Теңсіз соғыс тактикасы

Кіріспе

Асимметриялық соғыс (немесе асимметриялық қақтығыс) – салыстырмалы әскери күші, стратегиясы немесе тактикасы едәуір өзгеше болатын тараптар арасындағы соғыс. Осы типтегі соғыс көбінесе, бірақ міндетті түрде емес, тұрақты армияға қарсы заңсыз жауынгер мәртебесіне ие болатын көтерілісшілер немесе қарсылық қозғалысы жасақтарымен байланысты. Асимметриялық соғыс – соғысушы тараптардың ресурстары тең емес келе жатқан қақтығысты да сипаттауы мүмкін, нәтижесінде олар бір-бірінің салыстырмалы әлсіздіктерін пайдалануға тырысады. Мұндай күрес көбінесе конвенциялық емес соғыс түрінде жүзеге асырылады, мұнда әлсіз жақ күштері мен жабдықтарының саны мен сапасының жетіспеушілігін өтеу үшін стратегияны қолдануға тырысады. Мұндай стратегиялар міндетті түрде әскери сипатта болмауы мүмкін. Бұл симметриялық соғыстан өзгеше, онда екі тараптың әскери күші, ресурстары шамалас болып, ұқсас тактикаға сүйенеді. Асимметриялық соғыс – бұл ұлттық мемлекеттердің ресми әскери күштері емес жауынгерлер арасындағы қақтығыстарды қамтитын, конвенциялық емес соғыс түрі. Бұл термин көбінесе партизандық соғыс, бүлік, бүлікке қарсы күрес, көтеріліс, терроризм және терроризмге қарсы іс-қимыл сияқты жағдайларды сипаттау үшін қолданылады.

Анықтама және айырмашылықтар

Терминнің танымалдылығы Эндрю Дж. Р. Мактың 1975 жылғы «Дүниежүзілік саясат» журналындағы «Неге үлкен елдер кіші соғыстарда жеңіліске ұшырайды» деген мақаласынан басталады, онда «асимметриялық» термині қақтығыстағы қарсы тараптар арасындағы күштің айқын теңсіздігін білдіреді. Бұл контексте «күш» дегеніміз материалдық күш, яғни үлкен армия, жетілген қару-жарақ, дамыған экономика және т.б. Мактың талдауы сол кезде көп назарға ілінбегенімен, Суық соғыстың аяқталуы ғалымдардың қызығушылығын қайтадан оятты. 1990 жылдардың соңында Мактың еңбектеріне негізделген жаңа зерттеулер пісіп жетті, ал 2004 жылдан кейін АҚШ әскері асимметриялық соғысқа байланысты туындаған мәселелерге ден қоюын қайта бастады. 2004 жылдан бері асимметриялық соғыс тақырыбы академиялық және әскери шенділердің терминді әртүрлі мағыналарда қолдануымен, сондай-ақ партизандық соғыс, бүлікшілдік, терроризм, оған қарсы іс-қимылдармен тығыз байланысты болуынан күрделіленіп келеді. Академиялық авторлар асимметриялық қақтығыстағы екі мәселені түсіндіруге ұмтылады. Біріншіден, егер «күш» жеңіске жетелейтін болса, әлсіз тараптардың күшті тараптармен күресуге шешім қабылдауының себептері болуы керек. Басты түсіндірмелер: әлсіз тараптардың құпия қарулары болуы мүмкін, әлсіз тараптардың күшті одақтастары болуы мүмкін, күшті тараптың талаптары аса жоғары болуы мүмкін. Екіншіден, егер «күш» жалпы түсінілген мағынасында соғыста жеңіске жеткізетін болса, онда «әлсіз» тараптың «күшті» тарапты қалай жеңе алатынына түсінік керек. Басты түсіндірмелер: стратегиялық өзара әрекеттесу, әлсіз тараптың көбірек қиындыққа төзуге немесе жоғары шығындарға дайындығы, әлсіз тараптарға сыртқы қолдау, күшті тараптардың зорлық-зомбылықты күшейтуге құлықсыздығы, ішкі топтық динамика, күшті тараптың соғыс мақсаттарының артық көтерілуі, асимметриялық қарсыластардың уақытқа қатысты көзқарастарының эволюциясы. Асимметриялық қақтығыстарға мемлекетаралық және азаматтық соғыстар жатады, және соңғы екі жүз жылда көбінесе күшті тараптар жеңіске жеткен. Алайда, 1950 жылдан бері әлсіз тараптар асимметриялық қақтығыстардың көп бөлігінде жеңіске жетті.

