Кіріспе

Томас Харрисон (7 тамыз (крещениеден өткен) 1744 – 29 наурыз 1829) – Римде классикалық сәулет өнерін оқыған ағылшын сәулетшісі және көпірлерді жобалаушы инженер. Англияға оралғаннан кейін 1782 жылы Ланкастердегі Скертон көпірінің дизайны бойынша өткен бәйгеде жеңіске жетті. Ланкастерге көшкеннен кейін ол жергілікті ғимараттарда жұмыс істеді, қосымша көпірлер салуға тапсырыс алды және Шотландияда шағын үйлерді жобалады. 1786 жылы Харрисоннан Ланкастер және Честер қамалдарының аумағында жаңа ғимараттарды жобалау сұралады. Бұл жобалар, басқа жұмыстармен бірге, оны 1815 жылға дейін айналыстырып тұрды. Екі орында ол тұтқындарға арналған жатақханалар, сот залдары және округтік әкімшілік ғимаратын (shire hall) салса, сонымен қатар түрлі қоғамдық ғимараттар, джентльмендер клубы, шіркеулер, үйлер және ескерткіштердің жобаларын жасады. Оның соңғы маңызды тапсырысы Честердегі Гросвенор көпірін жобалау болды. Харрисонның кейбір жобалары, соның ішінде Ланкастер қамалындағы ғимараттары готикалық стильде жасалған, бірақ көпшілігі неоклассикалық стильде, әсіресе Честер қамалындағы ғимараттары. Ол сол кезде және кейіннен британдық сәулетте грек стилінің қайта жандануына зор ықпал еткен тұлға ретінде танылды. Оның мансабының басында және соңында жобалаған көпірлерде жаңашыл ерекшеліктер болды; Скертон көпірі Англиядағы бірінші жазық жолға ие болған көпір, ал Гросвенор көпірі құрылысы аяқталған кезде әлемдегі ең ұзын бір аркалы тас көпір болды. Харрисонның көптеген құрылыстары бүгінгі күнге дейін сақталған, олардың көпшілігі Англия мұрасымен тізілімдегі ескерткіштер ретінде танылған. Оның еңбектері ұлттық деңгейде құрметке ие болғанына қарамастан, ол өмірінің соңына дейін Англияның солтүстік-батысында жұмыс істеді, Лондонға тек сирек баратын; оның көптеген ғимараттары Ланкашир, Чешир және жақын маңдағы округтерде орналасқан.

Ерте өмір және тәрбие

Томас Харрисон Йоркшир, Англиядағы Ричмонд қаласында, Томас есімді аға шебердің ұлы болып дүниеге келді. Дәл туған күні белгісіз, бірақ 1744 жылдың 7 тамызында крещениеден өткен болуы мүмкін. Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Ричмонд грамматикалық мектебінде оқыған және әкесімен бірге жұмыс істеген деп есептеледі. 1769 жылы жергілікті жер иесі, Аске Холлдың сэр Лоуренс Дандасы, оны Джордж Куитпен (кейін пейзаж суретшісі болған) бірге Римде оқуға демеушілік етті. Ол онда Accademia di San Luca-да оқыды және Римде өткізген жеті жылында, басқа істермен қатар, римдік құрылыстардың, оның ішінде ғибадатханалар мен Траян бағанасының суреттерін салды. 1770 жылы Харрисон Ватиканның Кортиль дель Белведересін ежелгі мүсіндер мұражайына айналдыру жобасын папа Клемент XIV-ке ұсынды. Үш жылдан кейін ол Piazza del Popolo-ны қайта жоспарлау бойынша Accademia конкурсына қатысты. Оның жобасы сәтті болмады, бірақ 1777 жылы Корольдік академияда көрмеге қойылды. Бұл жоба қабылданбағаннан кейін ол папаға өтініш жасады, соның нәтижесінде алтын және күміс медальдармен марапатталды және Accademico di Merito атағын алды. Кейіннен папа оған Санкт-Петер шіркеуінің сакрастиясын өзгертуді тапсырды, бірақ папа жұмыс басталмас бұрын қайтыс болды.

