Кіріспе

Массачусетс штатының Натик қаласы (англ. Natick) – Массачусетс штатының Миддлсекс округінде орналасқан қала. Ол Массачусетс штатының MetroWest аймағының орталығына жақын, 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 37 006 адамды құрайды. Бостоннан батысқа қарай 10 миль (16 км) қашықтықта жатқан Натик – Үлкен Бостон аймағының бір бөлігі. Массачусетс штатының халық санының орталығы 2000-2020 жылдар аралығындағы халық санауында Натикте орналасқан, соңғы рет Хантерс-Лейн маңында тіркелді.

Этимология

Натик атауы Массачусетс үндістері тайпасының тілінен шыққан және көбінесе "Төбелер мекені" деген мағынаны білдіреді деп есептеледі. Бірақ, Джон Элиоттың дұға етуші үнділер қонысы үшін сәтті іздеуінен кейін, "біз іздеген жер" деген аударма дәлірек болуы мүмкін.

Тарих

Натикке 1651 жылы Джон Элиот қоныстанды, ол Уидфорд, Англияда туған пуритан миссионері, Англияның Ұзақ Парламентінен тапсырыс және қаржы алған. Ол Чарльз өзенінің екі жағында, Дедхэмдегі қоныстанған жерлерден жер берілген жерлерге массачусеттік үндістерді, «Дұға ететін үндістер» деп аталатынды қоныстандырды. Натик Элиоттың дұға ететін қалалар желісінің алғашқысы болды және ұзақ уақыт бойы олардың орталығы болды. Қалалар негізінен Уабан және Кутшамекин сияқты үнді басшыларының басшылығымен өздігінен басқарылса да, дұға ететін үндістер пуритандық мәдениетке сәйкестікті реттейтін ережелерге бағынды (іс жүзінде Натик, басқа дұға ететін қалалар сияқты, жергілікті және пуритандық мәдениет пен тәжірибелерді біріктірді). Элиот және дұға ететін үнді тілмаштары Американың алғашқы алгонкин тіліндегі Киелі кітабын басып шығарды. Кейін Натиктегі шіркеуге бірнеше онжылдық бойы жергілікті пастор Рев. Дэниел Такаумбайт жетекшілік етті. Колониялық үкімет мұндай елді мекендерді Бостонның айналасындағы ауылдар шеңберіне қорғаныс стратегиясы ретінде орналастырды. Натик – алғашқы және ең жақсы құжатталған қоныс. Жерді Бас сот Dedham грантының бөлігі ретінде берді. Бір кезде кеңейгеннен кейін және евангелизмге көп көңіл бөлмегеннен кейін, діни қызметкер Джон Робинсон Жаңа Англиялықтарға миссионерлік жұмысты өсуден басымдыққа қоюға кеңес берді: «Бұл кедей индейлерді өлтіруден гөрі түрлендірудің қандай бақыты болған еді». Пеквот соғысы кезінде болған Мистик қырғынынан кейін, ізгі хабарды жариялауға шынайы күш-жігер басталды. Мектеп ашылып, үкімет құрылды және үндістер христиан дінін қабылдауға ынталандырылды. 1675 жылдың қараша айында Филипп патша соғысы кезінде Натик үндістері Елік аралына жіберілді. Көптеген адамдар аурудан және суықтан қайтыс болды, ал тірі қалғандары үйлерінің қирағанын көрді. Үнді ауылы толыққанды қалпына келмеді, ал үнді қауымының ортақ жері қарыздарды жабу үшін ақ қоныс аударушыларға баяу сатылды. 