The popularity of the term dates from Andrew J. R. Mack's 1975 article "Why Big Nations Lose Small Wars" in World Politics, in which "asymmetric" referred simply to a significant disparity in power between opposing actors in a conflict. "Power," in this sense, is broadly understood to mean material power, such as a large army, sophisticated weapons, an advanced economy, and so on. Mack's analysis was largely ignored in its day, but the end of the Cold War sparked renewed interest among academics. By the late 1990s, a new research building off Mack's works was beginning to mature; after 2004, the U. S. military began once again to prioritize responding to challenges presented by asymmetric warfare. Since 2004, the discussion of asymmetric warfare has been complicated by the tendency of academic and military officials to use the term in different ways, as well as by its close association with guerrilla warfare, insurgency, terrorism, counterinsurgency, and counterterrorism. Academic authors tend to focus on explaining two puzzles in asymmetric conflict. First, if "power" determines victory, there must be reasons why weaker actors decide to fight more powerful actors. Key explanations include:
Weaker actors may have secret weapons. Weaker actors may have powerful allies. The demands of a stronger actor are extreme. Second, if "power," as generally understood, leads to victory in war, then there must be an explanation for why the "weak" can defeat the "strong." Key explanations include:
Strategic interaction. Willingness of the weak to suffer more or bear higher costs. External support of weak actors. Reluctance to escalating violence on the part of strong actors. Internal group dynamics. Inflated strong actor war aims. Evolution of asymmetric rivals' attitudes towards time. Asymmetric conflicts include interstate and civil wars, and over the past two hundred years, have generally been won by strong actors. Since 1950, however, weak actors have won the majority of asymmetric conflicts.

Стратегиялық негіз

Көптеген дәстүрлі соғыстарда соғысушы тараптар ұқсас күштерді қолданады, ал нәтижесі қарсы тараптың күш саны немесе сапасы арқылы болжалады, мысалы, олардың басқару және бақылау жүйесінің (c2) артықшылығы. Кейде осылай болады, бірақ дәстүрлі күштерді салыстыру қиынға түседі, бұл қарсыластар үшін қиындық тудырады. Мұның мысалы – Француз революциялық және Наполеон соғыстары кезіндегі француз армиясының құрлықтағы әскері мен Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері арасындағы қақтығыс. 1801 жылғы науқандарда адмирал Джервис былай деді: "Мырзалар, француздар келмейді деп айтпаймын, олар теңіз арқылы келмейді деп айтамын", ал Наполеон Бонапарт осы қақтығысты піл мен кит арасындағы күрес деп сипаттады.

Терроризм

Асимметриялық соғыс пен терроризм арасындағы қатынасқа қатысты екі қарсы пікір бар. Қазіргі кезде асимметриялық соғыс көбінесе төртінші буын соғыстың бір бөлігі деп есептеледі. Егер ол соғыс заңдарын бұзып жасалса, терроризм деп танылады, бірақ оны жасаушылар мен олардың жақтастары мұндай атауды сирек қолданады. Басқа бір көзқарас бойынша, асимметриялық соғыс пен терроризм – екі бөлек нәрсе.

Жерді пайдалану

Қозғалысты шектейтін жер бедері, мысалы, орман мен таулар, кіші күш үшін күшті арттырушы, ал үлкен күш үшін тежеуші фактор болып табылады, әсіресе оның логистикалық базасынан алыс болғанда. Мұндай жер бедері қиын жер деп аталады. Қалалық аймақтар көлікпен жақсы қамтамасыз етілгенімен, оңай қашу жолдары бар көптеген дайын қорғаныс позицияларын ұсынады және ұзаққа созылған шайқас көшелерді қираған үйінділермен толтырса, қиын жерге айналуы мүмкін. Жер бедері армияға қарсыластарды бағалауға, жеңіске жетуге және қауіп-қатер мен қашықтықты анықтауға көмектеседі. "Осыларды білмей соғысқа түскендер жеңіледі." |Сунь Цзы| "Соғыс өнері"

