Кіріспе
Малайзияда жергілікті деп танылған түрлі қауымдастықтарды сипаттайтын термин – Бумипутра немесе бумипутра (жауи: , Native) – Малайзияда малайларды, Малайзия түбегіндегі Оранг Аслиді және Шығыс Малайзияның түрлі жергілікті халықтарын сипаттау үшін қолданылатын термин (төмендегі ресми анықтаманы қараңыз). Бұл термин кейде дау тудырады. Осы термин Малай әлемінде, Индонезияда және Брунейде де қолданылады. Термин санскрит тілінен алынған, кейін классикалық малай тіліндегі «бхумипутра» сөзіне сіңірілді. Бұл сөзді әдеби тілде «жердің ұлы» немесе «топырақтың ұлы» деп аударуға болады. Индонезияда бұл термин «Прибуми» деп аталады; соңғысы Малайзияда да қолданылады, бірақ көбінесе «жергілікті халықтар» деген жалпы мағынада қолданылады. 1970-ші жылдары Малайзия үкіметі Бумипутралардың (мемлекеттік білім беру және мемлекеттік сектордағы мүмкіндіктерді теңестіру шараларын қоса алғанда) әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту мақсатында оларды қолдайтын саясатты іске қосты. Бұл 1969 жылғы 13 мамырдағы оқиғадан кейін туындаған этностық шиеленісті азайту және малайзиялық қытайларға қарағанда малай көпшілігіне басымдық беру арқылы оларды ынталандыру үшін жасалды. Бастапқыда уақытша шара ретінде жоспарланған бұл саясат әлі де күшінде. Ол нәсілдік дискриминация ретінде сипатталған. Бұл саясат қалалық малай және Борнеоның жергілікті орта таптарының қалыптасуына ықпал еткенімен, ауылдық аймақтардағы кедейлікті жоюда тиімді болмады.
Bumiputera or bumiputra (Jawi: , Native) is a term used in Malaysia to describe Malays, the Orang Asli of Peninsular Malaysia, and various indigenous peoples of East Malaysia (See official definition below). The term is sometimes controversial. It is used similarly in the Malay world, Indonesia, and Brunei. The term is derived from the Sanskrit which was later absorbed into the classical Malay word bhumiputra This can be translated literally as "son of the land" or "son of the soil". In Indonesia, this term is known as "Pribumi"; the latter is also used in Malaysia but in a more generic sense to mean "indigenous peoples". In the 1970s, the Malaysian government implemented policies designed to favour bumiputras (including affirmative action in public education and in the public sector) in order to elevate the socioeconomic status of the economically disadvantaged bumiputera community. It was an effort to defuse interethnic tensions following the 13 May Incident in 1969 and to placate the Malay majority through granting them a privileged status over Malaysian Chinese. Originally intended as a temporary measure, these policies are still in effect. They have been described as racially discriminatory. Although the policies have succeeded in creating a significant urban Malay and Native Bornean middle class, they have been less effective in eradicating poverty among rural communities.
Бастапқы қарсылық
1965 жылы парламент сессиясында Сингапур премьер-министрі Ли Куан Ю (сол парламент мүшесі болған) ұсынылған малайлардың құқықтарын іске асыруға қатысты күмәнділік білдірді. Ли: "Кампунгтегі малай осы заманауи азаматтық қоғамға қалай шығар жолын табады? Олардың аяқ киімдерін тазалап, көліктерінің есіктерін ашып жұмысқа алуға ақшасы бар 0,3 пайыздың қызметшілеріне айналу арқылы ма? және "Малай автобус жүргізушісіне өзінің малай директорының (УМНО) партиясын қолдау керектігін, ал қытай автобус жүргізушісіне өзінің қытай директорының (МКА) басқа партиясына қосылуын айту – бұл бір компанияда жұмыс істейтін малай және қытай автобус жүргізушілерінің деңгейін қалай көтереді?" Ли сөзін былай аяқтады: "Ал экономикалық, әлеуметтік және білім беру саясаты сәтсіз аяқталғанда, сіздер қайта-қайта "Ой, осы зұлым қытайлар, үндістер және басқалар малай құқықтарына қарсы тұрады" дейсіздер. Олар малай құқықтарына қарсы емес. Малайлар, малай азаматтары ретінде, бәсекеге қабілетті қоғамдардың, малай емес қоғамдардың жеткен білім мен оқу деңгейіне жетуге құқылы. Міне, осы істелуі керек, солай емес пе? Оларды тек ерекше малайлардың құқықтарын алса, барлық мәселелері шешіледі деген ескіше оймен тамақтандырудың қажеті жоқ."
