Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әскери география – географияның әскери мамандармен қатар, ғалымдар мен саясаткерлердің де геосаяси кеңістікті әскери тұрғысынан түсіну үшін пайдаланатын саласы. Осы мақсатқа жету үшін әскери географтар геосаясаттан бастап, физикалық жерлердің әскери операцияларға тигізетін әсеріне және әскери күштердің болуының мәдени және экономикалық салдарына дейін түрлі мәселелерді қарастырады. Тактикалық деңгейде әскери географ жер бедерін және жер астындағы су желісін зерттейді, осылайша жау су желісін шабуыл үшін пайдаланған жағдайда, әсіресе қалалық соғыста бөлімше кемсініп қалмайды. Стратегиялық деңгейде стратегиялық және әскери географияның дамып келе жатқан саласы қауіпсіздік және әскери салаларды өзгертетін адам және биофизикалық ортаның өзгеруін түсінуге бағытталған. Мысалы, климаттың өзгеруі әскери стратегияны, жоспарлауды және дайындықты одан әрі күрделендіруде. Әскерилердің жаңа міндеттеріне мыналар кіреді: азаматтық халықты қорғау (қорғауға жауапкершілік), әйелдер мен этникалық топтарды қорғау; гуманитарлық көмек көрсету және төтенше жағдайларға жауап беру (HADR); кибергеография сияқты жаңа технологиялар мен оқыту және операциялар салалары әскери географияны дамып келе жатқан маңызды салаға айналдырады. – Барон Де Жомини.
Military geography is a sub field of geography that is used by the military, as well as academics and politicians, to understand the geopolitical sphere through the military lens. To accomplish these ends, military geographers consider topics from geopolitics to physical locations’ influences on military operations and the cultural and economic impacts of a military presence. On a tactical level, a military geographer might put together the terrain and the drainage system below the surface, so a unit is not at a disadvantage if the enemy uses the drainage system to ambush it, especially in urban warfare. On a strategic level, an emerging field of strategic and military geography seeks to understand the changing human and biophysical environments that alter the security and military domains. Climate change, for example, is adding and multiplying the complexity of military strategy, planning and training. Emerging responsibilities for the military to be involved in: protection of civilian populations (Responsibility to protect), women and ethnic groups; provision of humanitarian aid and disaster response (HADR); new technology and domains of training and operations, such as in cybergeography, make military geography a dynamic frontier. — Baron De Jomini
Әскери географияның тарихы мен дамуы
Әскери географияның ұзақ және практикалық тарихы бар. Мысалы, 1938 жылғы "Империялық әскери география" еңбегі колониялық империяның әскери географияға қатысты көзқарасын көрсетеді, оның арқасында империяның географиялық жағдайы, жауапкершіліктері және ұлттық немесе империялық қажеттіліктер үшін жұмылдырылатын ресурстар сипатталған. Экологиялық детерминизм, аймақтық география, географиялық ақпараттық жүйелер және география ғылымының өзі жүздеген жылдар бойы дамып, өзара байланысқан. 2000 жылдан бері география мен әскери географияның қайта жандануы – геосаясат, халықаралық қатынастар, тарихи география және географиялық тәсілдердің дамуымен байланысты ерекше үрдіс. Америка Географтар қауымдастығы мен Австралия Географтар институты әскери географияның кіші саласын дамытуға бағытталған қызығушылық топтарын құрған. 2018 жылы "Стратегиялық және әскери географияға Австралияның үлесі" жаңа австралиялық тәсілді ұсынды және тақырыптар мен нақты аймақтарға арналған тарауларды қамтыды.
