Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның ұлттық билерінің бәсекелестік стилі (dannsa Gàidhealach) – 19 және 20 ғасырларда Шотландияның Таулы аймағында дамыған бәсекелестік би стилі. Ол гелдік халық билерінің репертуарынан пайда болған, бірақ балет ережелерімен ресімделген және Таулы аймақтан тыс әсерлерге ұшырады. Таулы билер көбінесе таулы сыбызғының (bagpipe) музыкасымен сүйемелденеді, ал бишілер гилли немесе пумп деп аталатын арнайы би кепшіктерін киеді. Бүгінгі таңда осы стиль әрбір Таулы ойындар шарасында кездеседі. Таулы биді Шотландия ел биі, кейли биі немесе клог биімен шатастырмау керек, дегенмен олар да Таулы ойындар мен ұқсас жарыстарда орындалуы мүмкін.
Competitive style of national dancing of Scotland
Highland dance or Highland dancing (dannsa Gàidhealach) is a style of competitive dancing developed in the Scottish Highlands in the 19th and 20th centuries, in the context of competitions at public events such as the Highland games. It was created from the Gaelic folk dance repertoire, but formalised with the conventions of ballet, and has been subject to influences from outside the Highlands. Highland dancing is often performed with the accompaniment of Highland bagpipe music, and dancers wear specialised shoes called ghillies or pumps. It is now seen at nearly every modern day Highland games event. Highland dance should not be confused with Scottish country dance, cèilidh dancing, or clog dancing, although they too may be performed at Highland games and like competitions.
Таулы тақтың негізгі сипаттамасы
Тау биі – техниканы, шыдамдылықты және күшті талап ететін бәсекелестік және техникалық би түрі. Оны Шотландияның Спорт кеңесі спорт ретінде мойындайды. Тау биінде бишілер аяқ саусаларының ұштарымен билейді. Тау биі – жеке қадам биінің бір түрі, ол одан дамыған. Бірақ, кейбір қадам билерінің түрлері тек соққылы қозғалыстардан тұрса, тау биінде қадамдардың үйлесімімен қатар дене, қол және алақан қозғалыстары да маңызды рөл атқарады. Тау биін шотланд халық биімен шатастыруға болмайды. Шотланд халық биі – бұл балды билеу сияқты серіктеспен биленетін әлеуметтік би, сондай-ақ би алаңындағы топтық қозғалыстың белгілі бір үлгісін ұстанатын формациялық би. Дегенмен, кейбір тау билері дәстүрлі халық билерінен шыққан. Мысалы, Highland reel, сонымен қатар foursome reel немесе strathspey деп аталатын биде төрт бишіден тұратын топтар бір-біріне қарап жеке қадамдар орындап, содан кейін бірін-бірі кесіп өтетін сегіздік пішіндегі қозғалысқа ауысады. Бірақ, бәйгелерде бишілер жеке бағаланады. Тау билерінің үшін ғана басқалары жеке орындалады, ал осы үш би бір-бірінің вариациялары болып табылады.
Highland dancing is a competitive and technical dance form requiring technique, stamina, and strength, and is recognised as a sport by the Sport Council of Scotland. In Highland dancing, the dancers dance on the balls of the feet. Highland dancing is a form of solo step dancing, from which it evolved, but while some forms of step dancing are purely percussive in nature, Highland dancing involves not only a combination of steps but also some integral upper body, arm, and hand movements. Highland dancing should not be confused with Scottish country dancing which is both a social dance (that is, a dance which is danced with a partner or partners) like ballroom dancing, and a formation dance (that is, a dance in which an important element is the pattern of group movement about the dance floor) like square dancing. Some Highland dances do derive from traditional social dances. An example is the Highland reel, also known as the foursome reel or strathspey, in which groups of four dancers alternate between solo steps facing one another and a figure of eight style with intertwining progressive movement. Even so, in competitions, the Highland reel dancers are judged individually. All but three Highland dances are danced solo and those three dances are variations of each other.
Шотланд және ирланд билері
Көптеген тәжірибесі жоқ адамдар екі келт биін бірдей деп ойлайды. Кейбір би студиялары екеуін де үйретеді, бірақ олар тек киімде ғана емес, екі бөлек стиль болып табылады. Шотланд тау биімен салыстырғанда, ирланд бишілері сирек қолдарын қолданады, олар денелеріне жақын ұстайды (иек жоғары көтерілмейді), аяқтары мен табандары жиі кесіп өтеді (45 градусқа бұрылмайды) және қатты табанды би аяқ киімдерін жиі пайдаланады (гиллилер немесе "туфлілермен" салыстырғанда). Дәстүрлі қимылдарға қарағанда хореография жиірек қолданылады.
Many non practitioners think the two Celtic forms are synonymous. While some dance studios teach both, they are two distinct styles, not just in the attire. In comparison to Scottish Highland dance, Irish dancers rarely use their arms which are held beside their bodies (rather than raised above the shoulders), legs and feet are frequently crossed (not turned out at 45°), and frequent use of the hard soled step shoes (compared to ghillies or "pumps"). There is a greater use of choreography than traditional movements.
Тарих
Қазіргі тау билері 19-шы және 20-шы ғасырларда қалыптасты. Ол "гельдік халық билерінің репертуарынан жасалған, бірақ балет ережелерімен ресмиленген". Ал қылыш биі мен акробатикадан құралған қойылым 1617 жылы Джеймс VI патшаның алдында, ал 1633 жылы Перт қаласының Терішілер және Гловерлер бірлестігі Карл I патша үшін орындалған.
