Кіріспе

Пасаконавей – 17 ғасырдағы Пеннакук тайпасының сахемы, кейін басхаба (басшылардың басшысы) болған. Ол қазіргі АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатының оңтүстігінде Плимут және Массачусетс шығанағы колонияларымен болған қарым-қатынастарымен әйгілі болды.

Атауы

17 ғасырдағы жазбаларда оның есімі әртүрліше жазылған, мысалы, Паписеконева, Паписеконевей, Пассиконевей, Паписеконевей, Пассиконева, Пассаконевей және Пиасконевей. «Жаңа Англия Канааны» (1637) еңбегінде Томас Мортон оның есімін «Папасикинео» деп жазған. 1830 жылдардың соңында американдық автор Сэмюэл Г. Дрейк осы есімдердің барлығы «бала» және «айыу» сөздерінен туындаған деген теория ұсынған немесе басқа біреудің осындай теориясын кездестірген. Ол бұл пікірін алғаш рет 1841 жылы шыққан «Үнді биографияларының» 8-ші басылымында білдірген. Чандлер Поттердің 1856 жылғы «Манчестер тарихы» есімінің «papoeis» («бала») және «kunnaway» («айыу») сөздерінен шыққандығын айтады, бірақ бұл тұжырымын дәлелдейтін деректер келтірмейді (оның қолданған екі термині Роджер Уильямстың «Америка тіліне кілт» еңбегінен алынған болуы мүмкін, онда «papoòs» («сәби») және «paukunnawaw» («айыу» және «Үлкен Аю») сөздері бар). «Айыу баласы» деген аударма Пассаконевей туралы кейінгі жазбаларда жиі кездеседі, бірақ тілдік тұрғыдан дұрыс емес, көрінетін сенімділікке қарамастан. Қазіргі заманғы зерттеулер 17 ғасырғы жазу үлгісіне сүйене отырып, есімнің (қазіргі жазу бойынша) Papisseconneway сияқты болғандығын көрсетеді. Есімнің нақты мағынасы, оның тегімен, повоу статусымен немесе басқа әлеуметтік мәнімен байланысы туралы, оның өзіндік есім немесе басқа біреуге тиесілі есім екендігі туралы, тіпті ол қай алгонкин тілінен шыққандығы туралы заманауи мәліметтер жоқ (ағылшын отарлаушылары Пеннакук тайпасымен қарағанда Вампаноаг, Массачусет және Наррагансет тайпаларымен жақсы таныс еді, ал Уильямстың сөздігі Наррагансет сөздерінен тұрады). 19 ғасырдағы және одан кейінгі жарияланымдарда ол кейде католик сахеми, Әзіз Аспенкуидпен теңестіріледі, бірақ бұл қате.