Көпірлер

Харрисонның мансабының басында және соңында салған негізгі жұмыстары көпірлер болды: Ланкастердегі Скертон көпірі және Честердегі Гровенор көпірі, екеуі де жаңашыл ерекшеліктерді қамтиды. 1782 жылы ол Ланкастердегі Лун өзенінен өтетін көпірді жобалау және орта ғасырлық көпірді алмастыру бойынша өткен бәйгеде бірінші жүлде алды. Жобаға бірнеше түзетулер енгізілгеннен кейін, 1783 жылдың маусым айында негізгі тас қаланды, ал Скертон көпірі 1787 жылдың қыркүйегінде 14 000 фунт стерлингке (1787 жылы 14 000.0 қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) аяқталды. Көпір бес эллипстік аркамен салынды және Англияда алғаш рет тегіс жол төсеміне ие болды. Харрисон кейіннен көпірлер салу бойынша тағы да тапсырыстар алды, соның ішінде Дербидегі Сент-Мэри көпірі (1788–93), Дербиширдегі Соули қаласының жанындағы Харрингтон көпірі (1789–90) және Камбриядағы Кендал қаласындағы Страмонгейт көпірі (1791–94), содан кейін Ланкашир мен Чеширдегі кішкентай көпірлер. Ол Ланкаширдің көпір шебері болып ресми емес түрде тағайындалды және 1800 жылдан бері Чеширдің ауылдық саршысының міндеттерін атқарғаннан кейін, 1815 жылы ресми түрде осы лауазымға тағайындалды. Мансабы барысында Харрисон елдегі басқа көпірлердің жобаларын жасау туралы кеңес берді. Осы аралықта, әлдеқайда үлкен көпірді салу мәселесі бойынша келіссөздер жүргізіліп жатты. 1825 жылы Парламент Гровенор көпірін Ескі Ди көпірінен төмен салу туралы заң қабылдады. Жаңа көпірге қол жеткізу үшін, шіркеу сияқты бірнеше үйлерді бұрып салу қажет болды, ал Харрисон Гровенор көшесі деп аталған көпірге жаңа жол жобасын жасауға қатысты. Ол сондай-ақ көпірдің үш түрлі жобасын дайындады, біреуі темірден, ал қалғандары тастан жасалған; тас көпірлердің біреуінде үш аркасы болды, екіншісі 200 фут (61 метр) көпірлі бір аркасы болды. Бір аркалы көпір сол кездегі әлемдегі ең ұзын бір аркалы тас көпір болар еді, және оның тұрақтылығына күмән туды. Харрисонның жобасын инженерлер Джеймс Трубшоу мен Джон Ренни қолдады, ал Трубшоу көпірдің тұрақтылығын растау үшін әк тастан модель жасады. Осы кезде Харрисон 80 жастан асып, 1826 жылы комиссиядан кетті. Сол жылы жобаның құны Томас Телфордпен есептелді, ал қалалық кеңес жобаны қабылдады. Трубшоу құрылысты басқарды, ал Джесси Хартли оның жұмыс хатшысы болды. 1827 жылы Гросвенор графы (көпір осы әулеттің құрметіне аталған) негізгі тасты салды, ал келесі жылы жұмыс басталды. Ол 1832 жылы болашақ патшайым Виктория тарапынан ресми түрде ашылды, ал келесі жылы қозғалыс басталды. Көпірдің жалпы құны 50 000 фунт стерлингке жуық болды (1833 жылы 50 000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Харрисон оның аяқталуын көре алмады, өйткені ол 1829 жылы қайтыс болды.

Ланкастер және Честер қалмақтары

Гаррисон Скертон көпірінің құрылысына қатысқан шамада, ол Ланкастерде жұмыс істеу үшін басқа тапсырыстар алды. Оларға қалалық үйге сағат мұнарасын қосу, Сент-Джон шіркеуіне мұнара мен қондырғыны қосу және Скертон көпірінің шығыс жағында көпір үйлерін салу кірді. 1786 жылдың қазан айында Гаррисоннан Ланкастер қамалын маңызды түрде жақсарту жоспарларын дайындау сұралды; сол жылдың қаңтар айында ол Честер қамалын маңызды түрде жақсарту конкурсын жеңіп алды. Ол келесі 30 жыл бойы екі жоба бойынша бірдей жұмыс істеді, содан кейін 1815 жылға дейін Честерде, онда ол тағы да жаңа ғимараттар салды. Екі жобада да ол тұтқындар мен түрме қызметкерлері үшін ғимараттар, сот залдары және округтік залы жобалады. Екі қалада да түрмелер болған, бірақ 18-ші ғасырдың соңында Джон Ховард бастаған жаза реформаторларының күш-жігерінен кейін оларды жақсартуға ұлттық қозғалыс пайда болды. Осы реформалардың арасында ерлер мен әйелдерді, қылмыскерлер мен борышкерлерді бөлу болды, және бұл өзгерістер Гаррисонның жобаларына енгізілді.