Modern Highland dancing emerged in the 19th and 20th centuries. It was "created from the Gaelic folk dance repertoire, but formalised with the conventions of ballet". and a mixture of sword dance and acrobatics was performed before James VI in 1617, and again for Charles I in 1633, by the Incorporation of Skinners and Glovers of Perth,
Британдық орталық үкіметтің таулы аймақтар мәдениетіне қарсы мәдени үстемдік саясаты 1747 жылы 1746 жылғы Киім туралы заңның (1746 жылғы Тиым салу туралы заңның бір бөлігі) күшіне енуімен аяқталды. Бұл заң азаматтық ерлердің кілт киюіне тыйым салды. Заң 1782 жылы жойылды, ал 19-шы ғасырдың басында таулы аймақтар мәдениетінің романтизациясы болды (немесе ол қалай елестелген болса). Бұл қайта жандануға Виктория патшайымының ынтасы зор үлес қосты, соның ішінде біз бүгін танитын Таулы ойындардың бастауы да осымен байланысты. Тау билері ойындардың жаңаруының басынан-ақ ажырамас бөлігі болды, бірақ ойындарда орындалатын билер қасақана шектелді, көбінесе төрешілерге ыңғайлы болу үшін. Сондықтан, таулы ойындар дәстүрі тау билерін дамытуға және сақтауға көмектескендей көрінсе де, көптеген ескі билер жоғалып кетті, себебі оларды жарысқа қажет емес деп ешкім жаттығуға лайық деп санамады. Осы қойылымдар мен жарыстардың сипаты бидің өзінің стиліне де әсер етті.
The British central government's policy of cultural suppression against Highland culture culminated in 1747 when the Dress Act 1746 (part of the Act of Proscription 1746), which forbade the wearing of kilts by civilian males, went into effect. The act was repealed in 1782 and in the early 19th century, there was something of a romanticisation of Highland culture (or such as it was imagined to be). This revival, later boosted greatly by Queen Victoria's enthusiasm for it, included the beginnings of the Highland games as we now know them. Highland dancing was an integral part of the Games from the very start of their modern revival, but the selection of dances performed at Games was intentionally narrowed down, mostly for the convenience of judges. Therefore, while the tradition of Highland games seemed at first glance to have fostered and preserved Highland dancing, many older dances got lost because nobody considered them worthwhile to practice, as they were not required for competition. The nature of these displays and competitions also affected the style of the dancing itself.
Ұйымдар
1900 жылға дейін көптеген билер ұлттық немесе халықаралық деңгейде ұйымдастырылмаған. Бәйгелердің төрешілері жергілікті адамдар болған, киім-кешекке немесе би кезіндегі қадамдарға қатысты нақты талаптар болмаған. Жергілікті каледониялық қоғамдар жас бишілерді әр қоғамның дәстүрімен тәрбиелеген. Бірте-бірте қадамдардың біркелкілігіне қол жеткізілді және биге арналған арнайы ұйымдар құрылды. Бүгінде бишілер мұғалім болу үшін жазбаша емтихан мен практикалық бағалаудан өтеді, содан кейін биші-емтиханшы, одан кейін бәйге төрешісі немесе сарапшы болу үшін қосымша оқу мен сынақтан өтеді.
Most dancing prior to the 1900s was not organised at a national or international level. Judges of competitions were local persons, without specific standards for attire or the steps to the danced. Local Caledonian societies trained young dancers in the way of each society. Slowly consistency of steps was achieved, and dancing specific organisations were established. Dancers now undergo written examinations and practical assessments to become a teacher, and then further training and testing to become a dancer examiner, then competition judge or adjudicator.
Шотландия билерінің корольдік ресми кеңесі (RSOBHD)
Дүние жүзіндегі көптеген, тіпті көптеген таулы аймақтардағы жиналыстар 1950 жылы құрылған Шотландияның таулы билер жөніндегі ресми кеңесін (RSOBHD) таулы билерді басқарушы әлемдік орган ретінде мойындайды. Ұлыбритания Королевасының «Royal» атағы 2019 жылдың 16 қарашасында бекітілді. RSOBHD жарыс мақсаты үшін би қадамдарын стандарттады, жарыстар мен киім-кешектің ережелерін белгіледі және жарыстар мен оқытушыларды сертификаттайды. RSOBHD World Highland Dance Championship 1934 жылдан бері жыл сайын Коуалдағы Highland Gathering-те өткізіліп келеді. Бүгінгі күні бұл RSOBHD әлем чемпионаты үш деңгейде: жасөспірімдер, жастар және ересектер деңгейінде RSOBHD тарапынан санкцияланады. Бұл RSOBHD чемпионатында тек SOBHD-ға тіркелген бишілер ғана қатыса алады. RSOBHD әлемнің көптеген таулы би ұйымдары мен қауымдастықтарының өкілдерінен құралған. Кеңеске Австралиядағы (Australian Board of Highland Dancing Inc.), Канададағы (ScotDance Canada), Оңтүстік Африкадағы (Official Board of Highland Dancing (South Africa)), Жаңа Зеландиядағы (Scot Dance New Zealand) және АҚШ-тағы (Federation of United States Teachers and Adjudicators) ұйымдарының, сондай-ақ осы елдердегі көптеген таулы би ұйымдарының өкілдері кіреді. RSOBHD басқармасы таулы би чемпионаттарын санкциялайды, бірақ оларды ұйымдастырмайды. RSOBHD-ге қатыспайтын ұйымдар ұйымдастыратын RSOBHD санкцияламаған чемпионаттар бар, онда RSOBHD-ға тіркелген бишілерге қатысуға тыйым салынады. RSOBHD емес ұйымдар өткізетін жарыстар мен чемпионаттарда барлық бишілер қабылданады, бірақ егер олар қатысқысы келсе, RSOBHD-дан уақытша шеттетілуі мүмкін. Сол сияқты, RSOBHD-де тіркелмеген бишілерге RSOBHD санкциялаған жарыстарда билеуге тыйым салынады. Әр жыл сайын RSOBHD әлем чемпионаттарында бишілер орындайтын би қадамдарын таңдайды. Бишілер мен оқытушылар үшін RSOBHD Highland Dance техникасының ресми оқулығы жарық көрді.
