Кіріспе
Malaysiakini (ағылшын тілінде: "Malaysia Now") – 1999 жылы құрылған Малайзияның онлайн жаңалықтар порталы. Ол малай, ағылшын, қытай және тамил тілдерінде жарияланады және Малайзиядағы ең көп оқылатын жаңалықтар порталдарының бірі. 1999 жылы құрылған кезде дәстүрлі баспа және телерадио хабарларын Барисан Насионал үкіметі қатаң түрде реттеп, бақылап отырды. Malaysiakini акционерлер, жарнама берушілер немесе үкімет тарапынан кедергісіз және шектеусіз тәуелсіз дауыс беруге ұмтылатынын мәлімдеді. Malaysiakini, Malaysiakini-дің ағылшын тіліндегі аудармасын өзінің атауы ретінде пайдаланатын, әлдеқайда кішкентай бәсекелес жаңалықтар сайты Malaysianow-пен байланысты емес.
Malaysiakini (English: "Malaysia Now") is an online news portal in Malaysia, established in 1999. It is published in Malay, English, Chinese and Tamil, and is among the most read news portals in Malaysia. At the time of its founding in 1999, traditional print and broadcast media were tightly regulated and controlled by the Barisan Nasional government. Malaysiakini claimed it would try to achieve an independent voice without interference and restrictions from shareholders, advertisers or the government. Malaysiakini is unaffiliated with Malaysianow – a much smaller rival news website that uses the English translation of Malaysiakini as its name.
Негізін қалау
Malaysiakini телеарнасын Премеш Чандран мен Стивен Ган 1999 жылғы қарашада құрды. The Sun газетінде жұмыс істеген кезде туындаған шектеулерден наразы болған Премеш пен Ган цензурасыз журналистикаға арналған кеңістік құру үшін «Мультимедиялық супер дәліз» (MSC) міндеттемесін пайдалануға бекінді. Сайт бес журналистен тұратын командамен және 100 000 долларлық бастапқы бюджетпен жұмысын бастады, бұл қаражат Премеш дайындаған басылымның алғашқы нұсқалары арқылы жиналды. Премеш бас директор, ал Ган бас редактор болды. Malaysiakini алғашқы мақаласы ретінде 1999 жылғы 20 қарашада Малайзиядағы ең көп таралған қытай тіліндегі Sin Chew Daily газетінің әрекеттерін сынап жариялады. Газет Малайзияның үкіметтік партиясының суретін өңдеп, сол кезде жемқорлық айыбымен түрмеге қамалған Анвар Ибрахимды суреттен алып тастағанын хабарлады. BBC News мәліметінше, Malaysiakini жариялаған материал Sin Chew Daily газетін «әлемдік жаңғыруға» ұшыратты, ал газет кейіннен бұл үшін көпшілік алдында өтініш жасады.
2001 жылы ИСА тұтқындағандар туралы мәлімет
2001 жылдың сәуір айында Malaysiakini тағы да жаңалықтарға түсті, ол 10 саяси белсендінің түрмеге қамалған бұрынғы премьер-министрдің орынбасары Анвар Ибрахимды қолдау митингісіне қатысқандары үшін құпия түрде ұсталғанын анықтап, жариялады.
Полиция рейдін өткізді
2003 жылғы 20 қаңтарда Malaysiakini компаниясына Малайзия Корольдік полициясы (PDRM) шабуыл жасады. Шабуыл кезінде кеңсесінің құны 150 000 RM (39 500 АҚШ доллары) болатын төрт сервер және 15 жеке компьютер тәркіленді. Полиция шабуылы, биліктегі Біріккен малайлар ұлттық ұйымының (UMNO) жастар бөлімі – UMNO жастар ұйымының оңшыл топтары "Петроф" деген оқырман жазған және Malaysiakini сайтында жарияланған хаттың бүлік тудыруға бағытталған екеніне шағымданғаннан кейін басталды. UMNO жастар ұйымы полицияға берген мәлімдемесінде, аталған хаттың Бумипутралардың Конституцияда бекітілген арнайы құқықтары мен жеңілдіктеріне күдік келтіргенін айтты. Бұдан өзге, UMNO жастар ұйымы хатта Малайзия үкіметі елдегі басқа ұлт өкілдеріне бейәділдік танытқандығы туралы жалған мәлімдемелер бар екенін мәлімдеді. Аппаратты тәркілеу Malaysiakini-дің жұмысын уақытша тоқтатты, бірақ ол кейіннен әдеттегі қызметін қайта бастады.
