Кіріспе

Полковник Себастьян Моран – Артур Конан Дойл жазған әңгімелердегі ойдан шығарылған кейіпкер. Шерлок Холмс-тың жауы, ол алғаш рет 1903 жылғы «Бос үйдің оқиғасы» деген қысқа әңгімеде пайда болады. Холмс оны бір кезде «Лондонның ең қауіпті екінші адамы» деп сипаттаған, ал ең қауіптісі – Моранның жұмыс берушісі профессор Мориарти.

Ойдан шығарылған кейіпкер өмірбаяны

"Баспаған үйдің оқиғасында" Шерлок Холмс Себастьян Моран туралы ақпаратты қылмыстық биографиялар жинағынан іздеді. Деректерге сәйкес, Моран 1840 жылы Лондонда, Сер Август Моранның ұлы болып дүниеге келген, CB, Персиядағы бұрынғы министр. Ол әскери мансапқа түсуден бұрын Итон колледжінде және Оксфорд университетінде білім алған. Бұрын 1-ші Бангалор пионерлерінің (Мадрас) құрамында болған ол 1877–1878 жылдардағы Жоуаки экспедициясында және Екінші ағылшын-афған соғысында қызмет еткен. 1879 жылғы 6 қазандағы Шар Асиаб шайқасында (ол үшін ол мақтау қағазында аталған); 1879 жылғы 23 желтоқсандағы Шерпур шайқасында; және Кабулда. Ол "Батыс Гималайдың ірі аңдары" (1881) және "Жунглиде үш ай" (1884) кітаптарының авторы болды. Қылмысқа бет бұрғаннан кейін ашық дау болмағанмен, ол әскерден кетіп, Лондонға оралуға мәжбүр болды. Сырттай құрметті, Кондуит-стриттегі мекенжайымен, Мейфэрде тұрып, (қалалық) Англо-индиялық клубтың, Танкервилл клубының және Багателл карта клубының мүшесі болды. Ол профессор Мориартиге жұмысқа алынып, оның штаб бастығы болды. Соңында ол мылтықпен ерекше шеберлігін қажет ететін кісі өлтірулер үшін ғана пайдаланылды. Холмс 1887 жылы Стюарт ханымды өлтіру туралы айтады, ол Моранның қатысы болуын күдіктенеді (бірақ дәлелдей алмайды). "Соңғы мәселеде" (1891 жылғы) Моран айыптаудан қашып, профессордың соңынан Райхенбах шарлауына барды, онда Моран Холмсты таспен құлатып өлтіруге тырысты. Содан кейін Моран Лондондағы бірнеше клубтарда карта ойнап күнкөріс жасады. Басқа ойыншылардың бірі, Рональд Адейр, Моранның алдау арқылы жеңгенін байқап, оны әшкерелеумен қорқытқанда, Моран Адейрді үнсіздетілген пневматикалық мылтықпен өлтірді, ол револьвер оқтарын атты. Доктор Уотсон мен Холмс іске араласып, Моран Холмстың үйіне қарсы тұрған бос үйден пневматикалық мылтықпен оқ атып өлтіруге тырысты. Холмс мұны күткендіктен, Моран детективтің балауыз мүсінін атты, ал Холмс, Уотсон және инспектор Лестрейд барлығы дерлік қылмыскерді ұстау үшін жасырынып күтті. "Тамаша клиенттің оқиғасында" Холмс Моранның әлі де тірі екенін айтады (1902 жылдың қыркүйегінде). Моран "Соңғы садағында" Холмсқа қарсы кек алуға ант берген көптеген қарсыластарының мысалы ретінде де еске алынады. Полковник Себастьян Моран Дойлдің "Шерлок Холмс" пьесасындағы "Тақ алмазында" да жаман кейіпкер болды, ол 1900 жылдардың басында жазылған, бірақ 1921 жылға дейін қойылмаған. Бұл пьеса "Мазарин тасының оқиғасы" атты қысқа әңгімеге бейімделгенде, Моранның орнына "Граф Негретто Сильвий" қойылды.

Нысандар

Эндрю Глаззард Конан Дойлдың "Бос үй" повесінде нақты корольдік баккара жанжалына ишарат жасаған болуы мүмкін деп санайды. Осы жанжалдың барысында, әскери шенеунік және жолбарыс аулаушы болған, 4-ші баронет сэр Уильям Гордон Камминг баккарада алдағандыққа айыпталып, сотқа берілді. Ол өзінің айыптаушыларын сотқа шақырды, ал сотта принц Эдуард (кейін король Эдуард VII) куәгер ретінде көрсетулер берді.