Military geography has a long and practical history. For example, Imperial Military Geography in 1938 shows how a colonial empire approach to military geography could describe the geographical setting of empire, the responsibilities and the resources that could be mobilised for national or imperial needs. Environmental determinism, regional geography, geographic information systems and geography more generally have all evolved and entwined over hundreds of years. The revival of geography and military geography as a sub discipline is a remarkable trend since 2000 with a number of key geopolitical, international relations, historical geography and geographical approaches being developed. The American Association of Geographers and Institute of Australian Geographers have interest groups that continue to develop the sub discipline of military geography. In 2018, Australian Contributions to Strategic and Military Geography outlined a new Australian approach and included chapters on themes and specific regions.
Қала құрылысы
Ресейлік полковник Н. С. Олесик күрделі қалалық ортаны талдау саласын, әсіресе "әскери геоурбанистика" деп атайды. Дала аймағында бөлімшелер тек жер бедерімен, ауа райымен және жаумен күреседі. Ал қалалық соғыста жер бедері күрделене түседі, тұрғындар салған көптеген құрылыстармен және жердің өзгертілуімен толы болады, бұл әуеден көрінуді шектейді және құрлықтағы бөлімшелерге кедергі келтіреді. Көшелер тар болуы мүмкін, ал конвойлар ғимараттар арасындағы белгілі бір маршруттармен шектелуі мүмкін, онда олар жол жиегінде орналастырылған бомбалар мен шабуылдарға ұшырайды. Бөлімшелер жергілікті тұрғындармен қарым-қатынас жасауы керек, олардың кейбіреулері көмектесе алады, ал кейбіреулері қарсылық көрсетеді, ал қалғандары бейтарап болады немесе екі тараптың арасында қалады. Жерастылық партизандар жаудың көп адам тұратын аймақтарды бомбалауға немесе атуға бармайтынына үміттене алады.
Russian colonel N. S. Olesik terms the field of analyzing the complex urban environment in particular “military geo urbanistics.” In the open country, units only deal with terrain, weather, and the enemy. In urban warfare, the terrain is more complex, filled with many structures and transformations of the land by the inhabitants, which restrict visibility from the air and create obstacles to ground units. Spaces may be narrow, and convoys may be restricted to certain routes between buildings, where they face roadside bombs and ambushes. Units must work with or work around local people, some of whom may cooperate and others of whom may oppose, while others are neutral or caught between the two factions. Guerilla fighters may count on an enemy's unwillingness to bomb or fire on heavily populated areas.
Жер бедерінің түрлері
Жер бедерінің және оған байланысты климаттың бірнеше түрі кең таралған, олардың әрқайсысы әскерлерге әртүрлі әсер етеді.
Several types of terrain and associated climate are prevalent, each affecting combatants differently.
Шөлдегі соғыс
Құрғақ климатта, әлемнің көптеген шөлді аймақтарындағыдай, құм ең маңызды мәселе болып табылады. Құм әскердің сумен қамтамасыз етілуіне кедергі келтіріп, теріден ылғалды тартып алады; сонымен қатар құм машиналардың, тіпті қарудың оқ ату механизмдерінің жұмысын бұзады. Жер бедері көбінесе тегіс, бірақ кейбір аймақтарда үлкен, құм төбелері кездеседі. Шөлдік ортада таулар да болуы мүмкін, мысалы Ауғанстанда және Израильдің кейбір аймақтарында. Таяу Шығыстағы үздіксіз қақтығыстарға байланысты АҚШ әскері әртүрлі әскер түрлері үшін формаларын жаңартты. Барлық формалар шөлде өте тиімді цифрлық камуфляж үлгісімен жасалған, ал стандартты жылтыр қара түсті бутстар орнына, ашық қоңыр түсті жұмсақ былғарыдан жасалған бутстар қолданылады. Бұл бутстар шөлдің күшті ыстығында салқындықты сақтайды.
In an arid climate, as in many desert areas across the globe, sand is a main concern. Sand can hamper an army's attempts to remain hydrated, sapping moisture from skin; sand also jams machinery including the firing mechanisms of firearms. Terrain is usually fairly flat, though in some regions there are vast, rolling sand dunes. The desert environment can also contain mountains; as in Afghanistan and in certain areas around Israel. Due to the ongoing conflicts in the Middle East, the U. S. military has redesigned the uniforms for the different branches of service. All of the uniforms have a digital camouflage pattern that is very effective in the desert environment, and the boots have been changed from the standard polished black boots to light brown colored suede leather boots. These boots are cooler under the intense heat of the desert sun.