Жалған жаңалықтарды сәуірдің ақымақ әзілі ретінде жариялау
2005 жылдың 1 сәуірінде Malaysiakini төрт атын атамаған жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлердің сыбайлас жемқорлықпен айыпталып отырғаны туралы жалған хабар жариялады. Бұл хабардың сәуірдің бірінші күні жасалған әзіл екені белгілі болды, алайда ол Малазияда кең таралған ресми жемқорлық мәселесіне назар аудару мақсатымен жарияланған. Бұл кейбір оқырмандардың редакциялық саясатқа көңілі қалуына және үкіметтің аталған жаңалықтар ұйымына қатысты тергеу бастауына себеп болды.
Баспаға шығару рұқсатын қабылдаудан бас тарту
Malaysiakini 2010 жылы мазмұнын газет түрінде таратуға лицензия алуға өтініш берді, бірақ Ішкі істер министрлігі оны қабылдамады. Олар Жоғарғы сотқа шағымданып, сот Malaysiakini-ге басылым рұқсаты берілуі керек деген шешім шығарды. Ішкі істер министрлігі Жоғарғы соттың шешіміне Апелляциялық сотқа шағым жасады. Шағым қабылданбады. Заңмен жеңіске жеткен газет қайтадан Ішкі істер министрлігінен рұқсат сұрады. Дегенмен, өтініш тағы да қабылданбады.
Қаржыландыру көзі
2012 жылдың қыркүйегінде Malaysiakini Ұлттық демократия қорынан (NED) және басқа ұйымдардан грант алғанын мойындады. Malaysiakini бас директоры Премеш Чандран Malaysiakini мұндай серіктестіктер туралы ашық екенін, ал шетелдік гранттар Malaysiakini бюджетінің шағын бөлігін құрайтынын айтты. Оның сөзіне göre, Malaysiakini-нің 70 пайызы негізін қалаушылар мен қызметкерлеріне тиесілі. Халықаралық донорлардан қаржы алғанына қарамастан, редакциялық тәуелсіздікке ешқандай нұқсан келмегенін мәлімдеді. Malaysiakini-ден басқа, Малайзиядағы SUARAM сияқты басқа да ұйымдар мен адам құқықтарын қорғайтын топтар да NED-тен қаржы алғаны хабарланды. Осының салдарынан үкімет Malaysiakini-ді тексеруге кірісті.
Қызыл бояудың шабуылдау
2014 жылдың 25 ақпанында Малайзияның Куала-Лумпурдағы Бангсар Утамадағы Malaysiakini кеңсесінің сыртына қызыл бояу себілді. Бас кіреберісте ішінде үйрек бар картон қорап қалдырылды. Қорапқа DAP партиясының Сепутех округінен сайланған депутаты Тереза Коктың суреті бекітілген еді. Бұл оқиға Malaysiakini мен оның қызметкерлеріне қауіп түсіргендігі ретінде қабылданып, бағаланды.
Зунарды бүлік шығаруда айыптау
2015 жылы саяси карикатурашы Зуннар (Зулькифли Анвар Хаке), көп жылдар бойы Malaysiakini басылымында жұмыс істеген, Twitter желісіндегі бірнеше жазбасында Малайзия үкіметін сынағандығы үшін 1948 жылғы Қозғалысқа қарсы заң бойынша сотқа тартылды. 2018 жылы үкімет ауысқаннан кейін оған тағылған айыптар алынып тасталды.