Өмір

Пасканоуэй Жаңа Англия аймағындағы замандас американдықтар, ағылшын отаршылары (оның табиғаттан тыс қабілеттері шайтандық деп айтқандар) тарапынан кеңінен құрметтелді және отарлық ағылшын қоныс салушылар саяси көшбасшы ретінде оны маңызды деп санады. Массачусетс, Нью-Гэмпшир және Мэн колониялық тарихындағы маңызды тума тұлғалардың бірі, ол 1550 және 1570 жылдар аралығында дүниеге келген деп есептеледі және 1669 жылға дейін қайтыс болды (оның туған және қайтыс болған күндері нақты емес, ал есеп бір хабарлаушының мәлімдемесінен бұрмаланған, ол Пасканоуэйді 120 жасында кездестірді дейді). Оның өмірінде Жаңа Англиядағы ағылшын отарлаулары, тері саудасы және еуразиялық аурулардың таралуына байланысты соғыстардан туындаған әлеуметтік-саяси және демографиялық өзгерістердің жалғасып жатқан сериясымен қабаттасты. Атап айтқанда, 1616 жылы болған эпидемия Жаңа Англияның оңтүстік-шығысындағы американдықтардың жергілікті халқын құртты және бұл оқиғаның демографиялық салдары сахемдерді өз аумақтарында ағылшын отаршылдарының қоныстануына мүмкіндік беруге итермеледі, әдетте «жер сату» аясында, басқа жергілікті қауымдастықтармен топаралық шабуылдар мен соғыстарға қатысу қабілетін арттыру үшін. Ол күшті және кеңінен құрметтелген поув (адамдар мен рухтар арасындағы делдал, шаманға ұқсас ырым-жырымдар сарапшысы) болды; Томас Мортон және Джон сияқты адамдар жазғы уақытта суды өртеуге, мұз шығаруға, ағаштарды билеуге, найзағай шақыруға, құрғақ жапырақтарды жасыл түске айналдыруға және өлі жылан терісінен тірі жыландар жасауға қабілетті деп есептейді. Колониялық басып алудың алдында және алғашқы кезеңінде Пасканоуэй Мерримак өзенінің айналасындағы Пеннакук аумақтарында дәстүрлі Жаңа Англияның жергілікті өмір салтын ұстанды, Amoskeag және Pawtucket сияқты қалыптасқан ауылдар арасында маусымдық түрде қозғалды, бұл оның Нью-Гэмпшир мен Массачусетстегі бірнеше жерлермен тарихи байланысын көрсетеді. Колониялық жазбаларда Пасканоуэй Паутукет шарлауының (қазіргі Лоуэлл, Массачусетс) басында өмір сүргендігі көрсетілген. Нью-Гэмпширдің жергілікті тарихында ол Мерримак өзенінің бойындағы әртүрлі балық аулау және егін егу орындарында, соның ішінде қазіргі Манчестердегі Амоскиг шарлауында, бірнеше құнарлы аралдарда, қазіргі Атжарна көлінде және жақын маңдағы жағалаудағы жерлерде өмір сүрген және маусымдық түрде көшіп-қонып жүрген деп айтылады. Оның мансабының алғашқы кезеңдері туралы жазбалар жоқ, тек ол мохоктарға қарсы күрескенін айтқан бас тарту сөзінен басқа. Қажылар келгенге дейін ол Пеннакуктың сахемы (басшысы) болды, ал кейіннен көп тайпалық конфедерацияның басхабасы (басшылар басшысы) болды, ол бүгінгі Нью-Гэмпшир, Вермонт, Массачусетс және Мэн штаттарының кейбір бөліктерін қамтыды, олардың мүшелері басқа жергілікті топтардың шабуылдарынан өзара қорғану үшін біріккен. Пасканоуэй Жаңа Англиядағы ағылшын отаршылдарына жер жалға берген алғашқы жергілікті басшылардың бірі болды, ал 1629 жылғы Дөңгелекшіл келісімі (оның шынайылығы күмәнді, бірақ ол көбінесе заңды деп танылады) Пасканоуэй және басқа сахемдер Таррантиндерге (бүгінгі Мэндегі жергілікті топтардың конфедерациясына берілген экзоним, олар Жаңа Англияның оңтүстік-шығысындағы топтарға шабуыл жасауды әдетке айналдырды) және Мохоктарға қарсы одақтар құру мақсатында ағылшындарға территорияны сатуға дайын екендігін көрсетеді. Ағылшындар ең жақсы жағдайда проблемалы одақтастар болды, ал өмірінің қалған бөлігінде Пасканоуэй ағылшындардың заң бұзушылықтарымен, қорлауларымен және өз тәуелсіздігіне қарсылықтарымен айналысты. 