Джунгли мен орман соғысы
Бұл аймақтардың жағдайлары шөлді аймақтардағы жағдайлардың керісінше. Мұнда мыңдаған түрлі флора мен фауна кездеседі, және ылғал әрқашан болуы қиындықтар тудырады. Ылғал шіру процесін жылдамдатады, сондай-ақ жаралардың судағы бактериялардың көптігінен жұғу ықтималдығын арттырады. Тиісті сүзгі жүйелері болған жағдайда әскердің сумен қамтамасыз етілуінде ешқандай мәселе туырмауы керек. Тығыз орналасқан ағаштар мен бұталар ауадан да, жерден де жасыруға мүмкіндік береді. Осы ортада, қалалық жер сияқты, шабуылдар оңай жасалады. Джунглиде таулар да болуы мүмкін, бірақ бұл таулар шөлдегі таулардан өзгеше құрылымға ие. Джунгли тауларында өсімдіктер өте көп, және оларға көтерілу әдетте қиынға соғады. Вертолеттер джунгли мен орманды аймақтарда өте тиімді көлік құралы екені дәлелденді; Вьетнам, әрине, осы мақсаттағы сынақ полигоны болды. Танктер мен басқа да техника тығыз ағаштардың арасымен және айналасында маневр жасауда қиындыққа тап болады, ал көптеген әскери ұшақтар ағаштардың арасынан жерді анық байқау үшін тым жылдам ұшады.
The conditions of these regions are basically the opposite of those found in desert regions. There are thousands of flora and fauna, and there is always moisture present which presents its own difficulties. The moisture speeds up the rotting processes as well as causing wounds to become infected much easier because of all of the bacteria that live in the water. With proper filtration systems an army should have no problem keeping hydrated. The densely packed trees and underbrush provide concealment from the air as well as from the ground. Ambushes can be easily conducted in this environment just like they can in an urban environment. The jungle can also contain mountains, but these mountains are organized differently from those that exist in the desert. The jungle mountains have far more plant life, and are usually much more difficult to ascend. Helicopters have been proven as a very useful means of transportation over jungle and forested areas; Vietnam was, of course, the testing ground for this. Tanks and other vehicles have difficulty maneuvering through and around the densely packed trees, and most military aircraft fly too fast to accurately observe the ground through the trees.
Қысқы соғыс
Соғыстың бұл түрі географиялық емес, климаттың осы нақты ерекшеліктеріне негізделген. Соғыс кезінде суынудан гөрі жылыну қиынға түседі. Тіпті орманды аймақтарда да қысқы ауа-райы болуы мүмкін. Осындай соғыс үшін қысқы жағдайларда арнайы даярланған сарбаздар бар. Бұл жағдайлар қалыңдатылған, демек, жылырақ форма киюді талап етеді, сондай-ақ қару-жарақтарды да суықта жұмыс істеуі үшін қосымша құрылғылармен жарақтандыру қажет.
This type of warfare is not based on a geographical design, but is based on the drastic differences in this particular climate. During war it is much harder to remain warm than it is to remain cool. Even Forested areas can, and many do, experience winter weather conditions. For this specific type of combat there are soldiers that are specifically trained to fight under the conditions individual to the winter season. These conditions call for a drastically thicker and thus warmer uniform, and the weapons even need to be refitted with the proper devices to ensure that they will operate in the cold.
Таудағы соғыс
Екі таудың екеуі де бірдей емес, бірақ биікке көтерілген сайын оттегі азаяды. Тауға шайқасу өте қауіпті болуы мүмкін. Қар көшкіні, тас құлауы, тік жарлар және жоғарырақ беткейлерден шабуылдар болуы мүмкін, сондай-ақ таудың ішінде, мысалы Ауғанстандағыдай, үңгірлерге тап болуға дайын болу керек.
