Кіріспе

Сингапурдың бұрынғы саясаткері және заңгері (1928–2016)

Фрэнсис Сеу, туған Seow Tiang Siew (s=萧添寿; 11 қазан 1928 – 21 қаңтар 2016), Сингапурдың бас заңгері болған және кейіннен Сингапур заңгерлер қоғамының президенті қызметін атқарған Сингапур заңгері. Сеу 1956 жылы Сингапур заң қызметіне қабылданып, заңгерлік мансабын бастады, 1969 жылы бас заңгер болды, ал 1972 жылы жеке практикаға көшті. Заңгерлік мансабында ол Санни Анг, Мими Вонг және Тан Муй Чу сияқты кісі өлтіргендердің ісін соттаған және қорғаған. 1986 жылы Сингапур заңгерлер қоғамының президенті болып сайланғаннан кейін, ол заңгерлер қоғамының заңдарға пікір білдірудегі рөліне байланысты премьер-министр Ли Куан Юмен келіспеушілікке ұшырады. 1988 жылғы жалпы сайлауда Сеу Еунос ГРК-дегі сайлау округінде оппозициялық Жұмысшылар партиясынан кандидат ретінде биліктегі Халықтық әрекет партиясына қарсы бақ сынасты. Ол дауыстардың 49,11% алып жеңіліске ұшырады. Сайлауға дейін Сеу Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша сотсыз 72 күн қамауда ұсталды. Салықтан қашуда айыпталғаннан кейін Сеу емделу үшін АҚШ-қа кетіп, Сингапурға сотталу үшін оралуға байланысты көптеген сот шақыруларын елемеді. Нәтижесінде ол соттан тыс айыпталды. 2007 жылы Amnesty International ұйымы оны "сенімді тұтқын" деп атады, ал Сеу Сингапурдан тыс университеттерде жиі лекциялар оқыды.

Заң мансабы

Сеу 1928 жылы Сингапурда дүниеге келді және Сент-Джозеф институтында білім алды. Ол Миддл Темплде заң оқып, білікті заңгер атанды. 1956 жылы Сингапур заң қызметіне прокурор болып қабылданып, 1969 жылы Бас прокурор болып тағайындалды, осы лауазымды 1971 жылға дейін атқарды. Сеу 1963 жылы қытай студенттерінің IV сынып емтихандарын бойкоттауына қатысты тергеу комиссиясын басқарды. Осы еңбегі үшін Сеу Мемлекеттік басқару медалімен (алтын) марапатталды. Прокурор қызметін атқарган кезінде Сеу бірнеше жақсы білінетін кісі өлтірушілерді соттап, оларды дарға асты, соның ішінде Санни Анг, Мими Вонг және Пулау Сенанг түрмесіндегі бүлікке қатысқан 18 тұтқын болды. Сеу ақырында Сингапур заң қызметін тастап, 1972 жылы жеке практикаға көшті. 1985 жылы ол Тоа Пайодағы ритуалдық кісі өлтірудегі үш кісі өлтірушінің бірі – Тан Муй Чооны қорғады. Тан сот үкіміне шағымданудан кейін өлім жазасына кесілді. 1973 жылы Сеу Бас судья Уи Чонг Джиннің шешімімен, өзінің кіші заңгер серігі атынан берілген міндеттемені бұзғаны үшін 12 айға заңгерлік қызметтен шеттетілді. Дегенмен, ол кейін 1976 жылы Сингапур заң қоғамының кеңес мүшесі болып сайланды және 1986 жылы Заң қоғамының президенті болды. Сеудың Заң қоғамының президенті болып тағайындалуы Премьер-министр Ли Куан Юмен келіспеушілікке әкелді, себебі ол Заң қоғамының рөліне қатысты саяси мәселелерге араласты. Сеу Заң қоғамының рөлін қайта жаңартуды көздеді, ол парламенттік пікір-таластарсыз үкімет шығарған заңдарға түсініктеме беруге мүмкіндік беруді ұсынды, бірақ Ли мұны қабылдамады. Осының салдарынан Ли Заң қоғамына заңдарға пікір білдіруге тыйым салатын арнайы заң қабылдауға мәжбүр болды, егер үкімет одан тікелей сұрамаса.

Саяси мансап

Сео 1988 жылғы жалпы сайлауда оппозициялық Жұмысшылар партиясының командасынан Еунос сайлау округінде биліктегі Халықтық әрекет партиясына (ХАП) қарсы кандидат ретінде қатысты. Бірақ оның командасы жарамды дауыстардың 49,11% ын ғана алып, ХАП-тан шамалы есебімен жеңілді. Сайлауға дейін, 1988 жылдың 6 мамырында Сео 72 күнге Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша сотсыз ұсталды. Ол АҚШ-тан Сингапурда демократияны дамыту мақсатында саяси науқанды қаржыландыру алғанын айыптады. Оның сөзіне сүйенсек, оған ұйқыдан айыру және қатты суық кондиционермен азаптау секілді жазалар қолданылды. Кейін салықтан қашу бойынша сотталуын күтіп жүргенде, денсаулығын жақсарту үшін АҚШ-қа кетіп, сотқа қайта оралу туралы көптеген шақыруларды қараған жоқ. Содан кейін ол соттан тыс кінәлі деп танылды. 2011 жылдың 8 қазанында Сео мен Тан Фонг Хар Сингапур Демократиялық партиясының форумында бейнеконференция арқылы сөз сөйледі. Сингапур полициясы келесі күні бұл шараның заңдылығын тексерді.

Жеке өмір

Шет елде тұрған кезінде Синоу Сингапурдан тыс университеттерде студенттік қоғамдар ұйымдастырған шараларда сөз сөйледі. 1989 жылы Лондонда берген сұхбатында Синоу The Sunday Times газетіне салықтан қашу айыптауларына жауап беру үшін Сингапурға оралатынын мәлімдеді.

Өлім

Сеу 2016 жылғы 21 қаңтарда Бостонда 87 жасында дүние салды. Сингапур Демократиялық партиясының бас хатшысы Чэ Сун Хуан Сеудің қайтысы туралы жаңалықты Facebook желісіндегі парақшасында хабарлады. Сеудің екі ұлы мен екі қызы бар. Оның әйелі Рауни Маржатта Кивиляксо 1988 жылы ұзаққа созылған қатерлі ісікпен күресінен кейін қайтыс болды.

Жазбалар

"Татарды ұстауға: Ли Куан Ю түрмесіндегі диссидент" атты жартылай автобиографиясында Сеу Сингапурдың заң қызметіндегі мансабы, оппозициялық саясат және Ішкі қауіпсіздік департаментімен ұсталған жеке тәжірибесі туралы жазды. Ол сондай-ақ Ли Куан Ю басшылығымен Сингапур үкіметін авторитарлық саясат пен адам құқықтарын бұзуда айыптайды. Кітапқа Сингапурдың үшінші президенті Деван Наирдің алғы сөзі де қосылған, ол да Сингапур үкіметін сынап жазады. Сеу "Медианың баурауы" атты тағы бір кітап жазды, онда Сингапур үкіметі медиа еркіндігін қалай кемсітіп, оны үкіметті қолдайтын құралға айналдырғанын түсіндіреді. Ол сонымен қатар "Күдіксіз бе?" кітабының авторы, онда Сингапур сот жүйесінің саяси қысымға көнген маңызды істері зерттеледі.