Many if not most Highland gatherings worldwide recognise the Royal Scottish Official Board of Highland Dancing (RSOBHD), formed in 1950, as the world governing body of Highland dancing. The 'Royal' title from the Queen of the United Kingdom was approved by 16 November 2019. The RSOBHD standardised dance steps for competition purposes, established rules for competitions and attire, and certifies competitions and instructors. The RSOBHD World Highland Dance Championship has been held annually at the Cowal Highland Gathering since 1934. Today this RSOBHD World Championship is sanctioned by the RSOBHD at three levels: Juvenile, Junior and Adult. Only SOBHD registered dancers may compete at this RSOBHD championship. The RSOBHD is made up of representatives from many different Highland Dancing bodies and associations from around the world. The Board comprises delegates from the examining bodies (professional teaching associations), affiliated organisations in Australia (Australian Board of Highland Dancing Inc.), Canada (ScotDance Canada), South Africa (Official Board of Highland Dancing (South Africa)), New Zealand (Scot Dance New Zealand), and the United States (Federation of United States Teachers and Adjudicators) which represent the many Highland dance organisations in those countries. The RSOBHD board sanctions Highland dancing championships although does not actually organise any of them. There are non RSOBHD sanctioned championships run by non RSOBHD aligned organisations at which registered RSOBHD dancers are forbidden to take part by the RSOBHD. At competitions and championships run by non RSOBHD organisations, all dancers are welcome, however if they choose to participate they may receive a ban from the RSOBHD. Similarly, dancers not registered with the RSOBHD are forbidden to dance at RSOBHD sanctioned competitions by the RSOBHD. Each year the RSOBHD selects the championship steps to be performed by dancers at championships around the world. An official RSOBHD Highland Dance technique book for dancers and teachers has been published.
Биіктік ойындар мен жарыстар
Алғашында таулы ойындардағы тау билері тек ерлермен биленетін. Әйелдер қоғамдық билерге қатысып, қыздар жалпы би сабақтарының бөлігі ретінде жеке билерді үйренетін. Шындығында, би ұстаздары көбінесе ең жақсы оқушыларын (ер немесе әйел) семестр соңындағы «жиналыстарда» жеке би билеуге ынталандыратын. 19 ғасырдың соңында Джени Дуглас (кейбір деректерде Лорна Митчелл есімі де айтылады) деген жас әйел тау билері сайысына қатысуға шешім қабылдады. Бұл тікелей тыйым салынбағандықтан, оған рұқсат берілді. Содан бері спортқа қатысатын әйелдердің саны артып, бүгінде барлық бишілердің 95% астамы – әйелдер. 1948 жылы жарысты ұйымдастыра бастағаннан бері Ковал таулық жиынында көптеген әйелдер әлем чемпиондары атанды. Ересектер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жеткен алғашқы халықаралық бәсекелесуші – Австралиялық Флора Стюарт Грубб (1960), ал Хью Бигни 1973 жылы осы атаққа ие болған алғашқы американдық болды. Шын мәнінде, алғашқы үш ересектер арасындағы әлем чемпионаты әйелдердің жеңісімен аяқталды: Мэй Фальконер, Матервелл (1948), Маргарет Самсон, Стирлинг (1949 және 1950). Халықтық өнердің осы феминизациясы олардың «жақсарту» процесінде, әсіресе ерлер бағытталған, жауынгерлік мәдениетте функционалдық рөлдерін жоғалтқаннан кейін, жиі кездесетін үрдіс. Әлі де ерлер әлем чемпионаттарында жақсы көрсетіп жүр. Тау билері бәйгелері жеке өткізіле де, немесе ірі шаралардың бөлігі ретінде де ұйымдастырылуы мүмкін. Шотландияның Глен Айла жылдық кішкентай бәйгесі жол бойында шамалы көзге түседі, құбырлармен және кейбір ауыр атлетикалық жарыстармен қатар өтеді. Ал Канаданың Гленгарри таулық ойындары Солтүстік Америкадағы ең ірі би және құбырлар бәйгелерінің бірі болып табылады. Австралиядағы көптеген бәйгелер жеке іс-шара ретінде жабық үйлерде өткізіледі, ал Канада мен Шотландиядағы бәйгелер таулық ойындармен байланысты, нашар ауа-райы болған жағдайда қол жетімді залдармен бірге. Бәйгелерге қатысты айтсақ, 20 ғасырдың басына дейін ең көп кездесетін билер – қылыш биі, сеанн триубхас, стрэтспей және таулық орам, Туллох орамы және таулық секірме биі болды. Содан бері бәйге репертуарына әртүрлі басқа да (бұрыннан бар) билер қосылды. Мысалы, екі мінезді би – теңізшінің мүйізді биі және ирландтық джиг музыкалық залдар мен водевиль өндірістерінде танымал болды.
At Highland games, the Highland dances were at first danced only by men. Women would take part in social dances, and girls did learn solo dances as part of their general dance classes. In fact, dancing masters would often encourage their most promising students (male or female) to perform solo dances at their end of term 'assemblies'. In the late 19th century a young woman named Jenny Douglas (the name of Lorna Mitchell is also suggested) decided to enter a Highland dance competition. As this was not expressly forbidden, she was allowed to enter. Since then the number of females participating in the sport has increased until today in excess of 95% of all dancers are female. There have been numerous female World Champions crowned at the Cowal Highland Gathering since they began organising the competition in 1948. The first international competitor to win the Adult World Championship was Flora Stuart Grubb of Australia (1960) with Hugh Bigney being the first American to win the title in 1973. Indeed, the first three Adult World Championships were won by ladies: May Falconer, Motherwell (1948), Margaret Samson, Stirling (1949 and 1950). This feminisation of folk arts is a common pattern in the process of their 'gentrification', especially after they no longer serve a functional role in a male centred, warrior culture. Males are still well represented at the world championships. Highland dancing competitions may be held solely or as part of larger events. The small annual Scottish Glen Isla competition is almost inconspicuous on the roadside, and is beside piping events and some heavy game events. Canada's Glengarry Highland Games on the other hand is one of the largest dancing and piping events on the North American calendar. Many of Australia's competitions are held indoors as a solo activity, while Canadian and Scottish competitions are associated with Highland games with a nearby hall available in case of inclement weather. As far as competitions were concerned, until the early 20th century the usual dances seen were the sword dance, the seann triubhas, the Strathspey and Highland reel, the reel of Tulloch, and the Highland fling. Since then, various other (pre existing) dances have been added to the competition repertoire. For example, two character dances, The sailor's hornpipe and the Irish jig gained popularity in music hall and vaudeville productions.
