Кіріспе

Польшадағы аймақтың бөлігі Сувалки аймағы (Suwalszczyzna; ) – Литва шекарасына жақын, Польшаның солтүстік-шығысындағы Сувалки қаласының маңындағы тарихи аймақ. Оған Аугустов, Сувалки және Сейни округтері кіреді және шамамен бұрынғы Сувалки генерал-губернаторлығының оңтүстік бөлігімен сәйкес келеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша мен Литва тәуелсіз мемлекеттер ретінде қайта құрылғаннан кейін осы аймаққа қатысты дау туды. Бұл дау, Вильнюс мәселесімен бірге, Польша-Литва соғысы мен Сейни көтерілісіне әкеп соқты. Аймақ содан бері Польшаның құрамында болып келеді, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс және совет оккупациясын есептемегенде. Сувалки аймағы Польшадағы литвалық азшылықтың орталығы болып табылады.

Тарих

Неолит дәуірі қазіргі Польша аумағында алғашқы тұрақты егіншілдік қауымдастықтардың пайда болуына әкелді, олардың негізін шамамен 5500 ж.б.д. Дунай өзені аймағынан көшіп келген адамдар қалады. Кейіннен, мезолиттен кейінгі жергілікті халықтар да егіншілдік өмір салтын қабылдап, оны 4400 және шамамен 2000 ж.б.д. аралығында одан әрі дамыта бастады. Ежелгі заман мен ерте орта ғасырларда, қазіргі Польшаның солтүстік-шығыс бөлігінде Батыс Балтық тайпалары қоныстанды. Олар Рим империясының маңызды мәдени ықпалына іргелес болды.

Орта ғасырлар

Жергілікті йотвингтер 14 ғасырда Тевтон ордені тарапынан жойылған немесе германдықтандырылғаннан кейін, олардың оңтүстік жерлерін поляктар, белорустар және украиндықтар қоныстандырды, ал олардың солтүстік аймақтары (Сувалкия) 16 ғасырға дейін көбінесе қоныстанбаған күйде болды, сол кезде литвалықтар бұл аймаққа көшіп келе бастады.

Ерте заманауи дәуір

Облыс 1569 жылға дейін (толық немесе ішінара) Ұлы Литва Герцогтігіне (Польша-Литва одағының құрамында) қарасты, ал кейін Ұлы Герцогтік пен Польша Корольдігі арасында бөлінді, екеуі де Польша-Литва Республикасын құрады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылғы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға Германия мен Кеңес Одағының бірлескен шабуылынан кейін Сувалки аймағының көп бөлігі нацистік Германияға қосылып, Шығыс Пруссия провинциясының құрамына енді, ал Липск қаласымен бірге шағын бөлігі 1941 жылға дейін Кеңес Одағының оккупациясы астында болды. Неміс оккупациясы кезінде поляк халқы геноцидтік Intelligenzaktion кампаниясына ұшырады, ол жаппай тұтқындаулар, қырғындар, мәжбүрлі еңбек және концлагерьлерге депортациялау, сондай-ақ жер аударуды қамтыды. Совет оккупацияланған бөлігінде орыстар поляктарды КСРО-ға депортациялады. 1940 жылғы сәуірде немістер жергілікті поляк зиялыларын жаппай депортациялап, Солдау, Саксенхаузен және Дахау концлагерьлеріне жіберді.

Қазіргі заман

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша бұл аумақты қайта бақылауына алды. 1975 жылға дейін аймақ әкімшілік тұрғысынан Белосток воеводиясының құрамында болды, содан кейін 1998 жылға дейін Сувалки воеводиясының бөлігі болды, ал 1999 жылдан бері Подляск воеводиясында орналасқан. Аймақта литвалық азшылық әлі де тұрып жатыр. Литвалықтар Сейни ауданында шоғырланған, онда 2011 жылы халықтың 20,2% оларды құрады және екі коммунадағы тұрғындардың 10% асып түсті – Пуньск гминасы (73,4%) және Сейни гминасы (15,5%). Сувалки аймағында литвалық мектептер мен мәдени қоғамдар бар, ал Пуньск коммунасының кеңселерінде литва тілі қолданылады.