Жамал Юноның наразылығы
2016 жылдың 5 қарашасында оңшыл Umno жетекшісі Жамал Юнос өзінің қызыл жейделі наразыларының тобын жаңалықтар порталының Петалинг Джаядағы жаңа кеңсесіне алып келді. Олар Malaysiakini жабылуын талап етті, бірақ полицияның (уақытша) тоқтау пунктына жетіп, соңында тарап кетті.
Абдул Тайб Махмуд пара алды деген айып
2007 жылдың мамыр айында Саравақтың сол кездегі бас министрі Абдул Тайб Махмуд Куала-Лумпур жоғары сотында жаңалықтар порталына қарсы қорлау туралы шағым түсірді. Ол 6 сәуір мен 3 мамыр аралығында жарияланған 12 мақала үшін өтініш айтты, белгісіз сомада өтемалдама талап етті және Malaysiakini мен Gan-ға тыйым салуды сұрады. 2012 жылдың қаңтар айында жаңалықтар порталы тексерілмеген жаңалықтарды жариялағаны үшін сотта ресми түрде кешірім сұрағаннан кейін шағым алынып тасталды.
Австралиялық алтын кен орындарын тонау
Malaysiakini 2012 жылы Рауб Австралиялық Алтын Кенішінің Малайзиядағы алтын өндіру операцияларымен байланысты ластану туралы тұрғындардың алаңдаушылығын қамтыған бірнеше мақала мен бейнежазба жариялағаны үшін сотқа тартылды. Компания бұл мақалалардың ар-намысқа тигізетін және қасақана зиян келтіретін екенін мәлімдеді. 2016 жылы Куала-Лумпур жоғары соты жауапты журналистика мен репортаж негізінде Malaysiakini-нің пайдасына шешім шығарды, бірақ бұл шешім апелляциялық сотта күшін жойды. Федералды сот апелляциялық соттың шешімін 3:2 дауыспен қолдап, Malaysiakini кен өндіруге қарсы тұрғындардың науқаны туралы хабарлауда "әділетті, мүдделілік танытпаған немесе бейтараптық сақтамаған" деп таныды. Бұл шешім Малайзиядағы сөз бостандығына қатысты белсенділердің алаңдаушылығы күшейген кезде шықты, Malaysiakini ең көп оқылатын тәуелсіз ақпарат көзі ретінде ерекше назарда болды. 2021 жылдың 2 шілдесінде Малайзия Федералды соты Malaysiakini-ге сол кезде жабылып қалған Рауб Австралиялық Алтын Кенішіне RM550,000 (АҚШ $132,180) көлемінде зиян өтеу төлеуді бұйырды.
Оқырман пікірлеріне қатысты сотқа қарсылық
2021 жылдың 19 ақпанында Малайзия Федералды соты Malaysiakini веб-сайтында жарияланған бес пайдаланушы пікірі Малайзия Бас прокуратурасының мәлімдемесі бойынша сотқа деген сенімді кемсіткені үшін кінәлі деп тапты. Жаңалықтар сайтына 500 мың малайзиялық ринггиті (123 644 АҚШ доллары) көлемінде айыппұл салынды. Дегенмен, Malaysiakini басылымының бас редакторы Стивен Ган бұл қылмыста кінәлі деп табылған жоқ. Сайт айыппұл төлеу үшін халықтан қаржы жинауға шақырды және төрт сағаттың ішінде айыппұлдан асып түсетін сома жиналды. Сот процесін жарыққа шығарған BBC "Malaysiakini: Малайзияның медиа ландшафтын өзгерткен жаңашыл" деген мақаласында былай деп жазды: "Malaysiakini-дің бүгінгі күнгі жетістіктері мен тірі қалуы, барлық жаңалық құралдары бір кезде үкімет бақылауында болған елде және шынайы тәуелсіз, сапалы журналистиканың қиын, қауіпті және көбінесе маргиналға ығыстырылатын аймақта ерекше жағдай". Ал New York Times газеті "5 оқырман пікірі жаңалықтар сайтына 124 000 долларға түсті" деген мақала жариялады, онда Ган мен Malaysiakini бұл басылымның жанқиярлық репортаждары үшін жазаланып отырғаны айтылды. Ган сот шешімінің "қоғамдық маңызы бар мәселелерді талқылауға үлкен салқым тигізеді және біздің жемқорлыққа қарсы үздіксіз күресімізге ауыр соққы болады" деді.