Соттау
Қазіргі таңда көптеген судьялар бишіні үш негізгі критерий бойынша бағалайды: уақыт, техника және интерпретация / жалпы мінез-қалпы. Уақыт – бишінің музыканың ырғағын ұстау қабілеті. Техника – бас, қол және қол қозғалыстарын қоса алғанда, дененің қалған бөлігімен үйлестірілген қадамдарды дұрыс орындау. Көркемдік интерпретация – барлық би мен өнердің мәнін қамтиды, оны нақты ережелерге немесе ұпайларға келтіруге болмайды, бірақ бишінің өнерді сезіну, түсіну және бағалау қабілетімен байланысты. Бишінің секіру биіктігі мен сенімділігі де маңызды. Бұл көрсеткіштер бидің қорытынды орналасуына әсер ете алады, бірақ көптеген нәтижелерге үлкен әсер етпейді. Билерді басқаратын түрлі ұйымдар билер үшін параметрлер мен бағалау жүйелерін белгілейді, сондай-ақ бишінің сыныбын және бір сыныптан екіншісіне өтуін анықтайды. Бұл жарыстардағы бағалау жүйесі әр биші 100 ұпайдан басталады. Қателіктер, нашар орындалу және т.б. үшін судьялардың шешімімен ұпайлар кесіледі. Бишілер ұпайлар саны бойынша реттеледі, ал медальдар мен ұпайлар сыныптағы бишілер санына қарай беріледі. Бірақ жоғары деңгейдегі жарыстарда әр бишіге орналасу берілмейтін жағдайлар да кездеседі. Билерді қалай орындау керек деген түсінік жылдар бойы өзгерді. Мысалы, қазіргі жарыста 20 ғасырдың басындағы қылыш биін орындау бишінің бірден дисквалификациялануына әкеледі. РСОБХД бәсекелі бишілердің көпшілігі қабылдаған стандартты әзірлегенге дейін, не рұқсат етілетінін, не талап етілетінін анықтауда үлкен шатасу болды.
Most judges today evaluate a dancer on three major criteria: timing, technique and interpretation/overall deportment. Timing concerns the ability of the dancer to follow the rhythm of the music. Technique has to do with the correct execution of the steps in coordination with the movements of the rest of the body, including head, arm and hand movements. Artistic interpretation covers that essential element of all dance and artistry in general which cannot be quantified or reduced to any set of rules or specific points, but which does concern the ability of the dancer or performer to convey a sense of feeling, understanding, and appreciation of the art form. The ability of the dancer including the jumping height and the confidence. While these may affect the final placings per dance they are not a particularly large contributing factor to most results. The various governing bodies of Highland dancing establish parameters for the dances themselves and scoring systems to grade the dancers and determine their class and progress from one class to another. The scoring system for these competitions begins with each dancer starting with 100 points. For any mistakes, poor execution, etc., results in subtraction of points at the judges discretion. The dancers are then ranked from most to fewest points, and medals and points are given based on the number of dancers in the class although it is not uncommon, especially at the higher levels, for not every dancer to get placed in every dance. The notion of how dances were to be executed changed dramatically over the years. For instance, doing an early 20th century style sword dance in a competition today would get a dancer disqualified nearly immediately. There used to be terrible confusion as to what would be allowed (or prescribed) where, until the RSOBHD came up with a standard that has become acceptable to the majority of competitive dancers.
