Кіріспе

Стратегия (гр. στρατηγία stratēgia, "әскер басшысының өнері; генералдың қызметі, команда, генералдық") – белгісіздік жағдайында бір немесе бірнеше ұзақ мерзімді немесе жалпы мақсаттарға жетудің жалпы жоспары. "Генералдың өнері" мағынасында, оған әскери тактика, қоршау өнері, логистика және т.б. сияқты дағдылар кірді, бұл термин 6-шы ғасырда Шығыс Рим терминологиясында қолданыла бастады және тек 18-шы ғасырда Батыс тілдеріне аударылды. Сол кезден бастап 20-шы ғасырға дейін "стратегия" сөзі әскери қақтығыста екі тараптың өзара әрекеттесуі арқылы саяси мақсаттарға жету үшін күш қолдану немесе күш қолдану мүмкіндігін қамтитын, жан-жақты тәсілді білдірді. Стратегия маңызды, себебі мақсаттарға жету үшін қолда бар ресурстар көбінесе шектеулі болады. Стратегия, әдетте, мақсаттар мен басымдықтарды белгілеуді, мақсаттарға жету үшін қажетті іс-қимылдарды анықтауды және оларды іске асыру үшін ресурстарды жұмылдыруды қамтиды. Стратегия мақсаттарға (соңғы нәтижелерге) қол жеткізудің жолдарын (қолда бар ресурстарды) сипаттайды. Стратегия жоспарланған немесе ұйымның қоршаған ортаға бейімделуі немесе бәсекелестікке түсуі нәтижесінде қалыптасқан іс-әрекеттер үлгісі ретінде пайда болуы мүмкін. Макгилл университетінен Генри Минцберг стратегияны шешімдер ағынындағы үлгі ретінде анықтады, стратегияны жоспарлау тұрғысынан қарастыруға қарама-қарсы келеді, ал Хенрик фон Шель стратегияның мәнін – бірегей құндылықтарды ұсынуға бағытталған іс-қимылдар деп түсіндіреді. Макс МакКеоун (2011) "стратегия – болашақты қалыптастыру" және "қолда бар құралдармен қанағаттандырарлық нәтижелерге жетуге жасалған адамның тытынуы" екенін айтады. Владимир Квинт стратегияны "ұзақ мерзімді табысқа қол жеткізуді қамтамасыз ететін ілімді табу, қалыптастыру және дамыту жүйесі" деп анықтайды, егер оған адал түрде орайласқан жағдайда.

Әскери теория

Әскери теорияда стратегия – "елдің барлық күштерін бейбіт кезеңде де, соғыс кезінде де, қауіпсіздік пен жеңісті қамтамасыз ету үшін, ірі көлемді, ұзақ мерзімді жоспарлау және дамыту арқылы пайдалану" (Рандом Хаус сөздігі). Сондықтан, екеуі де әскери мақсаттардан гөрі саяси мақсаттарға басымдық берді. АҚШ Әскери-теңіз академиясының оқытушысы Эндрю Уилсон стратегияны "саяси мақсатты әскери амалдарға аудару процесі" деп түсіндірді. Лоуренс Фридман стратегияны "күш құру өнері" деп анықтады. Шығыс әскери философиясы одан да ертерек кезеңдерге жатады, мысалы, Сунь Цзының "Соғыс өнері" еңбегі б.з.д. 500 жылдарға дейін сақталып қалған.

Терроризмге қарсы стратегия

Терроризмге қарсы күрес көптеген бәсекелес бюрократиялық мекемелердің үйлесімді жұмысын қажет ететіндіктен, ұлттық үкіметтер көбінесе ұлттық деңгейде жалпылама терроризмге қарсы стратегиялар жасайды. Ұлттық терроризмге қарсы стратегия – үкіметтің ұлттық күш құралдарын террористерді, олардың ұйымдарын және желілерін бейтараптандыру үшін пайдалану жоспары, осылайша оларды қорқыту арқылы үкіметті немесе оның азаматтарын террористердің мақсаттарына сәйкес әрекет етуге мәжбүрлеу үшін зорлық-зомбылық қолданудан мүгедеу. Мысалы, Обама кезеңіндегі 2011 жылғы Терроризмге қарсы ұлттық стратегиясы; және 2003 жылғы Терроризмге қарсы күрес жөніндегі ұлттық стратегия. Сонымен қатар, 2014 жылғы Ирак және Левант Ислам мемлекетіне қарсы күрес стратегиясы және 2016 жылғы АҚШ-тағы зорлық-зомбылық экстремизмнің алдын алу үшін жергілікті серіктестерді күшейту жөніндегі стратегиялық іске асыру жоспары сияқты бірқатар қосымша немесе қолдау жоспарлары да болды.

Басқару теориясы

Заманауи бизнес стратегиясы 1960 жылдары зерттеу және практика саласы ретінде қалыптасты; осыған дейін "стратегия" және "бәсекелестік" сөздері ең беделді басқару әдебиетінде сирек кездесетін. Альфред Чандлер 1962 жылы былай деп жазды: "Стратегия – бұл кәсіпорынның негізгі, ұзақ мерзімді мақсаттарын айқындау және осы мақсаттарды іске асыруға қажетті әрекеттерді қабылдау мен ресурстарды бөлу." Майкл Портер 1980 жылы стратегияны "бизнес қалай бәсекелесетінін, оның қандай мақсаттары болуы керек және осы мақсаттарды іске асыру үшін қандай саясат қажеттілігін көрсететін кең формула" және "фирманың ұмтылатын мақсаттары мен оған жету жолдарының (саясаттардың) үйлесімі" деп түсіндірді. Күрделілік теориясының мамандары стратегияны әлеуметтік-экономикалық контексте іс-қимылға алып келетін ұйымның ішкі және сыртқы аспектілерінің дамуы ретінде анықтайды.

Ойын теориясы

Ойын теориясында ойыншының стратегиясы – ойыншының нақты бір жағдайда таңдауы мүмкін кез келген амал. Оларға қол жеткізетін ең тиімді нәтижелер олардың ғана емес, басқа ойыншылардың да әрекеттеріне байланысты болады.