Ланкастер

Харисон осы нысан бойынша жұмысының жалпы жоспарын жасамады; әртүрлі ғимараттарға арналған бірқатар жоспарлар дайындалды және құрылыс жұмыстары 1792 жылға дейін жалғасты. Жаңа ғимараттар қалыптасқан ортағасырлық қамал ғимараттарының арасында, оның ішінде мұнаралар мен қақпа үйінің арасында орналастырылуы керек еді. Харисон оларды готикалық мотивтермен, мысалы, бастиондармен және үшкір басты терезелермен жобалауға шешім қабылдады. Құрылыс 1788 жылы басталды, ал бірінші аяқталған ғимарат қақпа үйінің оң жағында тұрған күзетші үйі болды. Келесі аяқталған маңызды ғимарат қақпа үйінің екінші жағында орналасқан әйелдер түрмесі болды. Ол қамалдың оңтүстік жағында аркада жасады, ол борышкерлерге ауласымен жүргенде қорғаныш беру үшін арналған. Кейіннен ол қарызкерлерге көбірек орын беру үшін екі қабатты қосты және мұнараның солтүстігінде еркектер түрмесін аяқтады. 1794 жылға қарай бұл ғимараттар мен басқа да жақсартулар 10 853 фунт стерлингке (10853,0, 1794 жылғы соңғы жылдардағы шамамен <есептелген сомаға> тең) бағаланды, бұл күтілгеннен көп болды. 1795 жылы Харисон Ланкастерден Честерге көшіп, сол жерден екі нысандағы жұмысты қадағалауын жалғастырды. Ланкастердегі жұмысқа Корольдік сот пен Графтық залды қайта жаңарту кірді. Сол кезде Корольдік сот қамалдың ортағасырлық залында, ал азаматтық істер Графтық залда өткізілді. Жаңа ғимараттар мұнараның батысында симметриялық топты құрайды және 1798 жылы аяқталды, бірақ ішкі безендіру мен жиһаздары бірнеше жылдан кейін Джозеф Гандимен аяқталды. Корольдік сот – шамамен 15 метр (50 фут) ұзындығы және 9 метр (30 фут) биіктігі мен ені бар қарапайым тіктөртбұрышты бөлме. Графтық залда диаметрі шамамен 24 метр (80 фут) болатын жартылай көпбұрышты жоспары бар. Сот залының негізгі бөлігін жабатын панельді күмбезді алты готикалық бағаналар ұстап тұр. Периметр бойында аркада орналасқан, ал судьяның орындығының үстінде Коад тасынан жасалған әсем шатыр бар. Бұл ғимараттардың нақты құны белгісіз, бірақ 1807 жылы 40 000 фунт стерлингтен астам (1788 жылғы 40000 фунт стерлинг соңғы жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) екені бағаланды.