1785 жылға қарай Натик үндістерінің көпшілігі тарап кетті. Филипп патша соғысынан кейін Элиоттың және басқа бірнеше миссионерлердің үндістерді өлімге кесуге және құлдыққа сатуға қарсылығы өлім қорқытуларымен үндестірілді. 1775 жылы Натиктің еуропалық және үнді азаматтары Лексингтон, Конкорд және Банкер-Хилл шайқастарына қатысып, Континенттік армияда қызмет етті. Натиктің дұға ететін үнді солдаттарының есімдері, Натик қаласының орталығындағы Понд көшесіндегі тас белгіде, Натиктің барлық революциялық соғыс ардагерлерімен бірге ескерткіш ретінде сақталған. Қала 1781 жылы құрылған. Генри Уилсон, АҚШ сенаторы, АҚШ-тың 18-ші вице-президенті (1873–1875), өмірінің көп бөлігін Натикте аяқ киім жасаушы және мектеп мұғалімі ретінде «Натик аяқ киім жасаушысы» деп аталып, сол жерде жерленген. Ол Натиктің орта мектептерінің бірінің атауын иеленеді. Натик негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын қала болғанмен, 1858 жылы тігін машинасының ойлап табылуы бірнеше аяқ киім фабрикаларының пайда болуына әкелді. Бизнес өркендеп, 1880 жылы ең жоғары деңгейге жетті, сонда Натик 23 жұмыс істейтін зауытымен елде аяқ киім өндірісінің саны бойынша үшінші орынды иеленді. Натикте жасалған аяқ киім негізінен ауыр жұмыс аяқ киімдері болды, тек бір немесе екі компания жеңіл киім аяқ киімдерін жасады. Натик американдық Азамат соғысындағы солдаттар киетін ауыр, буынға дейін биік ботинкасы – броганымен (көк аяқ киімі) танымал болды. Бейсболдың мықтырақ болуы үшін жарақат өзегін Джон У. Уолкотт әзірлеген және полковник Уильям А. Катлер ойлап тапқан сегіз тігіспен біріктірген. Оны H. Harwood & Sons фирмасы бейсбол шарларын шығаратын әлемдегі алғашқы зауытында өндірді. 1988 жылы H. Harwood & Sons бейсбол фабрикасының кондоминиумдарына айналдырылды. 1874 жылы Натик қаласының орталығындағы өрт 18 бизнес блогын, екі аяқ киім фабрикасын, Ратуша үйін, Натиктің жалғыз өрт сөндіру машинасы үйін және Конгрегациялық шіркеуді, сондай-ақ көптеген жеке үйлерді қиратты. Өлім-жітім болмаса да, мүліктің жоғалтуы 1871 жылғы Ұлы Чикаго өртінен гөрі қаланың байлығына пропорционалды түрде үлкен болды. 1875 жылы Саммер көшесінде Натиктің жаңа Орталық өрт сөндіру станциясы аяқталды және өрт алғаш рет анықталған сол қала блогында салтанатты рәсіммен ашылды. Орталық өрт сөндіру станциясы қазір Натиктегі өнер орталығы (TCAN) – жеке коммерциялық емес өнер орталығы. 1891 жылы қала өрт сөндіру бөлімінің командасы «Әлемнің ілгек және саты чемпионаты» жарысында төрт қаланың өрт сөндірушілері арасында жарысқа түсті. Жеңіске жеткені үшін қалаға «Чемпиондар мекені» деген лақап ат қойылды. Бостон марафонының 8-ден 12 шақырымы әр жылдың Патриоттар күнінде Route 135/Central St. бойымен Натик қаласынан өтеді, ал мыңдаған тұрғындар мен қонақтар жол бойында оны тамашалау үшін жиналады.

