Кіріспе

Жабайы қара бидайдың түрі – Eriogonum truncatum, Диабло тауының қара бидайы, шағын қызғылт түсті жапайы гүл. 1936 жылдан бері жойылған деп саналған, бірақ 2005 жылы қайта табылды. Бұл түрдің тек Калифорния штатының солтүстігіндегі Контра-Коста округіндегі Диабло тауында ғана өсетіні белгілі.

Тіршілік ету ортасы

Шапаралдың шетінде табылған, бірақ ол жерге басқа ашық жерлерден жатқан болуы мүмкін, себебі экзоттық өсімдіктер оны сол жерлерден ығыстырып шығарған. Қайта табылғаннан бері оның тұқымдары бақылауда көбейту және сақтау мақсатымен жиналды.

Сипаттама

Тау Диабло қара бидайы – биіктігі аралығында өсетін бір жылдық өсімдік. Ол бірнеше ондаған қызғылт гүлдермен гүлдейді, әрбір гүл жапырағының ортасынан қара қоңыр сызық өтеді. Гүл сабақтары тілек сүйегі пішінінде жоғары қарай бұтақталады, ал гүлдер тілек сүйегінің түйіндерінде және ұштарында ашылады.

Тарих

Тау Диабло қара бидайының алғашқы рет тіркелген кездесуін Йель университетінің Шеффилд ғылыми мектебінің ауыл шаруашылығы кафедрасының алғашқы меңгерушісі Уильям Х. Брюэр жасаған. 1860–1864 жылдары ол Джозиа Уитни басқарған Калифорния геологиялық зерттеуінде ботаника бойынша бас ассистент болды. Брюэр Тау Диабло қара бидайының алғашқы тіркелмесін 1862 жылдың 29 мамырында Джон Марштің Лос Меганос ранчосында, Тау Диаблоның солтүстік-шығыс бөлігінде жасады. Марш Контра-Коста округінің (қазіргі Сан-Франциско шығыс аймағы) алғашқы американдық қоныс салушысы және американдық эмиграцияны қолдаушы болды. Марш ранчосының шамамен 4000 акры (16 км²) жаңа Коуэлл Ранч мемлекеттік паркінде, Марштің тас үйінің маңында сақталған. 1862–1936 жылдар аралығында Тау Диабло қара бидайы барлығы жеті тарихи жазбада сирек кездесті. 1936 жылы Калифорния университетінің Берклидегі аспиранты Мэри Леолин Боверман, кейін 1971 жылы «Тау Диаблоны сақтап қалу» ұйымын құрған, Тау Диабло қара бидайының соңғы кездесуін тіркеді. Боверман жеті тарихи жазбаның екеуін жасады, олар Тау Диаблоның қарама-қарсы беткейлерінде, Контра-Коста округінде, Калифорния штатында, 1930–1936 жылдар аралығындағы флористикалық зерттеулері кезінде тіркелді. Оның 1936 жылғы Ph.D. диссертациясын 1944 жылы «Тау Диаблоның гүлді өсімдіктері мен папоротниктері» атты кітабы жарық көрді. Боверманның зерттеуі аяқталғаннан бері Тау Диаблоның көп бөлігі сақталды, сондай-ақ басқа қара бидай жазбалары тіркелген аймақтар да сақталды. Дегенмен, өсімдіктің шығыс аймақтарына құрылыс қысымы төніп тұр. 2005 жылға дейін көптеген ботаникалық экспедициялар қара бидайды табуға сәтті болмады.

2005 Қайта ашу

2005 жылдың 10 мамырында Калифорния университеті, Беркли университетінің аспиранты Майкл Парк, Mt. Диабло тауында флористикалық зерттеу жүргізіп жатқанда, таудың жеткілікті назар алмаған, перспективалы аймақтарын жан-жақты қарап, айналасын ерте гүлдеген гречихамен қоршалғанын байқады. Ол бұл Диабло тауының гречихасы екенін түсінгенде, қатты таңғалып: "Мен оның бар екенін мойындамағандай болдым және басқа жұмысымды жалғастырдым" деді. Қайта табылғаннан кейін бір апта өткен соң, Калифорнияның Парктер және ойын-сауық департаменті, Save Mount Diablo және Берклидегі Калифорния университеті сияқты ұйымдардың бірлестігі Mt. Диабло гречихасының қайта табылуын жариялады. "Ақ мүйізді" тоқылдақ қайта табылуы туралы хабардан кейін, бұл жаңалық бірнеше күн ішінде әлемге тарап, мыңдаған басылымдарда, радио және телеарналарда жарияланды.

Көбейту

Тұқымдар 2005 жылы жабайы өсімдіктерден жиналды. 2006 жылғы 7 маусымда Mt. Diablo Buckwheat Working Group тобы өсімдіктің тірі қалғанын, табиғатта көбейгенін және Берклидегі U.C. Ботаникалық бағында он екі өсімдік өсірілгенін хабарлады. 2006 және 2007 жылдары табиғи және өсірілген өсімдіктерден қайтадан тұқымдар жиналды. 2006 жылы өсірілген өсімдіктерден алынған тұқымның өнімділігі 40 000-нан асты. 2007 жылы өсірілген өсімдіктерден алынған тұқымның өнімділігі 145 000-нан асты.

Қалпына келтіру

Гүлденгеннен кейін қурап, тек бір ғана жерде өсетін бір жылдық жабайы гүл әлі де өте қауіпті жағдайда саналады. 2007 жылдың желтоқсан айында жұмыс тобы осы гүл өсетін табиғи орынның жанында қосымша учаскелерге тұқым септі.

2016 қайта ашу

2016 жылдың қыркүйегінде екі ботаник 2016 жылдың мамыр айында Диабло тауының жанындағы Black Diamond Regional Preserve паркіндегі жабайы гүлдерді зерттеу кезінде күтпеген жерден миллионнан астам Диабло тауының гречиха тұқымдас өсімдіктерінің гүлдегенін анықтады. Төрт ұйым бірлесіп, өсімдіктер гүлдеуін аяқтап, тұқымдар пісіп жетілгенге дейін бұл жаңалықты жарияламауға келісті.