Теледидар

Моран рөлін Эрик Матурин BBC телесериалындағы «Шерлок Холмс» (1951) – Шерлок Холмстың алғашқы телесериалға бейімделуінде ойнады. Моранның кіші інісі Джаспер Джеральд Фроудың «Жас Шерлок: Маныз үйдің құпиясы» романында және оның «Гранада» теледидарлық бейімделуінде пайда болады. Полковник Моран 1983 жылғы «Бейкер Стрит Бойз» телесериалының екі эпизодында Майкл Годли ойнаған рөлде көрінеді. Моран «Бос үйдің оқиғасы» фильмінің «Гранада» теледидарлық бейімделуінде Джереми Бреттпен бірге Холмс рөлінде, оны Патрик Аллен сомдады. Бұл жерде Моран Холмсты Рейхенбах шарлауында атып өлтіруге тырысады, ал түпнұсқадағыдай оған тас лақтырмайды. «Соңғы мәселенің оқиғасы» совет телехикаясында да осындай оқиға орын алады. CBS телеарнасының «Элементар» сериалында, қазіргі Нью-Йоркте оқиғалар өрбігенінде, Холмс (Джонни Ли Миллер) Холмсқа жақын Айрин Адлердің өліміне жауапты деп санайтын «М» атты сериялық кісі өлтірушіні ұстайды. Тұтқында «М» өзінің шын есімінің Себастьян Моран (Винни Джонс) екенін, бұрынғы Корольдік теңізшісі, қазір жалдамалы кісі өлтіруші екенін айтады, соның арқасында Холмс «Мориарти» бар екендігіне алғашқы көз жеткізеді. Моран өзге де қылмыстарын мойындайды, бірақ Холмсты Адлердің өліміне қатысы жоқ екеніне көндіреді және Мориарти оны ұстату үшін құрлыққа отырғанын түсінген соң, Холмс Мориартиді табады деген үмітпен түрмеге баруға келіседі. Кейін Холмс түрмеде Моранға шифрланған хабарды көрсетеді, егер өзін-өзі өлтірмесе, оның қарындасы өлтірілетінін ескертеді. Моран өзінің камерасындағы айнаға басын соғып, ауыр халде жатыр деген хабар тарады. BBC телесериалы «Бос табыттың» 3-ші маусымының бірінші эпизодында Лорд Моран, Лордтар палатасының мүшесі, Солтүстік Кореяның тыңшысы болып көрінеді. Оған Вестминстер сарайын жарғызуға бұйрық беріледі, бірақ Холмс оның жоспарын тоқтатып тастайды. Бұл кейіпкерді сомдаған актердің кім екені белгісіз. «Шерлокты зерттеу» – Артур Конан Дойльді бейнелейтін канадалық тарихи драма «Мердок құпияларының» бірнеше эпизодтарының бірі. Сондай-ақ, «Бос үйдің» жаман кейіпкеріне Дойльдің шабыт көзі болған Себастьян Моран есімді кейіпкер де бар. «Мориарти Патриот» – жапондық анимациялық телесериал, онда Себастьян Моранды жапон тілінде Сатоши Хино, ал ағылшын тілінде Кристофер Вехкамп дауыстайды. «Люпиннің 3-ші бөлігінің 6-шы бөлімінде» Моран «Профессордың» тапсырмасымен жұмыс істейтін кісі өлтіруші ретінде пайда болады.

Фильм

Моран Артур Вонтнердің Шерлок Холмс рөлін ойнаған үш фильмде көрінеді. "Ұйықтаған кардинал" (1931) фильмінде оның рөлін Луи Гудрих ойнады. "Шерлок Холмс триумфы" (1935) фильмінде ол Уилфрид Кейтнесс ойнаған қысқа ғана рөлде көрінеді. Содан кейін ол "Күміс жалын" (немесе "Баскервильдердегі кісі өлтіру") (1937) фильмінде Артур Гулле ойнаған Мориартидің оң қолы ретінде маңызды рөлде пайда болады. Моран 1946 жылғы Базиль Ратбоунның "Түнгі қорқыныш" фильмінде зергерлік ұрлық жасап, басты жау ретінде көрінеді, оны Алан Моубрей ойнады. "Қабақтан тыс" фильмінде Моран (Тим Киллик бейнелеген) Мориартидің ұзын бойлы қауіпсіз сақшысы ретінде көрінеді және оның бетінің бір жағында із қалған. Оның таңдаған қаруы – ол құрбандарын пышақтап, кесіп тастау үшін қолданатын қамшы пышақ, сонымен қатар ол шебер пышақ тастаушы. Пауль Андерсон ойнаған Моран 2011 жылғы "Шерлок Холмс: Көлеңкелер ойыны" фильмінде пайда болады. Моран британ армиясының ең жақсы мергендерінің бірі ретінде танымал болды, бірақ "ар-намыссыз босатылғаннан" кейін (офицерлер емес, қатардағы әскерлерді шығару тәртібіне қате сілтеме) ол профессор Мориартидің қызметіне жалданып, оның бұйрығымен фильмде бірнеше кісі өлтіруді орындайды. Фильм аяқталғаннан кейін ол із жазып кетіп, қолға түспейді.

Радио

"Шерлок Холмстің жаңа оқиғалары" радио сериясында полковник Моранды "Танкервилл клубындағы жанжал" (1946) эпизодында Рекс Эванс, ал "Лондон мұнарасының оқиғасы" (1948) эпизодында Барри Томсон сомдады. Полковник Моранды 1961 жылы BBC Light бағдарламасында эфирленген "Бос үй" радио драмасының нұсқасында Ноэль Джонсон ойнады. Фредерик Тревс "Соңғы мәселе" (1992) және "Бос үй" (1993) радиоспектакльдерінде Моран рөлін орындады. Стив Мэннинг 2009 жылы "Қиял театры" радиодрамасындағы "Шерлок Холмс қайтып келді" ("The Return of Sherlock Holmes") спектаклінде "Соңғы мәселе" және "Бос үй" повестері негізінде полковник Моранға дауыс берді. Джон Бэнкс 2011 жылы жарық көрген Big Finish Productions аудиодрамаларындағы "Соңғы мәселе" және "Бос үй" спектакльдерінде, сондай-ақ 2018 жылы түсірілген "Блэкстоун Гранджінің шебері" және 2022 жылы түсірілген "Нью-Йорктің шайтандары" спектакльдерінде Моранға дауыс берді, екеуі де оның түрмеден шыққаннан кейінгі оқиғаларын көрсетеді. Моранды 2020 жылы шыққан Audible Original аудиодрамасындағы "Шерлок Холмс: Санасыздықтың дауысы" спектаклінде Ангус Кинг сомдады.

Сахна

Лаудердейл Мэйтленд 1923 жылы "Шерлок Холмс қайтып оралды" пьесасында полковник Себастьян Моран рөлінде ойнады.