География және климат

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 16.0 шаршы миль (41 км²) құрайды, оның ішінде 15.1 шаршы миль (39 км²) құрлық және 1.0 шаршы миль (3 км²) су. Жалпы ауданының 7,04%-ы су, соның ішінде Кочитуат көлі және Даг тоғаны бар. Натик қаласы Уэлсли, Уэйленд, Уэстон, Фрамингем, Шерборн және Довер қалаларымен шектеседі.

Натик орталығы

Натик орталығы, сонымен қатар Даунтаун Натик деп те аталады, Орталық көше мен Басты көше қиылысында орналасқан және қаланың азаматтық және мәдени орталығы болып табылады. Көптеген мемлекеттік қызметтер мен қоғамдық жерлер орталықта шоғырланған. Натик қалалық әкімшілігі, Натик өрт сөндіру бөлімі, Натик полиция бөлімі және Морс институты кітапханасы сияқты муниципалдық ғимараттар Шығыс Орталық көшесі бойында орналасқан. Сонымен қатар, қала орталығында Натик қалалық алаңы бар, онда көптеген қалалық шаралар мен қоғамдық іс-шаралар өткізіледі. 1990 жылдары қала орталығындағы жаңа құрылыстар – қалалық әкімшілік ғимараты, өрт сөндіру және полиция бекеті, сондай-ақ кітапхананың кеңейтілуі қала орталығына жаңа келбет берді. Жаңа муниципалдық ғимараттар бірнеше тарихи ғимараттар мен шіркеулермен, қайта жаңартылған Орталық өрт сөндіру станциясымен, бірнеше банктермен, мейрамханалармен және шағын кәсіпорындармен қатар орналасқан. 2012 жылы Массачусетс Мәдениет Кеңесі бірауыздан Натик орталығын штаттың жаңадан тағайындалған мәдени аудандарының бірі деп таныды, бұл Массачусетс штатынан осы мәртебеге ие болған оныншы аудан болды. Мәдени аудандар жобасының мақсаты – қауымдастықтарға суретшілер мен мәдени кәсіпорындарды тартуға, бизнес пен жұмыс орындарының өсуін ынталандыруға, туризмді дамытуға, тарихи ғимараттарды сақтауға және қайта пайдалануға, мүліктік құндылықтарды арттыруға және жергілікті мәдени дамуды қолдауға көмектесу болып табылады. Натик орталығы мәдени ауданы Натиктегі өнер орталығы, Морс институты кітапханасы және Натик алаңымен байланысты.

Оңтүстік Натик

Оңтүстік Натик көркем табиғатымен әйгілі, осы жерде алғашқы американдық қоныс жайлаушылар келіп, Чарльз өзенінің жағасында қала құруды бастады. Мартин Серел сияқты тұрғын үй салушылар Оңтүстік Натикте тұрғандықтан, қаланың осы бөлігінде үлкен тұрғын үйлер салудан тартынды. Көптеген Оңтүстік Натик тұрғындары өздерін Натиктың қалған бөлігінен ерекше, жеке мәдени сәйкестікке ие деп санайды. Оңтүстік Натик – АҚШ пошта қызметі арқылы ресми түрде жеке мекенжайталатын Натиктегі жалғыз аудан. Уэлслиден келетін 16-шы бағыттың бойындағы жол белгісі сияқты көше белгілері "Со. Натикке" келдіңізді көрсетеді.

Шығыс Натик

Шығыс Натик – Оак көшесі бойында және Оак көшесі мен Ворчестер көшесінің қиылысында орналасқан Натик қаласының бір бөлігі. Атақты орындарына Дженнингс тоғаны, Оак көшесінің солтүстігіндегі Индустриалдық парк және Лилья мектебі жатады. Longfellow Health Club, спорт залы, бассейн және теннис корты бар, ол Индустриалдық паркте Оак көшесінен шығысқа қарай орналасқан. Велслиге қарай бара жатқандағы Шығыс Натиктегі 9-жолдың бойында көптеген, үнемі өзгеріп отыратын сауда орындары бар.

Батыс Натик

Батыс Натик – Фрамингем қаласымен шектесетін Натик қаласының ірі бөлігі. Natick Mall, сондай-ақ Sherwood Plaza деп аталатын сауда орталығы және оның артындағы кеңсе-индустриалдық паркі Батыс Натиктың сауда орталығы болып есептеледі. Бөлшек сауданың дамуымен қатар, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған Вестфилд, Пелхам және Шервуд сияқты тұрғын үйлер, сонымен қатар Ұлттық гвардия қоймасы және Спен көшесіндегі гольф алаңы осы аймаққа көптеген адамдарды әкелді. Батыс Натикте Батыс Орталық көшесі бойында көптеген кәсіпорындар орналасқан, сондай-ақ қала орталығындағы МБТА Commuter Rail стансасынан басқа да станса бар. 135-ші бағдарламалық жол бойындағы Батыс Натик аймағы – қаланың ең тығыз қоныстанған бөлігі, мыңдаған кондоминиумдар мен пәтерлер теміржол станциясының қарсы бетінде орналасқан.

Көршіліктер

Натик – шағын қала, сондықтан да, үйлер салу арнайы участалары көршілес аудандар деп есептеледі. Бұл үйлер 1940 жылдардың соңынан 1950 жылдардың соңына дейін бірнеше подрядчиктер салған. Төменде осы аудандардың бірнешеуі тізімделген.

Шервуд

Батыс Натиктегі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ең алғашқы құрылыстардың бірі – бұл үйлер, олар колониялық стильде салынған. Көшелердің аттары Робин Гуд туралы аңызды еске түсіреді. Үйлер 1948 жылы салынды және ауданның танымал болуына себебі – бұл жерден өтетін басты жолдың болмауы, сондай-ақ көптеген үйлерге қосымша бөлмелер салынған.