Честер

Ланкастерден өзгеше, Харрисон түрме үшін жоспарлы жоба дайындады, себебі ол Елизавета заманындағы Әділет залының артында, Ди өзеніне қарай еңіспен төмен түсетін жаңа жерге салынбақ болды. Ланкастерден айырмашылығы, ғимараттар неоклассикалық стильде болуы тиіс еді. Түрмешінің үйі Әділет залының артында, жаттығу алаңдарын қарап тұратын болды. Жер учаскесінің жартылай сегізбұрышты қабырғасының ішінде тұтқындарды орналастыру үшін екі қабатты блоктар салынды. Жер 1786 жылдың қараша айында белгіленді, бірақ келесі шілдеде қажетті Парламент заңы қабылданғанға дейін ештеңе істеу мүмкін болмады. Тұтқындарға арналған жатақтар 1789 жылдың басында, ал Түрмешінің үйі 1792 жылдың басында салына бастады, және екі жылдан кейін аяқталды. Содан кейін, 1802 жылы аяқталған Елизавета заманындағы ғимаратты алмастыру үшін жаңа Әділет залының жоспары жасалды. Әділет залы Харрисонның жаңалықтар енгізген тағы бір құрылысы болды, осы жолы грек сәулеттік мотивтерін пайдаланды. Оның фасады шамамен 250 фут (76 м) ұзындықта және 25 фут (8 м) биіктікте, он тоғыз бөліктен тұратын екі қабатты. Оның ортасында шамамен 3 метрге алға қарай шығып тұрған он екі бағаналы дориялық стильдегі портик орналасқан. Ішінде диаметрі 24 метрлік жартылай дөңгелек сот залы бар. Оның қисық қабырғасында он ионикалық бағанадан тұратын колоннада орналасқан, ал судьяның тағының екі жағында екі ұқсас бағана бар. Бөлмеде ою-өрнектелген жартылай күмбез бар. Соттардан және қазіргі түрмеден басқа, Честер қамалында сарбаздар гарнизоны да орналасқан. Әділет залының алды гарнизонның парад алаңы болды, ал Харрисон сарбаздар үшін екі жаңа ғимаратты жобалады. Парад алаңының батыс жағында ол қару-жарақ қоймасын, ал шығыс жағында оған үйлесімді блокты салды, оның артында қосалқы ғимараттар орналасып, казарма ретінде пайдаланылды. Екі блок та тоғыз бөліктен тұратын екі қабатты ғимараттар, алдыңғы жақтары шамамен 7 метр биіктіктегі ионикалық жарты бағаналармен әсемделген. Харрисонның кешендегі соңғы құрылысы – аулаға кіреберістегі монументалды қақпа немесе Пропилея болды. Ол орталық блоктан және бастапқыда күзет үйлері ретінде қызмет еткен екі жақтанғы павильондардан тұрады. Орталық блок павильондардың алдына 3 метрге созылатын портикке ие, онда биіктігі 5 метрді құрайтын төрт дориялық монолитті бағанадан тұратын екі қатарлы колоннада орналасқан. Олардың үстінде триглиф фризі және төменгі аттик орналасқан. Павильондар орталық блоктан төмен, ал алдыңғы жағында пилястрлар арасында екі дориялық жарты бағанамен әсемделген. Павильондардың арт жағы орталық блоктан 3 метрге артыққа шығып тұрады және төрт дориялық бағанаға ие. 1813-1815 жылдар аралығында салынған бұл құрылыста 22 монолитті бағана бар.