Би билері
Жоғарлық биі "өздерінің шеберлігін көрсету үшін белгілі бір билерде қолданылатын кең қылышты басқаруға қажетті дайындық ретінде" дамыды; бұл еденде бір-біріне қарама-қарсы орналасқан екі жабылмаған қылыштың үстінде билеуді қамтиды, кейде биші олардың айналасында шапшаң қозғалады. Қиылысқан қылыштар арасындағы аралықтарда ерекше қадаммен аяқтарды қою, Ghillie Callum сияқты, ұзақ уақыттан бері шешуші шайқастан бұрын немесе жеңіс биі ретінде билермен байланысты. Аңыз бойынша, шайқас қарсаңында тайпа басшысы кланның ең жақсы бишілерін шақырып, қылыш биін билеуге шақыратын еді. Егер бишілер екі қылыштың біріне де тимесе, келесі күнгі шайқастың кланның пайдасына болатыны туралы болжам жасалған. Бұл бидің мәнін практикалық тұрғыдан түсіндіруге болады: бұрынғы фехтование мектептерінде қылышпен күресушілер еденде белгіленген крест, шаршы және үшбұрыш геометриялық үлгілеріне сәйкес аяқ жаттығуларын дамытатын. Шотландиялық қылыш биінің тағы бір түрінде жоғарлықтар targe қалқанының үстінде билейтін, бұл ежелгі римдік жаттығуға ұқсас, онда қалқанда тұрған адам өзін қорғап, тік тұруы керек, ал басқалар оны астынан тартып шығаруға тырысатын. Қазір бізден жоғалған көптеген жоғарлық билер бұрын Лохабер балтасы, кең қылыш, targe, dirk және flail сияқты дәстүрлі қарулармен орындалған; Скайдың ескі би әні, Buailidh mi thu anns a' cheann (шотланд тілінде «Мен сені ұрамын») музыкамен қару-жарақ ойынының бір түрін көрсетеді; «басты сындыру» бүкіл Ұлыбританиядағы соққыдан жеңіске жетуші соққы болды, «қасқа жоғары бір дюймге қан соққанда, ол тиесілі ескі ойыншы ұтылып, тоқтауы керек». Dirk биі, онда биші қаруды шеберлікпен қолданады, көбінесе қылыш биімен немесе mac an fhorsair (сөзбе-сөз «орманшының баласы»), «кең қылыш жаттығуы» немесе bruicheath («шайқас биі») деп аталатын билермен байланысты. Олар көптеген дереккөздерде, әдетте әскерилерде кездеседі және әртүрлі формаларда орындалуы мүмкін, екі орындаушымен дуэль түрінде немесе жеке ретінде. Гилле Чаллум әуені (ағылшын тілінде «Gillie Callum» және «Каллумның қызметшісі» деген мағынаны білдіреді) Шотландияның Малкольм III (1031–1093) заманына дейін сақталып қалған деген болжам бар, бірақ бұл талап 1800 жылға дейін ойлап табылмайтын бидің көнелігіне жалған сенімхаттар беру үшін жасалғаны анық. Бір дәстүрге сәйкес, шайқас алдында қиылысқан қылыштар жерге қойылып, әскер олардың айналасында би билейтін. Егер оның аяғы қылыштарға тисе, ол шайқаста жараланады, ал егер оларды тепсе, онда өледі. Бұл соғыс мәдениетімен байланысты халықтық әңгімелерден туындауы мүмкін, бірақ би стилін Фейрберннің Макленнан ағайындары өзгертіп жіберді. «Жоғарлық секіру» биінің бір теориясы – бұл шайқастың соңындағы жеңіс биі. Тағы бір (кем романтикалық емес) теория – бұл би шайқастар алдында (қылыш биі сияқты) бишінің қалқанының үстінде орындалған. Қалқанның ортасында тік болады, оның айналасында биші аяқтарын шайқап, секіріп, абайлап қадам басатын биді орындап, жаман рухтарды қуады. Биші бір орында тұрып, саусақтарын шапалақтайды (соңғы уақытта ол тек саусағын ортаңғы саусағының екінші буынына тигізіп, қалған үш саусағын ауаға созған). Қалқандағы өткір тікпен билеудің айқын қиындығын ескере отырып, «Жоғарлық секіру» биінің төрттік ролик екеніне сенуге болады, онда әлеуметтік жиналыстарда прогрессивті бөліктер қалдырылмайды, бишілер билеуге болатын әртүрлі жеке қадамдарды көрсету арқылы «байқасады», ал таулы жерлер ойындарындағы ресми жарыстар ойлап табылғанға дейін. Флингке қатысты тағы бір аңыз оның бұғыға еліктеуі керектігін айтады; аңыз бойынша, бұғыны көрген баладан әкесі оны сипаттауын сұрады. Ол сөз таппады, сондықтан би биледі; қолдардың орны бұғының басы мен мүйіздеріне ұқсайды. Бұл қалалық аңыз бишілер би билеген кезде саусақтарын шапалақтағанын жасырады. Тарихтағы ең қорқынышты нұсқасы – бұл би Туллох тұрғындарының жаудың кесілген басымен ойнаған футбол ойынынан шыққан; Гейл тіліндегі сөздер мұны растайды. Seann triubhas гэль тілінде «ескі шалбар» дегенді білдіреді және 1745 жылғы Жәкобит көтерілісінен кейін үкімет кильттің тыйым салуын алып тастағанымен романтикалық байланысты.
The Highlander developed "as a necessary preparation for the management of the broad sword used in certain dances to exhibit their dexterity"; this included dancing over two uncovered swords which are laid across each other on the floor, some while a dancer moves nimbly around them. Dextrously placing the feet by a peculiar step in the intervals between crossed blades, as in the Ghillie Callum, has long been linked with dances before a decisive battle or as a victory dance. Legend has it that on the eve of battle the highland chief would call out the clan's best dancers, who would dance the sword dance. If the dancers successfully avoided touching either blade, then it was considered an omen that the next day's battle would be in the clan's favour. A more practical explanation behind the meaning of this dance can be found in the training halls of older styles of fencing, where students of the sword developed their footwork by following geometric patterns of crosses, squares and triangles marked out on the floor. In another version of Scottish sword dancing, the Highlander danced on a targe shield; this has similarities with an ancient Roman exercise in which the man standing on a shield had to defend himself and stay upright while others tried to pull it out from under him. Many of the Highland dances now lost to us were once performed with traditional weapons that included the Lochaber axe, broadsword, targe, dirk, and flail; the old Skye dancing song, Buailidh mi thu anns a' cheann (Scottish Gaelic for 'I will strike your head') indicate some form of weapon play to music; "breaking the head" was the winning blow in cudgelling matches throughout Britain, "for the moment that blood runs an inch anywhere above the eyebrow, the old gamester to whom it belongs is beaten, and has to stop". The Highland dirk dance, in which the dancer flourishes the weapon, is often linked to the sword dance or dances called mac an fhorsair, (literally, 'the son of the forester'), the "broadsword exercise" or the bruicheath ('battle dance'). They are mentioned in a number of sources, usually military, and may have been performed in a variety of different forms, practiced by two performers in a duelling form, or as a solo routine. The tune of Gille Chaluim (anglicised as "Gillie Callum" and meaning 'Servant of Calum') has been claimed to date back to Malcolm III of Scotland (1031–1093), but this claim is certain to have been fabricated to provide false credentials for the antiquity of the dance which is unlikely to have been invented before 1800. According to one tradition, the crossed swords were supposedly placed on the ground before a battle while a soldier danced around the blades. If his feet knocked against the swords, he would be wounded in battle and if he kicked them, then he would die. This may derive from the folklore often surrounding warrior culture, but the style of the dance was changed by the Maclennan brothers of Fairburn. One theory about the Highland fling is that it was a dance of triumph at the end of a battle. Another (no less romantic) theory is that it was performed before battles (like the sword dance), on top of the dancer's shield. The shield would have a spike in the middle, around which the dancer would do the dance that involves flicking of the feet, jumping and careful stepping supposedly to drive evil spirits away. The dancer is confined to one spot and snaps his fingers (which was reduced in recent times to merely holding the hands with the thumb touching the second joint of the middle finger, and the other three fingers extended in the air). Leaving aside the obvious difficulty of dancing around a sharpened spike on a shield, a much more plausible theory is that the Highland Fling is none other than a Foursome Reel with the progressive bits left out at social gatherings, dancers would 'compete' by showing off the fancy solo steps they could perform, long before formal competitions at highland games had been invented. Another story surrounding the Fling claims that it is meant to imitate a stag; the story goes that a boy who saw a stag was asked to describe it by his father. He lacked the words, so danced instead; the position of the hands resembles the head and antlers of a stag. This urban legend hides the fact that Highlanders used to snap their fingers as they danced. A more gruesome version of the story is that the dance derives from a rough game of football that the inhabitants of Tulloch played with the severed head of an enemy; the Gaelic words to the tune bear this out. The seann triubhas means 'old trousers' in Gaelic and is romantically associated with the repeal of the proscription of the kilt by the government after the failed Jacobite Uprising of 1745.