Герілалықтар теңіздегі балықтай халықтың арасында қозғалуы керек. |Мао Цзэдун|

12 ғасырда Низари Исмаили мемлекетінде Ассасиндер деп аталатын ресми емес күштер табысқа жетті. "Мемлекет" стратегиялық тау шаңқаларында және қол жеткізуі қиын биік жерлерде салынған қамалдардан (мысалы, Аламут қамалы) тұрды және жауапкершілік аймақтармен қоршалған. Ассасиндер жоғары құнды нысаналарды жою тактикасын дамытты, олардың қауіпсіздігіне, соның ішінде крестшілерге қауіп төндірді. Америка Тәуелсіздік соғысында "Бұздық түлкісі" деп аталған Патриот подполковнигі Фрэнсис Марион, британдық әскерлеріне кедергі келтіру үшін ресми емес тактиканы, ішкі желілерді және Оңтүстік Каролинаның шөлін пайдаланды. 1941 жылы таулы ауылдар маңындағы шағын отрядтар ретінде бастаған Югослав партизандары неміс және басқа да Оккупациялық күштермен күресті, өте аз болғанына қарамастан, қиын жер бедерін тиімді пайдаланып аман қалды. Келесі төрт жылда олар жауларын баяу артқа шегіндіріп, халық орталықтары мен ресурстарды қайта қалпына келтірді және ақырында Югослав армиясына айналды.

Филиппин-американ соғысы

Филиппин-американ соғысы (1899–1902) – АҚШ пен филиппин революционерлері арасындағы қарулы қақтығыс. Филиппиндік күштердің саны 100 000 мен 1 000 000 аралығында бағаланады, оның ішінде ондаған мыңдай көмекші күштер болды. Қару-жарақ пен оқ-дәрінің жетіспеуі филиппиндіктер үшін елеулі кедергі болды, сондықтан күштердің көп бөлігі тек боло пышақтарымен, садақ-жебелермен, найзалармен және басқа да қарапайым қарулармен қаруланды. Бұл қарулар іс жүзінде АҚШ-тың оттық күшінен әлдеқайда нашар болды. Бірінші Филиппин Республикасының мақсаты – иллюстрадо (интеллектуалдық) олигархия басшылығымен егеменді, тәуелсіз және әлеуметтік тұрақты Филиппин құру еді. Жергілікті саясатты жергілікті басшылар, жер иелері мен кәсіпкерлер – принципалдар бақылады. Соғыс ең күшті кезде иллюстрадо, принципалдар және шаруалар аннексияға қарсы біріккенде болды. Филиппин генералы Франсиско Макабулос филиппиндіктердің соғыс мақсатын «АҚШ армиясын жеңу емес, оларға үздіксіз шығын келтіру» деп сипаттады. Олар бастапқыда Маккинлидің 1900 жылғы президенттік сайлауда жеңіліске ұшырауына ықпал ету үшін дәстүрлі тактиканы және АҚШ-тың салдарының өсуін пайдалануды көздеді. Ян Сматс басқарған буер командоларының Кап колониясының тереңіне жасаған шабуылдары ғасыр бойы британдықтардың буерлерге қарсы қолданған тактиканы қабылдауы мен бейімдеуіне әсер етті. 1956 жылғы Венгрия революциясы (немесе «Ресей-Венгрия» соғысы) кезінде совет танктеріне қарсы импровизациялық тактика қолданған жасақтар болды. Ливияның 1960-1998 жылдар аралығындағы Түйткілдер кезеңіндегі Уақытша Ирландия Республикалық Армиясына (IRA) қолдау көрсетуі және британдық қауіпсіздік күштері мен Ольстердің лоялистік жарымәскери топтары арасындағы байланыс. АҚШ Әскери Көмек Командасының Зерттеулер мен Бақылау тобы (US MAC V SOG) (1964–1972) және Вьетнамдағы Вьетконг. Оңтүстік Африка шекара соғысы, басқаша айтқанда Намибияның тәуелсіздік соғысы (1966–1990) Оңтүстік Африка Қорғаныс күштері мен Намибияның Халықтық Азаттық Армиясы арасында болды. АҚШ-тың Никарагуадағы Контраларды қолдауы (1979–1990).