Ерлер клубтары мен қоғамдық ғимараттар

Харрисон жобалаған алғашқы джентльмендер клубы Ливерпульдегі Лицей болды. Онда жаңалықтар бюросы, кофехана және Ливерпуль кітапханасының жаңа ғимараты орналасқан. Бұл Ливерпульдегі дизайнында грек мотивтері қолданылған алғашқы ғимарат. Онда Англиядағы ең ерте ойыс портиктердің бірі бар, ал сыртқы жағы дориялық және иондық бағаналармен әшекейленген. Ғимарат ішіндегі кітапхана диаметрі шамамен 15 метр болатын дөңгелек бөлме; ол күмбез арқылы жарықтандырылған. Жаңалықтар бюросы мен кофехананың көлемі шамамен 21 метр (70 фут) және 15 метр (50 фут) құрайды. Клуб 1801 және 1802 жылдар аралығында 11 000 фунт стерлинг (1802 жылы 11 000.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) құнмен салынды. 1803 жылы Манчестерде Портико кітапханасының құрылысы басталды, онда джентльмендер клубы да болды және грек мотивтері қалаға енгізілді. Ливерпуль клубы сияқты, оның да иондық бағаналар мен жарты бағаналары бар ойыс портигі бар. Ішкі көлемі шамамен 18 метр (60 фут) және 12 метр (40 фут) құрайды; бірінші қабат жаңалықтар бюросы ретінде пайдаланылды, кітапхана кітаптары галерея бойында орналастырылды және ол да күмбез арқылы жарықтандырылды. Ғимарат 1806 жылы аяқталды және құны шамамен 6 800 фунт стерлинг (1806 жылы 6 800.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) болды. Үшінші джентльмендер клубы – Честердегі Коммерциялық жаңалықтар бюросы, оның негізгі фасадында үш иондық жарты бағанасы бар. Жаңалықтар бюросының көлемі шамамен 12 метр (40 фут) және 8 метр (25 фут) құрайды. Ол 1808 жылы ашылды және басқа клубтарға қарағанда кішірек, құны шамамен 2 700 фунт стерлинг (1808 жылы 2 700.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Барлық джентльмендер клубтары әлі де жұмыс істеп тұр, бірақ Харрисон жобалаған Манчестердегі екі ірі ғимарат сақталмаған. Корольдік театр 1806-07 жылдары шамамен 12 000 фунт стерлинг (1807 жылы 12 000.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) құнмен салынды; ол 1020 адамды қабылдай алатын, бірақ 1844 жылы өрттен қирады. Харрисон Манчестер биржасын да бұрынғы ғимараттың орнына осы мақсатта жобалады. Онда жаңалықтар бюросы, кітапхана, асхана және пошта бөлімі болды. Биржа 1806 және 1809 жылдар аралығында салынды, ал жартылай дөңгелек алдыңғы жағы дориялық жарты бағаналармен әшекейленген, бірақ кейіннен оны үлкен ғимарат алмастырды.

Ішкі және байланысты құрылымдар

Гаррисон Ланкастер және Честер қалаларында жұмыс істеген кезде, ол сонымен қатар тұрғын үй жобаларымен айналысты, олардың төртеуі Шотландиядағы Эдинбург маңында орналасқан. Біріншісі – 7-ші Уэмисс графы үшін Госфорд үйіне өзгерістер енгізу. Үйдің аумағындағы кесенеге де ол жоба жасаған деген болжам бар, бірақ нақты авторлығын анықтау мүмкін емес. Бұл тапсырма жеке байланыстар арқылы одан әрі жұмысқа алып келді. Біріншісі – сэр Томас Дандас үшін Клэкманнан маңында (қазір бұзылған) Кеннет үйін салу; бұл Харрисонның алғашқы ірі үйі болды. Содан кейін ол Дунфермлин маңындағы Брумхолл үйіне, 7-ші Эльгин графы Томас Брюс үшін қосымша құрылыстар жасады. Шотландиядағы соңғы жұмысы ретінде Харрисон банкир сэр Уильям Форбс үшін Эдинбург маңындағы Коллинтон үйінің жоспарларын дайындады. Осыдан кейін Харрисон Чарльз Гибсон үшін 1795 және 1798 жылдар аралығында салынған Ланкастер маңындағы Квернмор Парк Холлдың дизайнын жасады. 1804 жылы Харрисон Вестморлендтегі Лоутер Холлды қайта жаңарту үшін бірқатар жоспарлар жасады, бірақ олар қабылданбады. Дегенмен ол 1807-1811 жылдары Лорд Кенион үшін Солтүстік Уэльстегі Гредингтон үйін кеңейту және қайта жаңарту жобасын сәтті аяқтады, бұл жұмыс 6,675 фунт стерлингке (1811 жылғы бағамен 6675,0 фунт стерлинг) бағаланды. 1808 және 1810 жылдар аралығында Харрисон Кнутсфорд маңындағы Тейбли Хаустың бірінші қабатының батыс жағындағы үш бөлмені сэр Джон Флеминг Лестер үшін сурет галереясына айналдырды. Бұдан кейін бірнеше жаңа үйлер салынды: Оугтрингтон Холл (Лимм, Чешир), Вудбанк (Стокпорттың шетінде, бұрынғы Чеширде), Лланферрестегі Глан yr Афон (Солтүстік Уэльс), Честердегі Ди Хиллз үйі және Ливерпуль маңындағы Аллертондағы Гроув үйі. 1820 жылы Харрисон Честердегі Уотергейт көшесінің бұрышында Уотергейт үйін жобалады; бұл қаладағы ең ірі жеке үйлердің бірі. Үйге кіре беріс бұрышта орналасқан, ол дөңгелек вестибюльге және шаршы кіреберіс залына алып келеді, ол шамданамен жарықтандырылған күмбезбен жарықтандырылған. Харрисонның Чеширдегі шаруа үйіне соңғы тапсырысы Тилстон Феарналл ауылының жанындағы Тилстон Лодж жобасы болды; оның кіреберіс бөлігі төрт дориялық бағанамен тіреліп тұрды. Осы кезеңде Харрисон Солтүстік Уэльстегі Чирк қамалының шығыс жағына өзгерістер енгізуді жоспарлап отырды. 1821 жылдың соңында ол Шропширдегі Хадналл маңындағы Хардвик Грандж үйінің фасадын өзгерту және жаңа асхана қосу жөніндегі Роуленд Хиллдің тапсырысын орындады. Иесінің тілегі бойынша, бұл жұмыс готикалық стильде жасалды; алайда үй кейіннен бұзылып кетті. 1822-1823 жылдары Харрисон өзі үшін Честердегі Николас көшесінде Сент-Мартин ложасын салдырды, ол қарапайым вилладан тұрады. Оның жеке клиент үшін соңғы жұмысы Шропширдегі Хокстон Паркіндегі Цитадель деп аталатын Роланд Хилл үшін салынған ғимарат болды. Ол анасы үшін салынған қалыңдық үйі ретінде салынды және үш дөңгелек мұнарасы бар шағын қамал сияқты көрінеді.