1632 жылы америкалық түпкіліктің ағылшын қоныстанушысын өлтіріп, қашып кеткенде, Пасканоуэй оны тұтқындауға бақылау жасап, отаршылдық билік органдарына тапсырды. 1642 жылы жергілікті американдықтар арасында ағылшындарға қарсы заговор жасалып жатыр деген жалған хабар тараған кезде, Пасканоуэйді ұстап алу және оның қаруын тартып алу үшін отаршылдар жіберілді. Олар оның ұлы Воналанцетті, келіні мен немересін тұтқындады. Бостон билігі оған кешірім сұрап, мәселені талқылау үшін қалаға шақырғанда, Пасканоуэй тұтқындарды босатуды талап етті. Олар босатылғаннан кейін Пасканоуэй қаруларын тапсырды. 1648 жылы ағылшын миссионері Джон Элиот Паутукет шарлауына барып, Пасканоуэймен кездесіп, оған уағыз айтқан. Элиоттың айтуынша, Пасканоуэй оның уағыздауын қабыл алды және оны Пеннакукпен бірге тұруға шақырды, бірақ Элиот бұған келіспеді. Пасканоуэйдің дінін өзгерткені белгісіз, бұл туралы ешқандай дерек жоқ, бірақ ағылшын отаршылары мен олардың ұрпақтары арасындағы аңыз Пасканоуэйдің дінін өзгерткенін айтты. Оның ұлы Воналанцет ақырында христиан дініне кірді, ал оның саясаты көбінесе әкесінің саясатын жалғастырғандықтан, Пасканоуэйдің христиандық ықпалына ашық болғаны мүмкін. Пасканоуэй шамамен 1660 жылы өз еркімен басшылықтан бас тарды және Пеннакуктың келесі сахемы (басшысы) ретінде екінші ұлы Воналанцетті тағайындады (ол 1664 жылға дейін бұл лауазымды белсенді түрде атқарды), бұл хабарлама оның халқына ағылшын отаршыларымен әрқашан бейбітшілікте болуға шақырған үлкен сөйлеудің бір бөлігі болды. Оның үлкен отбасысы жергілікті саясатта белсенді болды: оның үлкен ұлы Нанамокомук көршілес Вачусеттің сахемы болды. Оның қызы Ванучус Монтовампатеге, Саугастағы Наумкеагтың сагоморесіне үйленді (олардың некесі Джон Гринлиф Уиттиердің «Пенакук некесі» атты өлеңінің тақырыбы болды), ал басқа қызы, тек Бесс деп белгілі, Паутукеттің сахемы Нобхоуға үйленді. Қартайған шағында Пасканоуэй, өкімет билігінен бас тартып, ағылшын отарлық тәжірибелері мен заңдарының салдарынан дәстүрлі тіршілік көрісінің көп бөлігі тасталғанын немесе мүмкін болмайтындығын көргеннен кейін, Массачусетс Бас кеңесінің және отарлық үкіметтің игілігіне тәуелді болды, 1664 жылы ол бір кезде билікке ие болған аумаққа жер беру туралы өтініш берді. 1665 жылдың қазанында Пасканоуэйдің қызы Бесс (Нобб Хоудың әйелі) Пеннакук аумағын Аугумтокук (қазіргі Дракут, Массачусетс) капитан Джон Эвердке «дуффилдің» төрт ярды және бір фунт темекі үшін сатты. Капитан Эверд бұл жердің бөліктерін еуропалық отбасыларға көп ақшаға сатты. Алайда, сол кезде Пеннакук және Паутукет отбасылары тұтқындалғанын, мазақталғанын, құлдыққа салынғанын және кейбір жағдайларда Барбадосқа жіберілгенін естен шығармау керек. Оның қайтысының мән-жайлары, соның ішінде күні, себебі және қабірінің орны белгісіз. Оның ұлы және ізбасары Воналанцет оның ағылшындарға қатысты саясатын сақтады, соның ішінде Кің Филипп соғысына қатыспауды қалады. Оның бірінші ұлы Нанамокомук Канкамагустың әкесі болды, ол Воналанцеттен кейін Пеннакук сахемы болды және атасы мен ағасынан гөрі ағылшындарға қарсы күреске көбірек бейім болды. Канкамагус ақырында Пеннакуктың қалдықтарын Сен-Лоренс өзенінің бойындағы қоныстарға көшірді. Пасканоуэй кейінірек «жақсы» үндіс өкілі ретінде тума емес Жаңа Англиялықтар тарапынан мақтауға ие болды, көбінесе ағылшын отаршыларымен өмір бойы бейбіт саясатын ұстанғаны және Джон Элиот сияқты ағылшын замандастарынан оның мінез-құлқына жасаған көптеген оң пікірлері үшін, сондай-ақ ол Нью-Гэмпшир және басқа жерлердегі әртүрлі жерлерде еске алынды.