No two mountains are alike, but there is less oxygen at higher altitude. Fighting up a mountain can be very treacherous. There can be avalanches, rockslides, cliffs, and ambushes from higher up the slopes, and there are almost guaranteed to be caves somewhere in the mountain, as in Afghanistan.
Саз
Балшық – барлық әскерлерге ортақ қауіп. Ол әуе күштерін пайдалануға кедергі келтірмесе де, құрлықтағы қозғалысты баяулатып, кейде толығымен тоқтатады. Әлем бойынша батпақтың ең көп кездесетін мезгілі – көктем. Қысқы қардың еруіне және осы маусымның жаңбырларын қосу арқысымен жер өте жұмсақ болады, ал әскери техника тиісінше жабдықталмаған жағдайда кез келгені батпаққа сіңіп кетуі мүмкін. Бірақ, батпақ әрқашан көктеммен байланысты емес. Керісінше, әлемнің кейбір аймақтарында ол мұссондарға байланысты пайда болады.
Mud is a universal menace to all armies. While it does not hamper the use of air power, it slows and sometimes stops ground movements all together. The most common season for mud across the globe is spring. After the thawing of winter's snow and the addition of the rains that the season brings, the ground becomes very soft, and almost any military vehicle can get bogged down if it is not properly equipped. The mud is not always dependent on the spring. Rather, in some parts of the world, it is determined by the monsoons.
Кемежайлар
Теңіз портын қорғау, әсіресе оны басып алу немесе қорғау мақсаты болғанда, құрлықтағы қаланы қорғаудан гөрі қиындықтар көп. Портқа құрлықтан, әуеден бөлек, теңізден де қауіп төнеді. Порт – жау басқыншылық бастағанда әскердің міндетті түрде басып алуға тиіс маңызды нысаны. Портты қаншалықты жылдам басып алса, соғұрлым тез оны үлкен мөлшердегі күштер мен материал жеткізу үшін пайдалануға болады. Бірақ қиындық – жау портты саботаж жасап, кіреберісін қирату арқылы немесе порттың ішіне миналар орналастыру арқылы бұрын басып алмау. Портты қорғау қиын міндет, себебі жау сіздің орналасқан жеріңізді әуеден де, теңізден де бақылай алуы мүмкін. Көптеген елдердің қорғаныс жүйесінде порт шеткі аймақта орналасқан, әсіресе теңіз күштері орналасқан болса немесе болмаса. Портты қорғаудың ең тиімді жолдары – жақын жерде әскери әуежайлардың болуы, портта тұрақты түрде теңіз күштерінің орналасуы және егер жау қорғанысыңызды бұзып өте алса, портты олар үшін қолданусыз етуге дайын болу.
In the concerns of a seaport, especially if it is a goal to either capture or defend it, there are more difficulties than in defending a city that is in land. With a harbor there is also the threat from the sea in addition to the land and the air. A harbor is always a key objective for an army to capture when an invasion is commenced. The sooner the harbor can be captured, the sooner it can be used to bring in massive amounts of reinforcements and material. The trouble is to capture the harbor before the enemy can sabotage it by blocking the entrance with wreckage or by deploying mines throughout the harbor. Defending the harbor is a treacherous task because odds are that the enemy can observe your position from both the air and the sea. The harbor is on the periphery of the defense network of many nations, and even more so if the navy is either deployed or nonexistent. The best ways to defend the harbor are to have military airfields in close vicinity, to have naval units based in the harbor on a permanent basis, and to be ready to make the harbor unusable by the enemy if they should overcome your defenses.