Дін ғимараттары

Гаррисонның жұмысының аз ғана бөлігі шіркеулерге арналған. 1804 жылы ол Честердегі Сент-Петр шіркеуінің оңтүстік жағын қайта жаңартты, ал 1813 жылы шіркеуде тағы да өзгерістер жасады. 1805 және 1806 жылдар аралығында ол Шропширдегі Уиттингтон қаласындағы Сент-Джон Баптист шіркеуінің нефін қайта жобалады, ол дауылда қатты зақымданған болатын. Ол 1811 жылы салынған Честердегі Сент-Джон көшесіндегі Веслиан методистік шіркеуін жобалады. Оның дизайны сыртқы жағына қолданылса да, ішкі әрлеуі мен жиһаздарын оның бас мердігері Уильям Коул жоспарлады, содан бері шіркеу көп өзгерді. 1810 жылы «әлдеқашан оның [Гаррисонның] шіркеудегі ең жақсы жұмысы» деп сипатталған тапсырма келді – Ливерпульдегі Әйел және Әулие Николай шіркеуінің шпилін қайта салу. Осы жылдың басында ортағасырлық мұнараның шпилі құлап, мұнараны да қиратқан. Жұмыс 1815 жылы 22 000 фунт стерлингке аяқталды (1815 жылғы 22 000 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). Шпильдің биіктігі 120 фут (37 м), оның тіреулері мұнараның жоғарғы бөлігінен жоғары көтеріліп, ашық жұмыспен жасалған шпильді ұшқыш тіреулермен ұстап тұрады. Гаррисон Ливерпульдегі Сент-Пол шіркеуі үшін күмбезді төбе де жобалады, бірақ ол кейін бұзылды. 1814 және 1816 жылдар аралығында Гаррисонның жобасы бойынша Вест-Холл, Хай-Легте бұрынғы шапкіштың орнына жаңа шапкіш салынды. Бұл 1891 жылы өртенген қарапайым ғимарат, оның кейбір бөліктері сол жердегі жаңа шіркеуге, Сент-Джон шіркеуіне енгізілді. 1818 жылы Честер епископы Джордж Генри Лоу Гаррисоннан Честер соборының оңтүстік трансептісінде жұмыс жүргізуді сұрады, ол тұрақсыздық белгілерін көрсетіп тұрған. Бұл жұмыс трансепттің оңтүстік жағында терең тіреулерді салуды және суағарларды жөндеуді қамтыды.