Қасиетті билер
Теңізшілердің мүйізді биі ағылшын биінен алынған және қазір Шотландияда жиі орындалады, ал ирландтық джиг – ирландтық қадам биінің күлкілі карикатурасы және оған құрмет көрсету (қызыл және жасыл костюмдегі биші – ашуланып, кеудесін қағып, ирландтық адамның бейнесі). Егер ирландтық джигті әйел немесе қыз билесе, онда күйеуін сөгіп жатқан әйел, әйелді жабайылар қинаған немесе кір жуушы әйелдің кірлерін бүлдірген жігіттерді (немесе жалпы балаларды) қууы туралы болады. Әйелдің жұмырылған қолы балаларды, жабайыларды немесе күйеуін ұруға ниетті екенін көрсетеді. Егер оны ер адам немесе ұл билесе, онда Пэддидің былғары шалбарының тарихы айтылады, онда абайсыз кір жуушы әйел Пэддидің жақсы былғары шалбарын кішірейтеді, ал ол ашуланып, оған қарсы шиллилагты сілтеп, оны ұруға ниеттенген жұдырығын көрсетеді. Ол "Crossing the Minch" (Pipe Major Donald MacLeod), "Jackie Tar" (Traditional) және көптеген басқа да заманауи және дәстүрлі күйлермен орындалады. Қазіргі заманғы тау билерінің байқауындағы кейіпкер биінің ең ерекше элементтерінің бірі – кек-вок биінің енгізілуі. 2021 жылы RSOBHD биді түсті терілі адамдарды қорлау деп есептеп, байқаудан алып тастау туралы шешім қабылдады. Кек-вок – АҚШ-тың оңтүстігіндегі қара нәсілді құлдардың орындаған биі, ол құл иелерінің мәнерлі биін асыра көрсетіп бейнелейді. Бұл би тау билерінің байқауында ерекше, себебі ол әрқашан жұптап орындалады және Британ аралдарынан тыс жерде пайда болған жалғыз би. Сонымен қатар, көркемдікке баға берудің бір бөлігі болған, қиялға толы және көбінесе әдепсіз костюмдер де ерекшелік тудырды. Басқа билерге киетін киімдерге қатысты костюм байқаулары кейде өткізіледі, бірақ бұл билердің киімдері өте мұқият белгіленеді (айырмашылықтар негізінен тартанның, жакеттің немесе белбеудің түсіне, сондай-ақ жакет орнына қайыс жеңдер мен зығыр жилеттер сияқты таңдауларға байланысты) сондықтан костюм би байқауында маңызды рөл атқармайды және бишілер арасында көп өзгереді. Керісінше, кек-вок биін шотландтық дәстүрлі киіммен билеуге болады, бірақ кек-вок биіне қатысатын бишілер көбінесе Франкенштейннің монстры мен оның жартысы немесе Микки мен Минни Маус сияқты ең шығармашылық жұптық костюмді жасауға тырысады. Кек-вок көбінесе ұлттық немесе провинциялық чемпионаттар сияқты ірі жарыстарда ғана биленеді және "премьер" (бұрын "ашық") деп аталатын бәсекелестік бишілердің ең жоғарғы деңгейіне шектелген. Кек-вок көбінесе 1899 жылы Керри Миллс жазған "Whistling Rufus" әнімен орындалады. Биді АҚШ-тан Шотландияға әкелген биші, судья және сарапшы Джеймс Л. Маккензиге осы биді енгізгені үшін алғыс айтылады.