The Philippine–American War (1899–1902) was an armed conflict between the United States and Filipino revolutionaries. Estimates of the Filipino forces vary between 100,000 and 1,000,000, with tens of thousands of auxiliaries. Lack of weapons and ammunition was a significant impediment to the Filipinos, so most of the forces were only armed with bolo knives, bows and arrows, spears and other primitive weapons that, in practice, proved vastly inferior to U. S. firepower. The goal, or end state, sought by the First Philippine Republic was a sovereign, independent, socially stable Philippines led by the ilustrado (intellectual) oligarchy. Local chieftains, landowners, and businessmen were the principales who controlled local politics. The war was strongest when illustrados, principales, and peasants were unified in opposition to annexation. The Filipino General Francisco Macabulos described the Filipinos' war aim as "not to vanquish the U. S. Army but to inflict on them constant losses." They initially sought to use conventional tactics and an increasing toll of U. S. casualties to contribute to McKinley's defeat in the 1900 presidential election. The Boer commando raids deep into the Cape Colony, which were organized and commanded by Jan Smuts, resonated throughout the century as the British adopted and adapted the tactics first used against them by the Boers. The Hungarian Revolution of 1956 (or "Russo Hungarian" war) saw makeshift forces improvising lopsided tactics against Soviet tanks. Libyan support to the Provisional Irish Republican Army during the Troubles (1960s to 1998) and collusion between British security forces and Ulster loyalist paramilitaries. United States Military Assistance Command Studies and Observations Group (US MAC V SOG) (1964 1972) and Viet Cong in Vietnam. The South African Border War, otherwise known as the Namibian War of Independence (1966 1990) between the South African Defense Force and People's Liberation Army of Namibia. United States support of the Nicaraguan Contras (1979 1990).

Салқын соғыс (1945-1992)

Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Америка Құрама Штаттары (АҚШ немесе жай ғана АҚШ) және Кеңес Социалистік Республикалар Одағы (КСРО немесе жай ғана Кеңес Одағы) ең күшті екі жеңімпаз болып, әлемдік аренадағы екі үлкен держава ретінде орнықты.

Салқын соғыста прокси-соғыстардың мысалдары

Оңтүстік-Шығыс Азияда, әсіресе Вьетнамда, Вьет Мин, NLF және басқа да көтерілісшілер Францияға қарсы асимметриялық партизандық соғыс жүргізді. 1979-1989 жылдардағы совет-афған соғысында моджахедтер мен Кеңес Қарулы Күштері арасындағы шайқас "асимметриялық соғыс" терминінің пайда болуына себеп болды делінгенімен, бұл Мак "асимметриялық қақтығыс" туралы жазғаннан кейін көп жылдар өткен соң болды. (Айта кетейік, "асимметриялық соғыс" термині Батыста 1990 жылдары ғана кеңінен танылды.) Соғыс барысында АҚШ моджахедтерге көрсеткен көмегі тактикалық деңгейде ғана жасырын болды; Рейган әкімшілігі әлемге "Ауғанстанның бостандық сүйгіш халқына" көмектесіп жатқанын мәлімдеді. Көптеген елдер, АҚШ-та, осы КСРО-ға қарсы прокси-соғысқа қатысты, ол Суық соғыс кезеңінде болды.

Салқын соғыстан кейінгі кезең

Югослав қауіпсіздік күштері (серб полициясы мен югослав армиясы) мен Косово азат ету армиясының албан сепаратистеріне қарсы шайқасқан Косово соғысы, югослав күштерінің басым оттық күші мен әскер санының көптігіне, сондай-ақ бүлікшілдік және оған қарсы іс-қимылдардың сипатына байланысты асимметриялық соғыстың мысалы болып табылады. Косово соғысы кезінде НАТО әуе күштерінің Югославия қарулы күштеріне қарсы шыққан НАТО-ның Югославияны бомбалауы (1999) да асимметриялық деп сипатталады, бұл қару-жарақ және стратегия/тактикадағы теңсіздікпен жүзеге асырылған халықаралық қақтығыстың көрінісі.

Израиль/Палестина

Израиль мен кейбір палестиналық ұйымдар (ХАМАС және Ислам Жыхады сияқты) арасындағы қақтығыс – асимметриялық соғыстың классикалық мысалы. Израильдің қуатты армиясы, әуе күштері және әскери-теңіз күштері бар, ал палестиналық ұйымдарда ірі әскери операциялар жүргізуге қажетті жабдықтар жоқ; олардың орнына параглайдинг, ұсақ қарулы шайқастар, шекарадан өтетін мергендік оқтар, әуе шабуылдары және тағы да басқа асимметриялық тактиканы пайдаланады.

