан зақымданды.
The present church is built on Castle Hill on the foundation of several earlier churches. The first of these, the Saint Adalbert church, was built by Stephen I of Hungary between 1001 and 1010 to serve as Hungary's first cathedral. It was rebuilt after being burned down in 1180, subsequently surviving the Mongol invasion of Hungary. However, in 1304, Wenceslaus III, a probable candidate for the Hungarian throne, sacked the castle and the church. It was repaired in the following years. The archbishops of the 14th and 15th century made the church more ornate and added a huge library, the second most significant one in the country. In 1543, following its capture by the Ottomans during a series of wars with the Habsburg monarchy, the cathedral's sanctuary was demolished and the remainder of the building used as a mosque. In 1820, the Archdiocese was restored and archbishop Sándor Rudnay decided to restore Esztergom's status as mother church of the country. The foundation stone of today's cathedral was laid on April 23, 1822, on the feast of St. Adalbert. Under archbishop János Scitovszky, the upper church was completed and dedicated on August 31, 1856 in the presence of Emperor Franz Joseph. The 1856 consecration ceremonies featured the premiere of the Missa solennis zur Einweihung der Basilika in Gran (Gran Mass), composed and conducted by Franz Liszt, and featuring the organist Alexander Winterberger. The piece had been commissioned by the Archbishop. During World War II the colonnade and the cupola were damaged by bombing.
Сәулет
Архитектор Пал Кюннел болса, бас мердігер оның жүрегі туысқан Янош Пах еді. Топографиялық ерекшеліктеріне байланысты, басты фасады шығысқа қарап тұрады. 1822 жылы негізгі тас қаланып, құрылыс жұмыстары басталды. 1839 жылы Пах қаза болғаннан кейін, Жозеф Хилд құрылысқа жетекшілік етті. 1846 жылы күмбезге крест орнатылды. Хилд ғимаратты 1869 жылы классицизм стилінде аяқтады.
The architect was Pál Kühnel and the lead contractor was his nephew, János Packh. Because of the topography, main facade faces east. The foundation stone was laid and work began in 1822. After Packh's murder in 1839, József Hild was placed in charge of construction. In 1846, the cross was placed on the dome. Hild completed the building in Classicist style in 1869.
Интерьер
Гироламо Микеланджело Григолеттидің (13,5 × 6,6 метр) құрбандық алтарінің суретінде Мәриям Ананың Көкке Көтерілуі бейнеленген. Оны архиепископ Йозеф Копачи тапсырыс берген. Кафедральдық қазына бірінші қабатта орналасқан. Ол 1886 жылы соборда бұрын қолданылған діни құралдарды сақтап, көрсету мақсатымен ашылды. Онда Арпад дәуіріндегі тәж кию рәсіміне арналған 15 ғасырлық алтын крест – "Матиас Голгофасы" сақталған. Папа Иоанн Павел II 1991 жылы Эстергомға келген кезде Киелі Мисса кезінде Суки тостағанын қолданды. Базилика сондай-ақ Бакоч капелласымен (Тамас Бакочтың құрметіне аталған) танымал, ол 1506–1507 жылдары итальяндық шеберлер Сюттең қызыл мәрмәрінен салып, қабырғаларын Тоскана Ренессансының мотивтерімен безендірген. 1823 жылы капелла мұқият бөлшектелді (шамамен 1600 бөлікке дейін) және бастапқы орнынан 20 метр қашықтыққа жылжытылып, жаңа базиликаға қосылды. Бұл Венгриядағы Ренессанс өнерінің ең бағалы мысалы. Дөңгелекке апаратын ұзын баспалдақтан қаланың панорамалық көрінісі ашылады.
The altarpiece (13.5 × 6.6 metres) by Girolamo Michelangelo Grigoletti, depicts the Assumption of the Blessed Virgin Mary. It was commissioned by Archbishop József Kopácsy. The Cathedral Treasury is on the first floor. It opened in 1886 with the aim of preserving and displaying the liturgical instruments once used in the cathedral. It contains the "Matthias' Calvary", a 15th century golden cross for coronation oath from the Árpád era. Pope John Paul II used the Suki chalice for the Holy Mass, when he visited Esztergom in 1991. The basilica is also known for Bakócz Chapel (named after Tamás Bakócz), built by Italian masters between 1506–1507 out of red marble of Süttő, its walls adorned with Tuscan Renaissance motifs. In 1823, the chapel was carefully disassembled (into about 1,600 pieces) and moved 20 metres away from its original location and attached to the new basilica. It is the most precious remaining example of Renaissance art in Hungary. A long staircases to the dome affords a panoramic view of the city.
Орган
Органды жаңарту және кеңейту 1980 жылдары басталды, және қазірге дейін жалғасуда. Оған 1975 жылдан бері базиликаның органшысы және хормейстері Иштван Бароти жетекшілік етеді. 2008 жылғы мәлімет бойынша, жоба әлі толыққанды қаржыландырылмаған. Органның бес мануалы бар, ал 2006 жылға қарай жоспарланған 146 тоқтаудың 85-і жұмыс істеді. Орган Венгриядағы ең үлкен орган құбырларын қамтиды, олардың ұзындығы 10 метр, шамамен 35 фут (11 метр) құрайды. Ең кішкентай құбырдың ұзындығы 7 мм, ¼ дюйм (құбырдың табаны жоқ). Толыққаннан кейін, ол Еуропадағы үшінші үлкен орган болады, Венгриядағы барлық органдарды көлем және тоқтаулардың әртүрлілігі бойынша басып өтеді. 1856 жылы салынған кезде, орган 49 тоқтау, 3,530 құбыр және 3 мануалмен Венгриядағы ең үлкен орган болды. Қазіргі орган Лист ойнаған аспаптан бірнеше тоқтауды сақтап қалған. Органның толық сипаттамасы үшін Венгриялық Уикипедиядағы мақаланы қараңыз.
The renovation and enlargement of the organ started in the 1980s, after extensive preparations, and it is currently in progress. It is supervised by István Baróti, the basilica's organist and choirmaster since 1975. As of 2008, the project is still not fully funded. The organ has five manuals and by 2006 had 85 stops working out of the planned 146. The organ contains the largest organ pipes in Hungary, 10 m, about 35 feet (11 m) long. The smallest pipe is 7 mm, ¼ inch (without pipe foot). When complete, it will be the third largest organ in Europe, surpassing all organs in Hungary in both volume and variety of stops. At the time of the construction in 1856, the organ was the largest in Hungary with 49 stops, 3,530 pipes and 3 manuals. The present organ preserves several stops from the instrument Liszt played. For the organ's detailed specifications, see the article in the Hungarian Wikipedia.