Саясатты қорғаушылар мен жалғасып жатқан қарсылық
2004 жылы үкіметтік коалицияның ең ірі мүшесі – Біріккен малайлар ұлттық ұйымының жылдық жалпы жиналысында төрағаның орынбасары Бадруддин Амирулдин бумипутралардың ерекше құқықтарын сұраққа салуға қарсы ескертті, бұл делегаттардың қолдауына ие болды: «Ешқандай басқа нәсілдің өкілі осы жердегі малайлардың құқықтарын күмәнге түсірмесін. Дінге күмән келтірмеңіз, себебі бұл менің осы жердегі құқығым». 2004 жылы Премьер-министр кеңсесінің парламенттік хатшысы Мохд. Джохари Бахарум PSD стипендиялары квоталық принцип бойынша бөліне беретінін мәлімдеді. Ол бұл жүйені біліктілік негізіндегі жүйеге өзгерту жоспарланбағанын, ал 1996 жылдан бері PSD стипендиясының жалпы сомасы 2,4 миллиард ринггит құрағанын қосты. Тағы бір даулы мәселе – Малайзия түбегіндегі оранг-аслилер федералды конституция бойынша бумипутралар деп есептелмейді. Олардың қоныстануы малайлардың қоныстануынан бұрын болғандықтан, көптеген адамдар бумипутра терминінің бір дінді екіншісінен басым ету мақсатын көздейтінін санайды, әсіресе оранг-аслилердің жағдайы мұсылман малайлардан нашар. Бірақ, оранг-аслилердің де бумипутра саналатынын айтатындар да бар. 2009 жылдың 1 наурызында оппозициялық Панамалайзиялық ислам партиясының рухани көшбасшысы Датук Ник Азиз Ник Мат бумипутера терминінің нәсілшілдік екенін және бұл саясаттың басқа ұлттарға мемлекеттік көмек алуға кедергі келтіретінін мәлімдеді. Ник Азиздің бұл сөзі, Демократиялық әрекет партиясының Жохор штатындағы оппозициялық жетекшісі Бу Ченг Хауға қарсы UMNO тарапынан айтылған сын мен қауіп-қатерге жауап ретінде жасалды, себебі Бу «бумипутралық» жүйені штаттық апартеидпен салыстырған еді. 2015 жылдың 1 ақпанында швейцариялық ғалым Тарик Рамазан мұсылман емес азаматтарға қалай екінші сортты қаралатыны туралы ой бөлісті. Ол: «Кешіріңіз, бірақ осы елдегі мұсылман емес азаматтарыңыздың кейбіреулері осы кемсітушілікке, әділетсіздікке ұшырап отыр» деді.
Бумипутраның қазіргі жағдайы
2006 жылы жоғары білім министрі Мұстафа Мохамед мемлекеттік университеттердің "әлемдік деңгейдегі институттарға ұмтылу" үшін бумипутра емес академиялық қызметкерлерді көбірек тартуын қалайтынын айтты, бұл академияда нәсілдік дискриминацияны азайтуға бағытталған қадам болуы мүмкін. Алайда, бұл университеттерге қабылдауға әсер етпейді, себебі басқа ұлттардың жоғары білім алу мүмкіндігін шектеу және бумипутралардың мүддесін қорғау саясаты күшінде қалады. Өндіріс секторы Шетелдік инвестициялар комитетінің (FIC) ережелерінен босатылды және барлық (өндіріс) салалары үшін міндетті 30% Bumiputera үлесі және нарыққа кіруге қойылған шектеулер алынып тасталды.
Ұлттық сәйкестендіру картасы жүйесі және бамипутера
Малайзия азаматтары MyKad деп аталатын ұлттық жеке куәлікпен жүруге міндетті. Ақылды карталар азаматтарды мұсылман немесе мұсылман емес деп анықтайды. Ұлттық жеке куәлікте оның иесінің бамипутера екендігі көрсетілмейді.