Жағажайлар
Жағажайлар әрқашан қонуға қолайлы орын болған. Табиғи түрде беткейлі жағажайлар әскерлер мен бронетранспорттық құралдарды түсіру үшін жиі пайдаланылады. Бірақ, көбінесе олар миналармен және басқа да танкке қарсы қорғаныс құрылғыларымен тосылып қойылуы мүмкін. Бұл оларды қону үшін жоғары тәуекелді орынға айналдырады, алайда ескерту болмаса, жағажайға қону жау территориясына өте тиімді жол болуы мүмкін.
Beaches have always been a favourable place for landings. Beaches with naturally shallow inclines are often used for deploying troops and armoured vehicles. Often, however, they can be blocked by mines and other anti tank defences. This makes them a high risk place to land but, if there is no prior warning, a beach landing can be a very effective route into enemy territory.
Теңіз жарлары
Бұл санатқа шахталарды есептемегенде, бұрынғы санатқа қолданылатын ережелер осыған да қатысты. Мұнда көліктік қарсы миналарға іс жүзінде қажеттілік жоқ, сондықтан қорғаныс бронетранспортты шабуыл туралы көп алаңдамай жоспарлануы мүмкін.
The same rules apply to this category as to the preceding one with the exception of the mines. Here there is almost no need for anti vehicle mines, and so, the defenses could be planned without much concern for an armored attack.
Ресурстар; болашақ тұтану нүктелері
Таяу Шығыста көптеген құнды ресурстар бар, олар үшін ірі мемлекеттер әлемде қорлар азая бастағанда бәсекелесе алады. Бірінші шығанақ соғысы – АҚШ-тың Парсы шығанағының бай мұнай кен орындарына қол жеткізуін қорғау үшін соғысқа баруға дайын екендігінің мысалы болды. Күшті әскери қатысу кейбір басшыларды АҚШ-қа арзан мұнаймен көмектесуге итермеледі, бірақ уақыт өте келе бұл күштер мұсылман әлеміне қауіп ретінде қарала бастады. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдар Ауғанстан мен Иракқа басып кіру арқылы аймаққа жаңа қақтығыстар әкелді. Мұнайға байланысты әлемдегі басқа да маңызды аймақтар – Венесуэла, Каспий теңізі аймағы, сондай-ақ Вьетнам мен Қытайдың жағалауындағы мұнай кен орындары. Бүгінгі таңда, әсіресе дамыған елдерде өмір сүретін адамдар үшін соғысқа себеп болатын басқа ресурстардың бар екеніне сену қиын. Бірақ ең құнды және қажетті ресурс – су, ал әлемнің кейбір аймақтарында оны алу өте қымбатқа түседі. Су дауларынан туындауы мүмкін ең айқын аймақтар шөлді жерлер болар еді, бірақ қазіргі уақытта Таяу Шығыстағы ең құнды сұйықтық – мұнай. Дегенмен, мұнай мәңгілік емес, егер адамдар аман қалғысы келсе, оларға су керек. Бірнеше рет өзеннің жоғары жағындағы елдер өзеннің төменгі жағындағы елдерді судан айыру үшін өзендерге бөгеттер салумен қорқытты. Бұл Нил және Иордан өзендерінің жағдайында да осылай болды, және екі жағдайда да нәтиже бірдей болды: өзеннің төменгі жағындағы елдер мұндай оқиға орын алса, кек алумен қорқытты. Жер шарындағы ауа райының жылынуы жалғасып, ауа райының өзгеруі күшейе түсуде, бұл кейбір аймақтарда ауыр құрғақшылыққа әкеледі. Мұндай апат болған жағдайда, су алуға мүмкіндіктері болмағандықтан, адамдар әрекетсіздікке түсуі мүмкін. Су – бұл планетадағы жалғыз қажеттілік емес. Орман да солай. Бұл тығыз орманды аймақтар үнемі азайып келеді, ал мұнай қорлары таусылғанда, адамдар қыста жылынуға мұқтаж болады. Олар жылу үшін ағаштан отынды негізгі көз ретінде пайдалануға қайта оралуы мүмкін. Орман азаюына байланысты көршілес елдер өз халқының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін осы ресурс үшін бір-біріне қарсы тұрады. Латын Америкасы мен Тынық мұхиты аралдарындағы орман – осы ресурс үшін ең маңызды аймақтар, бұл әлемдік мұнай қорларына байланысты осы аймақтардағы және айналасындағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты. 2002 жылғы «Жаңа күн» фильмінде «қанды алмастар» термині фильмнің негізгі тақырыбы болып табылады. Фильмде алмастар заңсыз қару-жарақ саудасын қаржыландыруға және «Икар» ғарыш қаруын салуға қолданылатын валюта болып табылады. Африкадан шығатын алмастардың пайдалануы туралы бейнеленген сурет көп жағдайда шындыққа сәйкес келеді. «Қанды алмастар» термині халықаралық деңгейде танылған компания арқылы сатылмаған алмастарға қолданылады. Олар «қанды алмастар» деп аталады, өйткені Африкадағы соғыс басшылары оларды сату үшін, одан да көп байлыққа ие болу және соғысты жалғастыру үшін қару-жарақ алу үшін күреседі. Оңтүстік Африкадағы алтын кен орындары да осыған ұқсас жағдайға тап болады. Көптеген соғыс басшылары өздерінің табысты істерін қаржыландыру үшін кен орындарының мол байлығын бақылауға ұмтылады.
