Кіріспе

Уампаноаг үндістерінің сайланған басшысы Метакомет (1638 – 12 тамыз 1676), сонымен қатар Пометаком, Метаком және қабылданған ағылшынша аты Филипп патша ретінде белгілі, Wampanoag халқының сахемы (сайланған басшысы) және сахем Массасойттың екінші ұлы еді. Оның ағасы Вамсутта (немесе Александр патша) 1661 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін қысқа мерзімге сахем болды. Бірақ, Вамсутта да көп ұзамай қайтыс етті, ал Метаком 1662 жылы сахем атанды. Ағасының жесірі Витаму, Покасеттің әйел сахемы, Метакомның өмірінің соңына дейін одақтасы және досы болды. Метаком Витамудың кіші қарындасы Вутонеканускеге үйленді. Олардың қанша баласы болғаны және олардың тағдыры белгісіз. Вутонекануске мен олардың бір ұлы, тума тайпалық соғыстарда (King Philip's War) жеңіліске ұшырағаннан кейін Батыс Үндістанға құл ретінде сатылды. Бастапқыда Метаком отаршылармен бейбіт қарым-қатынаста өмір сүруге тырысты. Сахем ретінде, ол тайпаларының колониялармен сауда жасауына жетекшілік етті. Ол Филип есімін қабылдап, киімдерін Бостон қаласынан сатып алды. Колониялар кеңейе берді. Батыста Ирокездер конфедерациясы да бауыр соғыстарында көрші тайпалармен күресіп, оларды батысқа ығыстырып, Метакомның территориясына еніп кірді. Соңында, 1671 жылы Плимут колониясының басшылары одан маңызды жеңілдіктерді талап етті. Метаком тайпасының көп бөлігін құраған қару-жарақ пен оқ-дәріні тапсырды және олардың ағылшын заңдарына бағынуға келісті. Бұл жағдай 1675 жылы қақтығыстардың басталуына дейін жалғасты. Метаком ағылшындарға қарсы тұрғандарды пуритандық экспансияны тоқтату мақсатымен басқарды.

Атауын өзгерту

1660 жылдың көктемінде Метакомның інісі Вамсутта Плимут сотының алдына келіп, Вампаноаг дәстүріне сәйкес, өзіне де, ағасына да ағылшынша есім беруді сұрады, себебі жаңа есімдер маңызды сәттерді белгілейтін болған (мысалы, осы жағдайда, Вамсуттаның әкесінің қазасы). Сот келісіп, Вамсуттаның есімін Александр, ал Метакомның есімін Филипп деп өзгертті. Автор Натаниел Филбрик Вампаноагтардың Вамсуттаның аудармашысы, христиан дініне жаңа келген Джон Сассамонның ықпалымен осылай әрекет еткен болуы мүмкін деп болжайды. Кейіннен ағылшыздар Метакомды "Пилип патша" деп атады.

Филип патшаның соғысы

Филипп патша еуропалық отарлаушыларды Жаңа Англиядан ығыстыру үшін тайпалық одақтарды пайдаланды. Аймақтағы көптеген жергілікті тайпалар жерді пайдаланудағы қақтығыстардан, еуропалықтардың кеңейіп бара жатқан қоныстануының салдарынан аң аурудың азаюы және басқа да шиеленістерден кейін отарлаушыларды қуғысы келді. Отарлаушылардың саны артып келе жатқанда, Филипп патша және оның жақтастары Массачусетс штатының оңтүстігіндегі үлкен Ассуампсет батпағына тығылды. Ол отбасымен және қалған жақтастарымен бірге біраз уақыт бойы сонда жасырынып жүрді. Капитан Бенджамин Черч басқарған жасақ тобының қуып жетегімен Филипп патша 1676 жылдың 12 тамызында Бристольдегі Хоуп тауының жанындағы Мири батпағында Джон Алдерман атты дінге келген үндіміспен қаза тапты. Алдерман оны өзінің ағасын өлтіргені үшін атты. Оның өлімінен кейін, оның әйелі мен тоғыз жасар ұлы тұтқынға алынып, Бермудада құл ретінде сатылды. Филипптің басы Плимут, Массачусетс қаласының кіреберісіне шаншалып қойылды және онда екі он жылдан астам уақыт ілді. Оның денесі төртке бөлініп, ағаштарға ілінді. Алдерманға Филипптің оң қолы сыйлық ретінде берілді.

Өкілдіктер

Мэри Роулендсон, Ланкастер, Массачусетс штабына жасалған шабуыл кезінде тұтқынға алынып, кейіннен тұтқындық туралы естелік жазды және оның ізбасарлары ұстаған кезде Метакоммен кездесуін сипаттады. Вашингтон Ирвинг Метакомның өмірінің романтикалық, бірақ мейірімді нұсқасын 1820 жылы жарық көрген "Поканокеттің Филиппі" эскизінде, оның жинақталған әңгімелерінде, "Джеффри Крейонның эскиздер кітабында, джентльмен" (1820) деген мақалада келтірген. Джон Огастус Стоун атақты актер Эдвин Форресттің басты рөлде ойнауы үшін "Метамора; немесе, Вампаногтардың соңғысы" (1829) пьесасын жазды. Стивен Винсент Бене "Жын мен Дэниел Вебстер" (1937) атты әңгімесінде Метакомды отарлаушылар үшін жамандық күші ретінде бейнелейді және оның басына соққы тиіп өлгенін көрсетеді (іс жүзінде жүрегіне оқ тиді). Вебстер Метакомды "Америка тарихын қалыптастырғандардың" бірі деп құрметтейді. Метакомет басқа да танымал тарихи жаулармен бірге "күнәлілердің сотында" қазылардың құрамына кіреді. Өзінің жазасының нәтижесінде табиғатқа деген құрметін жоғалтқанына көз жеткізген соң, ол ақырында Ібіліске қарсы Вебстердің жағына шығады. Фильмде оның орнын Қара монах Аса басады. Метаком 1995 жылы түсірілген "Қызыл әріп" фильмінде әкесінің қайтысынан кейін Вампаногтардың жаңа басшысы ретінде бейнеленеді. Дэвид Керр Чиверстің "Метакомет соғысы" (2008) - Филипп патшаның соғысы туралы тарихи роман. Нарагансет журналисі Джон Кристиан Хопкинстің "Карломаньо" романы - Метакомның ұлы Батыс Индияда құлдыққа сатылғаннан кейін пиратқа айналған тарихи оқиғаны суреттейді. Джеймс В. Джорджтың "Менің әкемнің патшалығы" (2017) Филипп патшаның соғысына әкелген оқиғаларға тоқталады. Томи Оранждың "Онда бар" романының кіріспесінде Метакомет туралы қысқаша мәлімет бар.