Валнут төбесі

Уолнат Хилл қала орталығының солтүстігінде орналасқан аудан. Ол Уолнат Хилл өнер мектебі жеке интернат-мектебімен, сондай-ақ Уолнат, Хайленд және Бейкон көшелерін бойлап орналасқан көптеген Виктория дәуіріне тән үйлермен әйгілі.

Уэзерсфилд

Натиктің Уэзерсфилд аймағы 9-шы бағдарламалық жолдың солтүстігінде орналасқан тұрғын үйлерден тұрады. Бұл Кампанелли ранчо үйлерінің 1950-ші жылдардағы әдеттегі құрылысы, және салыстырмалы түрде төмен бағадағы плиткалы үйлердің болуына байланысты, тұңғыш рет үй алушылар үшін әлі де танымал. Аймаққа Дрюри Лейн және 9-шы бағдарламалық жол, Пайн-стрит және 27-ші бағдарламалық жолдың шекараларындағы барлық байланысқан жолдар кіреді.

Оак көшесі

9-шы тас жолдың оңтүстігіндегі бұл аймақ бастапқыда жазғы демалыс орны ретінде қалыптасты, Дженнингс көлінің төңірегіне шағын коттедждер салынды. Жылдар өте келе кейбір үйлер кеңейтілді, бірақ аймақ әлі де сүйкімді әрі тыныш, транзиттік көлік жоқ. Оңтүстік Еменнің батыс жағында Кейп стиліндегі үйлер мен Екінші дүниежүзілік соғыс генералдарының есімдерімен аталатын көшелер бар. 9-шы тас жолдың солтүстігінде 1950 жылдардың басында және ортасында шағын Кейп стиліндегі үйлер салынды, олар қолжетімділігіне байланысты алғаш рет үй сатып алушылардың арасында танымал болды. Аймақ бойынша байқалып отырғанындай, Кейп үйлеріне үлкен қосымшалар салынып жатыр немесе олар әлдеқайда ірі үйлермен ауыстырылуда. Солтүстік Оук көшесі бойында екі өнеркәсіптік парк орналасқан, олардың бір жағында кеңсе ғимараттары, ал шығыс жағында ірі қоймалар бар.

Кішкентай оңтүстік

Натик орталығының оңтүстігінде, Коттедж көшесі жалпы халық арасында "Кіші Оңтүстік" деп аталатын аймақты бастайды, бұл атау Оңтүстік Натикке жақындығынан туындаған. "Кіші Оңтүстік" терминологиясы Эверетт көшесінің шығыс бөліктеріне дейін, тіпті Елиот көшесіне дейін созылады. Коттедж көшесі бойындағы үйлердің көпшілігі 1950 жылдардың басында салынған, олар көбінесе қарапайым және жақсы күтілген. Кіші Оңтүстіктегі ең танымал орындар – Натик қаласынан шыққан және Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге арналған ескерткіш және Коттедж көшесінің жанындағы екі ірі ғимараты бар "Тобин мектебі" – жекеменшік балабақша және бастауыш мектеп. Эверетт көшесінде кең жер учаскелерінде орналасқан үлкен шаруа үйлері бар. Чарльз өзеніне параллель жүретін Елиот көшесінде Натик қаласының ең көне үйлері сақталған. Оңтүстік Натик аймағы басталар алдында, Чарльз өзенінің оңтүстік жағалауында, қарағайлар арасында үлкен тасқа орнатылған Әзіре Мәриямның мүсіні бар.