The Middle East contains numerous valuable resources that major nations may compete over when supplies begin to fall around the world. The first Gulf War was an example of the United States’ willingness to go to war to protect its access to the rich oilfields of the Persian Gulf. The strong military presence influenced some leaders to aid the United States with cheap oil, but over time those forces began to be viewed as a threat to the Muslim world. The attacks of September 11, 2001, have brought new hostilities to the region with the invasions of both Afghanistan and Iraq. Other hotspots around the globe centering on oil are the areas around Venezuela, the Caspian Sea region, and possibly the offshore oil deposits around Vietnam and China. In today's age, especially for people living in developed countries, it is hard to believe that there are other resources that can potentially cause a war. The most precious and most needed resource of all is water, and in some parts of the world, that is a very expensive resource to obtain. The most obvious areas that conflict may arise over disputes for water supplies would be in the desert, but at the moment oil is the most valuable liquid in the Middle East. However, oil will not always be there, and if those people are going to survive, they must have water. Several times, countries that are upriver have threatened to build dams across the rivers in order to cut off the country down river, starving that particular country of its water supply. This has been the case with both the Nile and the River Jordan, and the results in both cases have been the same: the countries that are down river have threatened retaliation if such an event should occur. As our global warming trend continues, our weather patterns will continue to shift, and that means that some places will fall into a severe drought. These people may become desperate when they do not have the resources to obtain water if such a disaster should occur. Water is not the only resource on this planet that is found to be a necessity. The forests are as well. These densely wooded regions of the world are constantly shrinking, and as the oil runs out, people will need to keep warm in the winter. Odds are that they will return to using wood as a primary fuel source for keeping warm. As the forests shrink, neighboring countries will turn on each other for this resource in order to appease their populations. The forests of Latin America and the Pacific Islands are the key hotspots for this resource; this is in part due to the already tense situations in and around those regions because of growing tensions over global oil supplies. In 2002's Die Another Day, the term "conflict diamonds" is at the heart of the film's plot. In the film, the diamonds are the currency that is used to fund illegal weapons deals, and are used to fund the construction of the Icarus space weapon. The portrayal of the use of the diamonds that come out of Africa holds true in many cases. The term “conflict diamonds” is applied to those diamonds that are not sold through an internationally recognized company. They are “conflict diamonds” because warlords in Africa fight for these diamonds in order to sell them to acquire larger wealth and new weapons for continued fighting. The same is true for the gold fields in southern Africa. There are many warlords that would love to have control of the vast wealth of the mines in order to further fund their lucrative endeavors.