Басқа жұмыстар

Гаррисон басқа да түрлі құрылымдарды жобалады, олардың ең маңыздыларының бірі – 1807 жылы қаланың мэрі граф Гровенордың ұсынысы бойынша Честердегі Нортгейттің орнын алмастыру. Қала қабырғаларының ортағасырлық қала қақпалары арқылы өтетін басқа үш қақпасы – Истгейт, Бриджгейт және Уотергейт – 18 ғасырда ауыстырылды. Граф құрылыстың готика стилінде болуын қалады, бірақ Харрисон оның неоклассикалық стильде болуы көршілес римдік қабырғаларға көбірек сай келетінін айтты және көп талқылаудан кейін бұл қабылданды. Қақпа үш аркадан тұрады: көліктер үшін кең орталық арка және жаяу жүргіншілер үшін екі тар арка, олар қос монолитті Дори бағаналарын қамтиды. Содан кейін Харрисон Солтүстік Уэльстегі Денбигшир ауруханасын жобалады, ол 1810 және 1813 жылдар аралығында салынды, ал шамамен 1820 жылы ол Честер биржасына кейбір ішкі өзгерістер енгізді. 1820 жылы Харрисон Оксфордтың Магдален колледжімен 1733 жылы салынған колледждің Жаңа ғимаратына және басқа да өзгерістерге қатысты кеңес алды. Оның Жаңа ғимаратқа қатысты жоспарлары қабылданды, ал қосымша құрылыстар 1824 жылы 2600 фунт стерлингке (1824 жылғы 2600 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) жасалды. Гаррисон сондай-ақ бірқатар ескерткіштердің құрылысына қатысты. Оның алғашқы тапсырмасы – 1810 жылы III Георгтың Алтын мерейтойын атап өту үшін Солтүстік Уэльстегі Клаудиан тауларының ең биік нүктесі Моэль Фамудың басында Юбилей мұнарасын жобалау болды. Бұл кең негізде орналасқан екі сатылы обелисктен тұрды. Обелиск 1862 жылы құлады, ал 1970 жылы оның негізі қайта жаңғыртылды. Шропширдің Шрусбери қаласындағы Лорд Хилл бағанасының дизайны Харрисонға жатқызылды, бірақ бұл дұрыс емес. Архитекторы Эдвард Хейкок болды, бірақ Харрисон жобаға өзгерістер енгізді, бағананың стилін өзгертті және арыстан мүсіндері бар тұғыр қосты; сондай-ақ Харрисон құрылысты бақылады. Харрисон Англсидегі Лланфайрполлдегі Маркиз бағанасын Англсидің бірінші маркизі Генри Пейджеттің ерліктерін еске алу үшін жобалады. Бұл 1816-17 жылдары шамамен 2000 фунт стерлинг (1817 жылғы 2000 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) құнымен салынды. Оның соңғы ескерткіші – 1821 жылы IV Георгтың сол жерге қонғандығын еске алу үшін Голлихедте, сондай-ақ Англсиде салтанатты қақпа – Адмиралтейство аркасы болды. Ол дориялық бағаналары бар аркадан тұрады және құны 600 фунт стерлинг (1814 жылғы 600 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) болды және 1824 жылы ашылды.

