Кіріспе

Братислава қаласындағы шіркеу, Словакия

Сент-Мартин соборы (немесе Dóm svätého Martina, Szent Márton dóm немесе Koronázó templom, Kathedrale des Heiligen Martin) – Словакияның Братислава қаласындағы шіркеу және Братислава архиепископтығының соборы. Ол Братислава қамалының төменгі жағындағы тарихи қаланың батыс шекарасында орналасқан. Бұл Братиславадағы ең үлкен және ең көне шіркеулердің бірі, әсіресе 1563 және 1830 жылдар аралығында Венгрия Корольдігінің патшаларын таж кигізген шіркеу ретінде танымал. Іргелес төбедегі қамалмен бірге, және оның әсерлі, бірақ бірқатар қарапайым готикалық сызықтары мен түстерімен ұқсас, Сент-Мартин мұнарасы мен шпилі ескі қаланың көкжиегіне үстемдік етеді. Мұнара қаланың қорғаныс қабырғаларының бір бөлігі ретінде салынған, сондықтан ол қаланың бекіністеріне енген. Қамал сияқты, Сент-Мартиннің айналасы да құрылыстың өзінен кем емес есте қаларлық. Собордың жанында кең сатылы ауладағы қосымша ғимараттардың әдемі қалдықтары мен тас төселген көшедегі киімді студенттері бар семинария орналасқан. Собордың шағын, бірақ маңызды көршісі – ғасырлар бойы тұрған, бірақ 1970 жылдары коммунистік үкімет жаңа көпір, «Новый Мост» үшін орын жасау үшін қиратқан синагогқа арналған ескерткіш. Соборда VII ғасырдың басында қайтыс болған Әйгілі Иоаннның денесі сақталған.

Құрылымы, пішіні және сипаттамалары

Құрылыстың негізгі бөлігі үш дәлізден тұрады, олар екі қатар сегіз бағанамен бөлінген. Негізгі залдың ұзындығы – , ал ең жоғары биіктігі – . Мұнарасы – биік және бір кезде ортағасырлық қаланың қорғаныс қабырғаларының бір бөлігі болған. Құрылыс қиындықтар мен қаражаттың жетіспеуіне байланысты 1452 жылға дейін жалғасты. Он бесінші ғасырдың басында Гусит соғыстары салдарынан құрылыс тоқтап қалды. 1452 жылы шіркеу аяқталып, киеленді, бірақ жұмыстар он алтыншы ғасырға дейін жалғасты. Осы кезеңде жаңа, ұзын пресвитерия және 15 ғасырда Чехия патшайымы София мен Әйелі Аннаның готикалық шапельдері салынды. 18 ғасырдағы қосымша құрылыстардың ішінде – Иоанн Милосердныйдің барокко шапелі, ол мавзолей ретінде пайдаланылады. Ол кардинал Эмерик Эстерхазидің қаражатымен 2000 алтын монетаға салынды, ал 1744 жылы танымал барокко атты әйгілі Сент-Мартин мүсіні қойылды. Екі жұмыстың да авторы – Георг Рафаэль Доннер.

1760 жылы готикалық мұнараның жоғарғы бөлігіне шартқы соғып, кейіннен барокко стиліндегі мұнарамен ауыстырылды, ол 1835 жылы өртенді, 1847 жылы (кейбір өзгерістермен) қайта жаңартылды және Санкт-Стефан тәжімен (төменде қараңыз) безендірілді. Шіркеу 1869-1877 жылдар аралығында қазіргі түріне ие болды, өрт, соғыс, жер сілкінісі және басқа да апаттардан зардап шеккеннен кейін қайта готикаландырылды.

Қасиетті Степанның тәжi

Мұнараның басына алтын жалатылған Киелі Степан тәжінің көшірмесі орнатылған. Бұл 1847 жылы зақымдалған мұнараны қалпына келтіргеннен кейін, собордың патта біріктіру шіркеуі ретіндегі маңыздылығын еске алу мақсатында жасалды. Оның салмағы , диаметрі артық , ал алтын жалатылған жастыққа тіреліп, биіктігі . Жастық пен тәжтің жалпы салмағы алтынды құрайды және 2010 жылдың тамызында қайта жаңартылды.

Катакомбалар, криптер және қабірлер

Собор зираттың үстінде салынғандықтан, онда ұзақтығы белгісіз катакомбалар мен көптеген маңызды тарихи тұлғалардың қабірлері орналасқан склептер бар, және олар шіркеудің астына дейін созылады. Бүгінгі таңда үш крипта белгілі: Палффи отбасы криптасы (A Pálffy család kriptája) бас алтарьдың (ғибадатхананың) астында орналасқан және сырттан кіруге болады. Бұл криптаға кіру собордың солтүстік жағында орналасқан және Палффи отбасының гербі бар ақ мәрмәр тақташамен жабылған. Жоғарыда 1613 жылы Ян Драшковч жасаған, қарулы шабуылшы мен теңіз қабығын бейнелейтін көрнекі мүсін орналасқан. Палффи отбасы Братислава қамалының мұрагерлік иелері болғандықтан, Братислава қаласында танымал болды. Иезуиттер криптасына (A jezsuiták kriptája) Сент-Анна шіркеуінен кіруге болады және ол собор мен іргелес семинария арасындағы жолдың астында орналасқан. Архиепископ криптасына (Érseki kripta) Сент-Анна капелласынан кіруге болады және ол көпшілікке ашық жалғыз крипта. Ол Kapitulská көшесі бағытындағы кеме астындағы төрт дәлізден тұрады және 90-нан астам қабірді қамтиды. Ғасырлар бойы собордың склептері шіркеу басшылары, тарихи Поцсон округінің президенттері, сондай-ақ словак тіліндегі алғашқы романның авторы Йозеф Игнац Байжа сияқты көптеген маңызды тұлғалармен, сонымен қатар ондаған епископтармен, канондармен, француз революциясынан қашқан француз дін қызметкерлерімен және католик шіркеуінен тыс көптеген адамдармен толып келді.

Қазіргі

Қазіргі уақытта шіркеу, жақын маңдағы Новый Мостқа апаратын жолдағы ауыр көліктердің қозғалысынан туындаған дірілдердің әсерінен тозуда. Қайта жаңарту жұмыстары 1997 жылы басталды, ал собор 2002 жылдың 11 қарашасынан бері ұлттық мәдени ескерткіш мәртебесіне ие. 2003 жылдан бері ол Коронование мерекесі (тажды кигізу тойы) фестиваліне ұйымдастырылып келеді, ол соборда таж кигізілген монархтардың тағылымын қайта жаңғыртуды көздейді. 1995 жылдан 2008 жылдың ақпанына дейін Братислава-Трнава архиепископтығының қасиетті орыны болды.

Қосымша ақпарат

Сент-Стефан тәжінің алтын жалатылған бейнесінің суреті мен бейнежазбасы (словакия тілінде).