The sailor's hornpipe was adapted from an English dance, and is now performed more frequently in Scotland, while the Irish Jig is a humorous caricature of, and tribute to, Irish step dancing (the dancer, in a red and green costume, is an interpretation of an Irish person, gesturing angrily and frowning). If the Irish jig is danced by a woman or girl, it is about either the distressed wife scolding her husband, a woman being tormented by leprechauns, or a washerwoman chasing taunting boys (or children in general) away who have dirtied her washing the showing of the woman's fist symbolises her wanting to beat up the children, the leprechauns, or the husband. If it is danced by a man or boy, it is the story of Paddy's leather breeches, in which a careless washerwoman has shrunk Paddy's fine leather breeches and he is waving his shillelagh at her in anger and showing his fist, intending to hit her. It is performed to tunes such as "Crossing the Minch" (Pipe Major Donald MacLeod) "Jackie Tar" (Traditional), and many other both contemporary and traditional tunes. Perhaps one of the most unusual elements of character dance in modern Highland dance competitions was the inclusion of the cakewalk. In 2021, the RSOBHD ruled to remove the dance from competition on the basis that it was derogatory to persons of colour. The cakewalk is originally a dance performed by black slaves in the southern US imitating, in exaggerated style, the stately courtship ballroom dancing of slave owners. It was unique in competitive Highland dance as it is the only dance always performed as a duo and is the only dance that originated outside the British Isles. Also unique was the inclusion of fanciful and often outrageous costumes upon which some of the judging of artistry was based. While costume contests do occasionally take place regarding the outfits worn for the other dances, the outfits for those dances are so carefully prescribed (differences are restricted primarily to choice of tartan, colour of jackets or sashes, and choices such as lace sleeves and velvet vests instead of velvet jackets) that costume does not play a significant role in the dance competition or vary much across dancers. In contrast, while the cakewalk could be danced in traditional Scottish attire, dancers involved in the cakewalk often attempted to come up with the most creative duo costume they could, such as Frankenstein's monster and his bride, or Mickey and Minnie Mouse. The cakewalk was generally only danced at very large scale competitions such as national or provincial championships, and was generally restricted to the top level of competitive dancers known as "premier" (formerly "open"). The cakewalk was generally performed to 'Whistling Rufus', written in 1899 by Kerry Mills. The inclusion of the cakewalk in competitive Highland Dance is credited to dancer, judge, and examiner James L. McKenzie who introduced the dance to Scotland from the United States.
Киім
Әр би қауымдастығы (RSOBHD, SOHDA, VSU және т.б.) киімнің өзінің стандартын белгілейді, ал түрлі жоғарғы ойындар немесе басқа да шаралардың өз ережелері болуы мүмкін. Ұйымға байланысты, помада, сырғалар, татуировкалар және әшекейлер киюге тыйым салынуы мүмкін. Төменде әдетте кездесетін нұсқаулар келтірілген. Киім де ондаған жылдар бойы өзгеріске ұшырады. Бұрын мойын және білезік манжеттерінде жиектер жиі кездесетін. 20 ғасырдың басындағы бишілердің суреттерінде бір кезде қолданылған әртүрлі көйлектер мен юбкалар көрсетілген. Бүгінде, климатқа байланысты, ұзын жеңді кильт жакеттері қысқа жеңді жакеттерге алмастырылуы мүмкін. Бишінің шеберлік деңгейі немесе жынысы да киімді анықтауы мүмкін (RSOBHD ережелері бойынша, жоғары деңгейдегі бишілерге қарағанда бастапқы деңгейдегі бишілерге талаптар аз).
Each dancing association (RSOBHD, SOHDA, VSU, etc.) sets its own standard of dress, and various Highland games or other event may have its own rules. Items such as lipstick, earrings, tattoos, and the wearing of jewellery may be prohibited depending on the organisation. The following is an indication of what is commonly observed. Attire has also changed over the decades. Ruffles around the neck and wrist cuffs were once quite common. Early 20th century photographs of dancers show a wide variety of dresses and skirts were once in use. Today, long sleeved kilt jackets may give way to short sleeved jackets depending on the climate. A dancer's skill level or sex may also determine the attire (under RSOBHD rules, premier level dancers have more prescribed items than pre premier dancers).
Би киімдері
Жұмсақ табанды би кепшіктерін еркектер де, әйелдер де киеді. Бұл, қатты табанды гилли броктан мүлдем өзгеше, бірақ олардың екі түрі де білекке байлау тәсілімен ұқсас. Шотландияда көптеген бишілер өз кепшіктерін аяқтарының көтерілісіне байлайды. Олар қатты табанды ирланд би кепшіктерінен де мүлдем ерекшеленеді. Төменде сипатталғандай, би киімдері үшін қолданылатын тартандар қазіргі кезде көбінесе ақ түсі басым билік немесе мерекелік тартан болып табылады. Ерлер дәстүрлі шотландтық бас киім (шапқа) киеді, ол Балморал немесе сирек Гленгарри стилінде болады, сондай-ақ қара немесе түрлі-түсті барқыттан немесе матадан тігілген дублет киеді. Егер бұл жакет Принц Чарли стилінде болса, онда оны жейде және галстук-бабочкамен бірге жилет (желек), кемер немесе белдікпен кию керек. Монтроз стиліндегі дублеттер ақ жагуармен және, қалауынша, жеңдердегі бүршіктермен киіледі. Тартан килт және гольф (килттің түсіне сәйкес тартан, аргиль немесе тілімделген өрнекпен) киіледі; немесе сеанн труибас үшін және кейде жалпылай, килт орнына тартан шалбар киюге болады. Споранды килттің алдына ілу әрбір қауымдастықтың немесе басқа да ережелерді қабылдайтын органның шешіміне байланысты. Еркектер биінде енді ұшқыр плащ (иыққа жабылатын тартан плащ) кимейді. Әйелдер тартан килт (спорансыз) және ақ көйлек үстіне киілетін барқыт жакет киеді. Жакет немесе жилет қара немесе түрлі-түсті болуы мүмкін, ал алдыңғы жағында алтын немесе күміс өрмек және түймелер болады. Оған сәйкес гольф та киіледі. Абойн көйлектері соңғы жылдары әйелдер би киімдері ретінде кеңінен таралды (әсіресе Солтүстік Америкада), бірақ бұл да қауымдастыққа немесе басқа да ережелерге байланысты өзгереді. Шаш (егер өте қысқа болмаса) көбінесе түйінге жиналады. 20 ғасырдың басындағы суреттерде киімдердің немесе юбкалардың әртүрлі стилдері (кейде өте ұзын), сондай-ақ толық плащ, сәндік бас киімдер және басқа да аксессуарлар қолданылғанын көруге болады, бұл қазір биде кеңінен қолданылмайды. Би билерінің ресми шотландтық кеңесі, жоғары бидің әлемдік басқару органы, санкцияланған жарыстарда өнер көрсететін барлық қатысушылар үшін белгілі бір киім талаптарын белгілейді.