Марапаттар мен мойындау
2001 жылы Malaysiakini Халықаралық баспасөз институтының «Азат медианың алға басушысы» сыйлығын жеңіп алды. Гань өзі 2000 жылы Журналистерді қорғау комитетінің «Халықаралық баспасөз бостандығы» сыйлығына ие болды. 2001 жылдың шілдесінде Businessweek журналы оны веб-сайттағы жұмысы үшін «Қоғамдық пікірді қалыптастырушылар» санатындағы «Азия жұлдыздарының» бірі деп таныды. Malaysiakini жылдар бойы Халықаралық баспасөз институты, Шекарасыз репортерлер, Журналистерді қорғау комитеті, Asiaweek және Businessweek-тен түрлі сыйлықтар мен наградалар алды. Malaysiakini сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Дүниежүзілік экономикалық форумының Халықаралық медиа кеңесіне ұсынылған жалғыз БАҚ ұйымы. Жаңалықтар порталы Жомо Кваме Сундрам, Фариш А. Нур, Фейсал Теһрани, Утая Шанкар СБ және Вонг Чин Хуат сияқты ғалымдар мен жазушыларға кең аудиторияға таралу үшін платформа ұсынды. Баған жазушылардың арасында белсенді Хишамуддин Раис, тәуелсіз уағыздаушы Ван Джи Ван Хуссин және сыйлыққа ие болған тергеуші журналист Р. Надесваран да бар. Сонымен қатар, Malaysiakini редакторы Мартин Венгадесан 2022 жылғы Малайзия баспасөз институтының сыйлығында үздік баған жазушы деп танылды. Жаңалықтар порталының 13 мамыр көтерілісінің 50 жылдығы, экологиялық мәселелер, бюджеттер және сайлаулар туралы арнайы есептері жиі жергілікті және аймақтық марапаттау салтанаттарында мультимедиалық сыйлықтарға ие болды. 2023 жылдың қарашасында академик Джанет Стил «Malaysiakini және Малайзиядағы тәуелсіз медианың күші» атты кітап жариялады, онда компанияның жолы мен әсері туралы толық мәлімет берілген.
Басшылықтың ауысуы
23 жыл бойы Malaysiakini редакциясын басқарғаннан кейін, Ган 2023 жылдың қаңтарында жаңалықтар порталының бас редакторы қызметінен қанағат етті. «Болашақ ұрпақ дайын болғанда оларға жол беру – әрқашан менің ниетім болды. Соңғы сәт жетті», – деді ол, сонымен қатар, жұмысын жалғастыруды қиындатқан көз ауруын да атап өтті. Қазір ол редактор лауазымын номиналды түрде иеленуде. Сол сияқты, негізін қалаушы Премеш 2022 жылы Malaysiakini бас атқарушы директоры лауазымынан бас тарды. Негізін қалаушылар жаңалықтар порталының күнделікті басқаруына қатысы аз болғанмен, екеуі де Malaysiakini директорлар кеңесінің құрамында қалуда. Олардың кеткенінен кейін, редакциялық топты атқарушы редактор Р.К.Ананд және бас редактор Нг Линг Фонг басқарып келеді.