Жеке өмір

1785 жылы Харрисон Ланкастер аббаттығында Маргарет Шеклтонға үйленді. Олардың балалық шағынан аман қалған үш баласы болды: 1802 жылы қайтыс болған Джон және екі қызы. Харрисон 1829 жылы 85 жасында өз үйінде, Честердегі Сент-Мартин ложасында қайтыс болды. Ол Честердегі Сент-Бриджет шіркеуінің зиратында жерленді, бірақ оның қалдықтары 1964 жылы шіркеу зираты тазаланғанда Блэкон зиратына көшірілді. Оның мүлкі 6000 фунт стерлингке тең болды (1829 жылғы 6000.0 сомасы шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> баламалы). Көпір қазір де ауыр көліктер үшін пайдаланылуда. 1995 жылы жасалған сараптама көрсеткендей, көпір сол кездегі ең ауыр көліктер салмағынан он есе ауыр көліктерді көтере алады. Гросвенор көпірі пайдалануда, ол Ди өзені арқылы A483 тас жолын алып өтеді және Ұлыбританиядағы ең ұзын бір құбылысты тас көпір болып табылады. Кішкентай көпірлерден басқа, Харрисон жобалаған құрылыстардың көбісі Англия мұрасы, Cadw немесе Historic Scotland тізіміне енгізілген. Ол толығымен жобалаған (өзгертілмеген) ғимараттардың кейбіреулері Англия мен Уэльсте I дәрежелі, ал Шотландияда А санатындағы ең жоғары деңгейде санатталған. I дәрежеге «өте қызығушылық тудыратын, кейде халықаралық маңызы бар» деп есептелетін ғимараттар кіреді; тізімдегі ғимараттардың барлығының тек 2,5% осы дәрежеде. А санаты «ұлттық немесе халықаралық маңызы бар ғимараттар, архитектуралық немесе тарихи маңызы бар, немесе белгілі бір кезеңнің, стильдің немесе ғимараттың типінің жақсы сақталған мысалдары» және Шотландиядағы тізімдегі ғимараттардың шамамен 7% құрайды. Бұл құрылыстар – Честерде Гросвенор көпірі мен Нортгейт, ал Шотландияда Госфорд үйіндегі Мавзолей және Колинтон үйі. Ланкастер қамалының барлығы I дәрежелі тізімде, ал Честер қамалында Харрисонның төрт ғимараты осы дәрежеде жеке тізімделген: Шир залы, Пропилея және алаңды екі жағынан қоршаған екі блок. Англия мен Уэльстегі Харрисонның көптеген құрылыстары II* дәрежелі тізімде, яғни «өте маңызды және ерекше қызығушылық тудыратын» ғимараттар үшін орта деңгей; барлық тізімделген ғимараттардың 5,5% II* дәрежелі. Бридж-хаустар, Ланкастер, Сент-Мэри көпірі, Дерби, Квернмор парк залы, Ливерпульдегі Лицей, Манчестердегі Портико кітапханасы, Стокпорттағы Вудбанк, Англеси маркизінің бағанасы, Честердегі Уотергейт үйі және Хокстон паркіндегі Цитадель.

Бағалау

Харрисонның көпірлерді жобалаудағы көрнекті және инновациялық шебер екенін Скертон және Гровенор көпірлерінде, сондай-ақ Дербидегі Сент-Мэри көпірінде қазіргі заманғы ауыр көліктердің үздіксіз табысты пайдалануы дәлелдейді. Архитектор ретінде, Англия ғимараттары сериясының Чешир томының редакторлары оны «Чеширдің ең маңызды архитекторларының бірі» деп сипаттайды. Харрисонның алғашқы биографы Артур Бломфилд оны «егер жоқ десе, дерлік, корольдіктегі алғашқы сәулет генийі» деп атады. Оның көптеген жобалары неоклассикалық стильде болғанымен, ол готикалық стильде де ғимараттар салған, мысалы, Ланкастер қамалы мен Хардвик Грейндж. Дегенмен, ол 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында грек сәулетінің жаңаруына ықпал еткен негізгі тұлғалардың бірі саналады. Сәулет тарихшысы Джайлс Ворсли оны «грек жаңғыруының толық потенциалын ұққан алғашқы ағылшын архитекторларының бірі» деп сипаттаса, Дэвид Уоткин оны грек сәулетінің формаларын жаңғыртқан архитекторлардың «ең жақсысы» деп атайды. Честер қамалындағы Шир залы туралы Ворсли «грек жаңғыруының алғашқы маңызды ескерткіші» дейді. Шестер қамалындағы Харрисонның жобалары туралы Певснер: «Ол [Харрисон] осында жасаған нәрсе бүкіл Англиядағы грек жаңғыруының ең күшті ескерткіштерінің бірі» дейді. Харрисон өмірінің соңына дейін Англияның солтүстік-батысында жұмыс істеді және Шотландиядағы үйлері мен Оксфордтағы жұмысынан басқа, оның еңбектері Ланкашир, Чешир, Шропшир, Камбрия, Дербишир және Солтүстік Уэльспен шектелді. Ол ешқашан Корольдік академияның немесе Лондонға негізделген басқа да мекемелердің мүшесі болған жоқ және тәжірибесі орнағаннан кейін Лондонға сирек баратын. Дегенмен, 1828 жылы Чарльз Кокерлл (кейіннен Британдық архитекторлар институтының президенті болған) оны «сәулет өнерінде бізде болған ең асыл гений» деп айтқан.