Soft soled dance ghillies are worn by both sexes. These are quite distinct from harder soled ghillie brogues, though they share the same lacing up the ankle method. In Scotland most dancers tie their pumps around the arches of their feet instead. They are also very unlike hard soled Irish dance shoes. The tartans used for dance wear items, as described below, are today most often a dance or dress tartan that features white as a prominent colour. Men wear a traditional Scottish bonnet (cap) in either the Balmoral or less often the Glengarry style, and a doublet of black or coloured velvet or cloth. If this jacket is in the Prince Charlie style, then it is to be accompanied by a shirt and bow tie with a waistcoat (vest), cummerbund, or belt. Doublets in the Montrose style are to be worn with a white lace jabot and, optionally, sleeve ruffles. A tartan kilt and hose (of a kilt matching colour scheme, in tartan, argyle, or dicing) are worn; or tartan trews can be worn instead of a kilt for the seann truibhas and sometimes more generally. Whether a sporran is worn over the front of the kilts will depend upon the association or other rules making body. A fly plaid (a narrow tartan shoulder cape of sorts) is usually no longer worn for male dancing. Females wear a tartan kilt (without a sporran) with a velvet jacket, worn with a lace insert, or a similar but sleeveless velvet vest worn over a white blouse. The jacket or vest may be black or coloured, with a gold or silver braid and buttons down the front. Matching hose are also worn. Aboyne dresses have become more common in the recent years as general female dancewear (especially in North America), though this again varies by association or other rules making body. The hair (if not very short already) is usually bound into a bun. Early 20th century photographs also show that there was once a wider array of dress or skirt styles (sometimes fairly long), as well as use of the full plaid, decorative bonnets, and other accessories that are no longer typically in dance use. The Royal Scottish Official Board of Highland Dancing which is the world governing body of highland dance, has a set dress code for all competitors dancing in sanctioned competitions.
Ұлттық би киімдері
Ерлер ұлттық билерде тау билеріне арналған киімдермен бірдей киім киеді, бірақ кильттің орнына тартан шалбар киюге болады. Әйелдер ақ көйлек киіп, оң иығына және белге бекітілген брошкасы бар тартан платасын (жамылғысын) жаппайды. Сонымен қатар, олар көбірек таралған Абойн көйлегін кие алады, ол тізеге дейін жететін тартан юбкасына қосылған барқыт корсеттен тұрады (бұл кильттен алдыңғы бөлігі тегіс болмай, бүкіл айналасы бүктемелі болады); ол ақ блузка мен ақ жеңіл көйлек үстінен киіледі, ал сәйкес тартан платасы әдетте оң иыққа бекітіліп, арқасынан төмен түседі. Ережелерді қабылдайтын органға байланысты, тартанмен үйлесетін түсті шұлықтардың орнына тері түсіне боялған шұлық немесе ақ шұлықтарға рұқсат етуі мүмкін.
Males wear the same dress for national dances as Highland dances, however tartan trews may be worn instead of a kilt. Females may wear a white dress with a tartan plaid (shoulder shawl) with a brooch, pinned to the right shoulder and waist. Alternatively, they may wear the increasingly popular Aboyne dress, which consists of a velvet bodice joined to a knee length tartan skirt (which differs from a kilt in being pleated all the way around, without a flat front); it is worn over a white blouse and white underskirts, and a matching tartan plaid is usually pinned at the right shoulder and hangs down the back. Depending on the rules making body, skin coloured tights or white socks may be permitted instead of coloured ones that match the tartan.
Теңізшілердің шыршалы киімдері
Бұл биде екі жыныстың да теңізші киімін киеді, ол теңіз көк немесе ақ түсті болады. Төртбұрышты мойынды ақ жеңілдеткіштің үстінен V-мойынды свитер киіледі, ал белдемшесі кеңейіп түсетін шалбармен толықтырылады. Көк немесе ақшыл көк түсті, үш жолақты жаға және теңізшінің ресми бас киімі де киіледі. Бұрын шалбарда көлденең жиырылған жерлер болған.
Both sexes wear the same sailor outfit for this dance, in either navy blue or white. A v neck jumper is worn over a square necked white vest with bell bottom trousers. A navy or light blue collar (with three stripes) and a sailor's regulation cap are also worn. There used to be horizontal creases in the trousers.
Ирландиялық киімі
Ирландтық джиг аяқ киімдері қара, жасыл немесе қызыл түсті болады, олар гиллилерге ұқсас болғанымен, қатты табаны және өкчесі бар аяқ киім. Ерлер Падди бас киімін, қызыл немесе жасыл шарфты және тальянды, қоңыр немесе хаки шалбарды, ал тальяннан өзгеше түсті жилет киеді. Шилелах – ирландтық соққы таяғы, оны айналдыру үшін қолданады. Әйелдер қызыл, жасыл және ақ түсті көйлектер, көйлекшелер, юбкалар мен кумербундтардың әртүрлі комбинацияларын кие алады. Бишілер сондай-ақ ақ түсті іштік юбка және ақ алжапқыш киеді.
Irish jig shoes are black, green or red and, though they closely resemble ghillies, are hard soled shoes with heels. Males wear a Paddy hat, red or green muffler and tailcoat, brown or khaki breeches, and a waistcoat in a contrasting colour to that of the tailcoat. A shillelagh, a kind of Irish cudgel, is carried for twirling. Females may wear one of several combinations of red, green and white blouses, dresses, skirts and cummerbunds. Dancers also wear white underskirts and a white apron.