Сувалки аймағы – Польшаның солтүстік-шығысындағы тарихи өңір. Литвамен шекаралас, Аугустов, Сувалки және Сейны округтерін қамтиды. Польша-Литва дауы мен тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы аймақтың бөлігі Сувалки аймағы (Suwalszczyzna; ) – Литва шекарасына жақын, Польшаның солтүстік-шығысындағы Сувалки қаласының маңындағы тарихи аймақ. Оған Аугустов, Сувалки және Сейни округтері кіреді және шамамен бұрынғы Сувалки генерал-губернаторлығының оңтүстік бөлігімен сәйкес келеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша мен Литва тәуелсіз мемлекеттер ретінде қайта құрылғаннан кейін осы аймаққа қатысты дау туды. Бұл дау, Вильнюс мәселесімен бірге, Польша-Литва соғысы мен Сейни көтерілісіне әкеп соқты. Аймақ содан бері Польшаның құрамында болып келеді, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс және совет оккупациясын есептемегенде. Сувалки аймағы Польшадағы литвалық азшылықтың орталығы болып табылады.
the part of the region in Poland
Suwałki Region (Suwalszczyzna ; ) is a historical region around the city of Suwałki in northeastern Poland near the border with Lithuania. It encompasses the powiats of Augustów, Suwałki, and Sejny, and roughly corresponds to the southern part of the former Suwałki Governorate. The region was disputed between Poland and Lithuania after their re emergence as independent states following World War I. This dispute along with the Vilnius question was the cause of the Polish Lithuanian War and the Sejny Uprising. The area has been subsequently part of Poland until today, with the exception of the German and Soviet occupation during World War II. The Suwałki Region remains as the center of the Lithuanian minority in Poland.
Тарих
Неолит дәуірі қазіргі Польша аумағында алғашқы тұрақты егіншілдік қауымдастықтардың пайда болуына әкелді, олардың негізін шамамен 5500 ж.б.д. Дунай өзені аймағынан көшіп келген адамдар қалады. Кейіннен, мезолиттен кейінгі жергілікті халықтар да егіншілдік өмір салтын қабылдап, оны 4400 және шамамен 2000 ж.б.д. аралығында одан әрі дамыта бастады. Ежелгі заман мен ерте орта ғасырларда, қазіргі Польшаның солтүстік-шығыс бөлігінде Батыс Балтық тайпалары қоныстанды. Олар Рим империясының маңызды мәдени ықпалына іргелес болды.
The Neolithic era ushered in the first settled agricultural communities in the area of present day Poland, whose founders had migrated from the Danube River area beginning about 5500 BC. Later, the native post Mesolithic populations would also adopt and further develop the agricultural way of life (between 4400 and about 2000 BC). During the Antiquity and the Early Middle Ages, the northeast corner of what is now Poland was populated by West Baltic tribes. They were at the outer limits of any substantial cultural influence from the Roman Empire.
Орта ғасырлар
Жергілікті йотвингтер 14 ғасырда Тевтон ордені тарапынан жойылған немесе германдықтандырылғаннан кейін, олардың оңтүстік жерлерін поляктар, белорустар және украиндықтар қоныстандырды, ал олардың солтүстік аймақтары (Сувалкия) 16 ғасырға дейін көбінесе қоныстанбаған күйде болды, сол кезде литвалықтар бұл аймаққа көшіп келе бастады.
After the local Yotvingians were eradicated or Germanized by the Teutonic Order in the 14th century, their southern lands were repopulated by Poles, Belarusians, and Ukrainians, while their northern territories (Suvalkija) remained largely void of settlement until the 16th century when Lithuanians began to migrate into the area.
Ерте заманауи дәуір
Облыс 1569 жылға дейін (толық немесе ішінара) Ұлы Литва Герцогтігіне (Польша-Литва одағының құрамында) қарасты, ал кейін Ұлы Герцогтік пен Польша Корольдігі арасында бөлінді, екеуі де Польша-Литва Республикасын құрады.
The region belonged (either fully or partially) to the Grand Duchy of Lithuania (within the Polish–Lithuanian union) until 1569, and afterwards it was divided between the Grand Duchy and the Crown of the Kingdom of Poland, both forming the Polish–Lithuanian Commonwealth.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылғы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға Германия мен Кеңес Одағының бірлескен шабуылынан кейін Сувалки аймағының көп бөлігі нацистік Германияға қосылып, Шығыс Пруссия провинциясының құрамына енді, ал Липск қаласымен бірге шағын бөлігі 1941 жылға дейін Кеңес Одағының оккупациясы астында болды. Неміс оккупациясы кезінде поляк халқы геноцидтік Intelligenzaktion кампаниясына ұшырады, ол жаппай тұтқындаулар, қырғындар, мәжбүрлі еңбек және концлагерьлерге депортациялау, сондай-ақ жер аударуды қамтыды. Совет оккупацияланған бөлігінде орыстар поляктарды КСРО-ға депортациялады. 1940 жылғы сәуірде немістер жергілікті поляк зиялыларын жаппай депортациялап, Солдау, Саксенхаузен және Дахау концлагерьлеріне жіберді.
Following the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II in September 1939, most of the Suwałki Region was annexed by Nazi Germany and adjoined to the province of East Prussia, while a small part with the town of Lipsk was occupied by the Soviet Union until 1941. Under German occupation, the Polish population was subjected to the genocidal Intelligenzaktion campaign, which included mass arrests, massacres, deportations to forced labour and concentration camps, and expulsions, while in the Soviet occupied part the Russians carried out deportations of Poles into the USSR. In April 1940, the Germans carried out mass deportations of local Polish intelligentsia to concentration camps, including Soldau, Sachsenhausen and Dachau.
Қазіргі заман
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша бұл аумақты қайта бақылауына алды. 1975 жылға дейін аймақ әкімшілік тұрғысынан Белосток воеводиясының құрамында болды, содан кейін 1998 жылға дейін Сувалки воеводиясының бөлігі болды, ал 1999 жылдан бері Подляск воеводиясында орналасқан. Аймақта литвалық азшылық әлі де тұрып жатыр. Литвалықтар Сейни ауданында шоғырланған, онда 2011 жылы халықтың 20,2% оларды құрады және екі коммунадағы тұрғындардың 10% асып түсті – Пуньск гминасы (73,4%) және Сейни гминасы (15,5%). Сувалки аймағында литвалық мектептер мен мәдени қоғамдар бар, ал Пуньск коммунасының кеңселерінде литва тілі қолданылады.
After World War II, Poland regained control over the territory. The area was administratively part of the Białystok Voivodeship until 1975, then the Suwałki Voivodeship until 1998, and since 1999 it is located in the Podlaskie Voivodeship. The area is still inhabited by the Lithuanian minority. Lithuanians are concentrated in the Sejny County where they accounted for 20.2% of the population in 2011 and exceeded 10% of the inhabitants in two communes – Gmina Puńsk (73.4%) and Gmina Sejny (15.5%). There are Lithuanian schools and cultural societies present in the Suwałki region and the Lithuanian language is spoken in the offices in the commune of Puńsk.