Демография

2010 жылғы санақ бойынша қалада 32 786 адам, 13 080 үй шаруашылығы және 8 528 отбасы тұратын. Халық тығыздығы 13 368 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 85,4% ақ нәсілді, 2% афроамерикалық, 0,1% американдық үндістер, 7,2% азиялық, 0,0% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,5% басқа нәсілдерден және 2% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын халықтың 3% -ы латын американдықтары немесе испандықтар. 13 080 үй шаруашылығының 30,3% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 54,5% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,2% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 34,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 28,3% жеке адамдардан тұрады, ал 9,8% -ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар бар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,42 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,02 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас бойынша бөлінуі: 23,0% -ы 18 жасқа дейінгілер, 5,1% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 34,3% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 23,3% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 14,3% -ы 65 жасқа жоғары. Орташа жас 38 жасқа тең. Әр 100 әйелге 89,7 еркек шамасында. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 85,3 еркек шамасында. 2007 жылғы есеп бойынша қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 61 855 доллар, ал отбасының орташа табысы 85 056 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 51 964 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 41 060 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 36 358 доллар. Халықтың 1,7% отбасы және 2,8% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 2,4% және 65 жастан асқандардың 5,3% осы санатқа жатады. Натик үш жағынан Массачусетс штатының ең жосық он бір қаласының бесеуімен қоршалған: солтүстігінде Уэйленд, солтүстік-шығысында Уэстон, шығысында Уэлсли, оңтүстік-шығысында Довер және оңтүстік-батысында Шерборн.

Экономика

Натик қаласында орналасқан компаниялардың қатарында Cognex Corporation, MathWorks және Exponent компаниялары бар.

Көлік

Натик орталығы станциясы қаланың орталық бөлігінде орналасқан және MBTA қалалық теміржолының Фрамингем/Ворчестер желісімен қызмет көрсетеді. Натик қаласында автобус тасымалын MetroWest аймақтық көлік басқармасы жүзеге асырады.

Танымал мәдениетте

Натик – Харриет Бичер-Стоудың 1869 жылғы «Олдтаун жұртшылығы» романының оқиғасы өткен жері. Роман оның күйеуінің Натикте өткен балалық шағына негізделген. Қаланың танымал орындары, дін қызметкерлері және тұрғындары романда дәл сипатталған, бірақ орынды «Олдтаун» деп өзгертілген. Бичер-Стоу «Том ағаның қалыбы» аболиционистік романымен әйгілі. Natick «Family Guy» анимациялық сериалының «Da Boom» атты эпизодында көрсетіледі, онда Питер Твинки фабрикасының қалада бар екенін айтқаннан кейін отбасы Натикке барады (2007 жылға дейін Natick Mall кеңейтілгенге дейін қалада Hostess фабрикасы болған). Ол қаланың қираған жерінде жаңа қала салып, оны Нью-Квохог деп атайды. «The New York Times» және «Los Angeles Times» сияқты кроссвордтарды шешушілер үшін «natick» (Рекс Паркердің айтуынша) – шешуші ешқандай жазбаны білмейтін және болжауға тура келетін кез келген квадратты білдіреді (оны кесіп өтетін екі жазбаның да ақылға қонымды жауаптары бар). Мұндай жазбалар көбінесе есімдер болып табылады. Кейт Уинслет, Джош Бролин және Тоби Магуайрдың басты рөлдерде ойнаған 2013 жылғы «Еңбек күні» (Labor Day) американдық драмалық фильмінің кейбір сахналары Натикте, Натиктегі Өнер орталығы және Парк-стрит мұз айдыны сияқты жерлерде түсірілді. Natick 2015 жылғы «Fallout 4» видео ойынында көрсетілген, ол Бостон аймағында (ойында The Commonwealth деп аталады) өтеді. Оңтүстік Натиктің бір бөлігі «Оскарға» ұсынылған «Жақсылар арасында» (Knives Out) фильмінде пайда болды. Түсіру кезінде жобаның кодолық аты «Таңғы қоңырау» (Morning Bell) болды. Басқа сахналар Уэлсли, Фрамингем және Уолтем сияқты жақын қалаларда түсірілді. 2019 жылдың сәуір айында Крис Эванс «Джекобты қорғау» (Defending Jacob) телесериалын түсіру үшін Натикке келді. Түсіру тобы Натик Коммон, Парк-стрит және Парк-стрит мұз айдынында жұмыс істеді. Мұз айдынының дүкені түсіру үшін уақытша «K.D. Scoops» деп өзгертілді. Көптеген Натик тұрғындары Эванстың көрінуіне үміттене отырып, жиналды. Ол және оның әріптесі Парк-стрит мұз айдынының ішінде және сыртында, сондай-ақ орталық алаңдағы орындықта отырғанда суретке түсірілді. «Джекобты қорғау» 2020 жылдың 24 сәуірінде Apple TV+ арнасында көрсетілді. 2021 жылғы Кайл Силидің «Эмили алыста <3» (Emily is Away <3) көрнекі романының кейіпкерлері Натикте тұрады және Натик орта мектебіне қатысады.