Аңыздар

Нью-Гэмпшир, Массачусетс және Мэн штаттарының аңыздары көбінесе отарлық кезеңнің жазбаларына негізделген және оларды кеңейте түседі. 1620 жылы паломниктер Массачусетс жағалауына қонғанға дейін, еуропалық кеме капитаны жағалаудағы тік жардың үстінде тұрған алып кісіні көргенін хабарлаған, ол, мүмкін, жиі Конвей деп аталған жергілікті тұрғын болған деседі. Тағы бір аңыз бойынша, Пасканоуэйді Массачусетс штатының Плимут аймағына вампаноаг сахемы Массасойт шақырып, Пасканоуэйден өзінің үстін жебеуші күштерін пайдаланып, жағалауда ауыл салып жатқан паломниктерден құтылуды сұрады (бұл оның бас тарту сөзінің нұсқаларымен байланысты, онда ол ағылшыздардан құтылу үшін бар күшін салғанын айтқан, бірақ бұл оның өмір бойы ұстанған бейбітшілік саясатына қайшы келеді). Массасойт ауылындағы халық аңызында айтылғандай, Пасканоуэй өмірінде алғаш рет дауыл көтере алмады. Ұлы Рухпен сөйлескеннен кейін, Пасканоуэй Ұлы Рухтың оған ақ бетті тайпалармен бейбітшілікте өмір сүруді бұйырғанын мәлімдеді. Осы уақыттан бастап Пасканоуэй өз ұлдарына немесе тайпасына еуропалық қоныс аударушылармен соғысуға рұқсат бермеді және барлық жергілікті серіктестеріне бейбітшілік туралы кеңес берді. Жергілікті Нью-Гэмпшир тарихында 1647 жылы Джон Эллиот Пасканоуэймен сөйлесуге тырысты, бірақ башабамен сөйлесуге рұқсат алу үшін бірнеше рет кездесуге тырысты. Соңында дін қызметкерін Пеннакук халқымен бірге тұруға және қарт сахемге христиан дінін үйретуге шақырды. Аңыз бойынша, уағыздаушының аурудан кенеттен қайтыс болғаннан кейін, Пасканоуэй өзінің билік орнынан бас тартты және жыл сайынғы жиын кезінде көпшілік алдында оның ұлы Воналансет енді Пеннакук сахемы болғанын жариялады. Бұл оқиға Элиоттың хатындағы баяндамалармен және Пасканоуэйдің қоштасу сөзінің сипаттамаларымен сәйкес келеді, бірақ оларды себеп-салдарлық байланысқа түсіреді. Массачусетс штатының Лоуэлл қаласындағы Эдсон зиратындағы ескерткіш тарихи тұрғысынан дұрыс емес – ол жазықтықтардағы үндістердің киімдері мен бас киімдерін бейнелейді. Пасканоуэйдің ең көп таралған суретінің бірі – Поттердің Манчестер тарихында алғаш рет пайда болған сурет. Ол сол кезеңнің киімдерімен байланысты, бірақ айқын көрінетін аю терісі оның есімінің халықтық этимологиясымен байланысты болуы мүмкін (жоғарыда талқыланған). Пасканоуэйдің өлімі туралы ағылшын-американдық аңыздарда оның денесі Мэн штатының оңтүстігіндегі қасиетті Агаминик тауындағы үңгірге жерленгені айтылады, және оның халқының кем дегенде бір мүшесі оның рухын қасқырлар тартқан санамен Ұлы Рухтың Агиокочук (Вашингтон тауы) мекеніне көтерілгенін көрген, оған оның халқы мен оның сахемдері берген жүздеген жануар терілерімен жабылған. Сол жерде ол отқа айналып, Ұлы Рухпен бірге өмір сүру үшін көкке көтерілді. Бұл аңыз, әрине, Пасканоуэйдің Агаминикуста (дәлелсіз) жерленген деп айтылатын Қасиетті Аспинквидпен шатастырылуынан туындаған. Қасқырлар тартқан саналар мен жалындаған аударма туралы мәліметтер 18 және 19 ғасырлардағы қосымшалар, олардың түпкілікті американдық көзі жоқ. Өліміне аз уақыт қалғанда Пасканоуэйге Мерримак өзенінің екі жағында да, солтүстікке қарай Сухеган өзеніне дейін кең жерлер берілді (бірақ басқалар, Поттер сияқты, ол қазіргі Конкордта қоныстанды деп дәлелсіз мәлімдеді). Онда қысқа ғұмырлы Пасканоуэй тау клубы құрылған. Бұрынғы қоныс Нью-Гэмпшир штатының Албани қаласында орналасқан. Бүгінде бұл аймақ жаяу жүру және шаңғы тебуге танымал. АҚШ Орман шаруашылығы қызметі бұл аймақта Пасканоуэй кемпингі мен Джиггер Джонсон кемпингін, сондай-ақ тарихи Рассел Колбат үйін және іргелес зиратты күтіп ұстайды.

Тау

Паскановей тауы – Ақ таулардың Сэндвич қатарындағы, Воналанкет ауылы мен Канкамигус тас жолының арасында орналасқан 1232 метр (4043 фут) биіктіктегі шаңырақ. Бұл таудың аты сахемнің есімімен байланысты.

Мұра

Нью-Гэмпшир штатының көп бөлігінде қызмет ететін Американың Бойскауттар Ұйымының Дэниел Вебстер кеңесі Пасаконавейді сахем ретінде құрметтеп, өзінің "Order of the Arrow" ложасына оның есімін берді.