Шри-Ланка

Шри-Ланканың 1983 жылдан 2009 жылға дейін Шри-Ланка үкіметі мен Тамил Иламның азат ету жолбарыстары (ТИТИ) арасында ара-тұра жалғасқан Азамат соғысында кең ауқымды асимметриялық соғыс болды. Соғыс бастапқыда көтеріліс ретінде басталды, кейін партизандық және конвенциялық соғыстың араласуымен кең ауқымды қақтығысқа ұласты. ТИТИ соғыс алаңында да, одан тыс жерлерде де жанкешті шабуылдар жасады (ер және әйел жанкештілерді пайдаланды), сондай-ақ әскери кемелерге қарсы жарылғыш заттармен толтырылған қайықтарды қолданды, және әскери нысандарға бағытталған жеңіл авиацияны пайдаланды.

Ирак

1991 жылғы Персия шығанағындағы соғыста АҚШ бастаған коалициялық күштердің жеңісі және 2003 жылғы Иракқа басып кіру қазіргі заманғы конвенциялық соғыста жаттығу, тактика және технологияның жауынгерлік аренада басым жеңіс әкеле алатынын көрсетті. Саддам Хусейн режимі құлатылғаннан кейін, Ирактағы әскери операция асимметриялық соғыс сипатына енді, онда коалицияның жоғары дәрежедегі конвенциялық әскери дайындығы, тактикасы және технологиясы Ирак ішінде әрекет ететін түрлі партизандық топтардың қарсылығына қарсы тиімділігін жоғалтты.

Сирия

2012 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі Сирия азамат соғысының көп бөлігі асимметриялық сипатта болды. Сирия Ұлттық коалициясы, моджахедтер және Күрд демократиялық одағы Сирия үкіметі күштерімен асимметриялық жолдармен күресіп келеді. Конфликт барысында ел аумағында кең көлемді асимметриялық соғыс жүргізілді, үкіметке қарсы күштер Сирия үкіметімен теңдей күшпен қанағаттаса алмады, соның салдарынан қанағаттандырылмағандықтан, жанкештілік шабуылдар және мақсатты өлтірулер сияқты басқа асимметриялық тактикаларды қолданды.

Украина

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі классикалық асимметриялық соғыс жағдайын тудырды. Ресейдің басым әскери күші, оның ішінде орасан зор ядролық қару-жарағы, үлкен экономикасы мен халқы, сондай-ақ, күшті бронетәжірибелік күштері Украина Қарулы Күштерінің қатты қарсылығын жеңуге көмектеспеді. Украинаны қолдайтын елдерден жеткізілген жоғары технологиялық қару-жарақтарды пайдалана отырып, Украина Қарулы Күштері Ресей Қарулы Күштеріне ауыр үдеулер келтірді. Сарапшылар Ресейдің "Цезарь Куников" сияқты Қара теңіз флотының кемелеріне шабуыл жасау үшін MAGURA V5 ұшқышсыз су үстіндегі аппараттарын (USV) қолдануды асимметриялық соғыстың мысалы ретінде атады.

Жартылай симметриялық соғыс

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі салдарынан соғыс туралы жаңа түсінік қалыптасты. Бұл соғыс түрі көтерілісшілер мен оларға қарсы күштер арасындағы қақтығыс емес болғанымен, соғыс жүргізу құралдары айқын асимметриялық екі тарапты қамтиды. Технологиялар соғыс жүргізу қабілеттерін арттырғанмен, оны күрделілендіріп, осыған байланысты артық білік, жаттығу, икемділік және орталықсыздандыру қажеттігін тудырды. Номиналды түрде әлсіз әскери күштер осы күрделілікті пайдаланып, асимметрияны жоюға тырысады. Бұл Украинада байқалды, мұнда қорғаныс күштері кең ауқымды танкке қарсы және әуеге қарсы зымырандар арсеналын қолданып, басып кірген күштердің механикаландырылған және әуедегі басымдығын жоққа шығарды, осылайша олардың бірлескен қару түрлерімен операция жүргізу мүмкіндігін шектеді. Бұл стратегияның сәттілігі, уақтылы барлау ақпаратына қол жеткізумен және қарсыластың күштерін толыққанды пайдалана алмауымен күшейеді, себебі олар күрделі, толық спектрлі операцияларды жоспарлау, түсіндіру және орындау қабілетінен мүгедеушілік тартады.

Мақалалар мен қағаздар

Тұжырымға математикалық тәсіл.