Кіріспе
Жақсылыққа бағытталған іс-қимыл және әлеуметтік инженерия бағдарламасы – 1921 жылы қабылданған кеңестік саясат. Жаңа экономикалық саясат (ЖЭС) – Малайзиядағы 13 мамыр оқиғасынан кейін Ұлттық операциялар кеңесі (ҰОК) құрастырған әлеуметтік инженерия және мүмкіндіктерді теңестіру бағдарламасы. Бұл саясат 1971 жылы 20 жылға қабылданды және 1991 жылы Ұлттық даму саясаты (ҰДС) оны алмастырды. Осы мақалада осы саясаттың қалыптасуына себеп болған тарихи контекст, оның мақсаттары мен іске асыру жолдары, сондай-ақ Малайзия экономикасына тигізген жалпы әсері қарастырылады.
the Soviet policy enacted in 1921
The New Economic Policy (NEP) was a social re engineering and affirmative action program formulated by the National Operations Council (NOC) in the aftermath of 13 May Incident in Malaysia. This policy was adopted in 1971 for a period of 20 years and it was succeeded by the National Development Policy (NDP) in 1991. This article looks into the historical context that gave rise to the formulation of this policy, its objectives and implementation methods as well as its impact on the Malaysian economy in general.
Колониялық кезең
Британдық отаршылдық билігі кезінде малайлар Сұлтан сарайының қарауында болғандықтан, британдық шенеуніктермен тығыз байланыста болды. Әкімшілік тұрғысынан малайлар жоғары құрылымдалған жүйеге ие болды, бұл британдықтарға қолданыстағы құрылымға оңай интеграциялануға мүмкіндік берді. Малай билеушілерімен тиімді байланыс орнату үшін, британдықтар малайларды Резиденттік кеңселерде кеңсе қызметкерлері ретінде жұмысқа алды. Дегенмен, малайлар көбінесе ислам медреселерінде білім алып, батыс білімімен аз танысты. Білікті әкімшілік кадрларды қамтамасыз ету үшін британдықтар негізгі кеңсе білімдерін оқыту үшін малай мектептерін ашты. 1820 жылдары Малайяда қалайының табылуы қытай шахтерлерінің көптеп келуіне әкелді. Бұл жағдай малай билеушілері, қытай шахтерлері, ықпалды басшылар және ауыл тұрғындары арасында дау-жанжал тудырып, 1874 жылы ресми британдық отаршылдық билігінің орнауына себеп болды. 1885 жылға қарай Малайя әлемдегі ең ірі қалайы өндірушісіне айналды, жаһандық қалайы өндірісінің 55% құрады. Қалайы өндірісінен туған игіліктер британдықтар мен қытайлар арасында бөлісті. Шахталық қалалар кеңейіп, экономикалық маңызға ие болған сайын, қалалық инфрақұрылым жақсарды және бұл қалалар британдықтар үшін әкімшілік орталыққа айналды, ал дәстүрлі малай астаналарының мәні төмендеді. 1839 жылы Чарльз Гудиер вулканизация әдісін ашты, бұл өнеркәсіпте резеңкенің кеңінен қолданылуының бастауын берді. Малайяда Сингапур және Пенанг ботаникалық бақтарының директоры Генри Николас Ридли 1890 жылдардың басында резеңке плантацияларын енгізді, ол Селангордағы Инч Кеннет иесі Киндерли бауырларын және Малаккадағы қытайлық тапиока фермері Тан Чай Янды резеңке плантацияларын коммерциялық жоба ретінде қабылдауға көндірді. 1911 жылға қарай, Үндістаннан импортталған және резеңке плантациялары секторында жұмыс істеген жұмыс күші 126 665 адамды құрады, соның нәтижесінде Малайя табиғи резеңке өндірісі бойынша әлемдегі жетекші елге айналды. Білімді үндістер плантациялардың ауруханаларында және емханаларында жұмыс істесе, көпшілігі резеңке жинаушылар болып жұмыс істеді.
Тәуелсіздікке дейінгі және кейінгі Малайзия экономикасы
1957 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Малайя экономикасы Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан келген қиратудан қалпына келіп жатты, бұл британ отаршылдарына зор қайта құру шығындарын жүктеді. Британдықтар Малайя штаттары арасындағы экономикалық саясатты консолидациялауға тырысқандықтан, Біріккен және Бірікпеген Малайя штаттарын біртұтас құрылымға біріктіру үшін Малайя Одағын ұсынды. Бұл ұсыныс малай қауымының наразылығына тап болды, себебі олар малай билеушілерінің келісімін алу жолына ашуланды. Сонымен қатар, ұсынылған одақ іске асса, азаматтық және экономикалық саясатқа қатысты алаңдаушылықтар туды. Ұзақ уақыттан кейін британдықтар Малайя Одағын таратып, оның орнына Тунку Абдул Рахманның бірінші бас министрі болған Малайя Федерациясын құрды. Ол кезде резеңке мен қалайы Федерацияның негізгі табыс көзі болып табылды және аймақтағы ең өркендеген экономикалардың біріне жатты. Жан басына шаққандағы табысы Азияда Жапония мен Сингапурдан кейін үшінші орында тұрды. Британдық корпорациялар табысты резеңке өнеркәсібінде үстемдік құрды және Данлоп плантациясы, Гатри плантациясы және Харрисонс & Кроссфилд сияқты осы британдық корпорациялар кең аумақтарды бақылады. Дегенмен, сол кездегі британдық ауыл шаруашылығы саясаты, шағын резеңке плантацияларына деген қызығушылыққа қарамастан, жергілікті қауымдардың экспорттық дақылдар экономикасына қатысуына кедергі келтірді. Бұл даму жергілікті халықты негізінен ішкі өндіріс пен тұтынуға бағытталған ауыл шаруашылығында қалдырды, ал британдықтар мен басқа қауымдар коммерциялық ауыл шаруашылығы өндірісіне қызығушылықтарын кеңейтіп, экспорттық дақылдар экономикасын бақылады. Тәуелсіздік алғаннан кейін Малайя Федерациясы үкіметі басқа экономикалық салаларды дамыту үшін диверсификация саясатын жүргізді. Үкімет сондай-ақ ұлттық табысқа негізгі үлес қосатын резеңке мен қалайыға тәуелділікті бірден азайту мүмкін емес екенін мойындады. 1970 жылға дейін кедейлік деңгейі 49% құрады, ал жергілікті қауымдар ұлттық экономиканың 3% -дан азын иеленді.
1969 жылғы нәсілдік толқулар
1969 жылғы нәсілдік тәртіпсіздіктер жергілікті халық арасындағы жоғары кедейлік деңгейінің фонында болды және қауымдық-саяси шиеленістермен күшейді. Қауымдар арасындағы пікірлер сақталып, әсіресе малай және қытай қауымдары арасындағы сенімсіздікті қоздырды. Петалинг Джаяның жақсы жағдайдағы аудандарында әлеуметтік-экономикалық жағдайы ұқсас адамдар тәртіпсіздіктерден ең аз зардап шеккені байқалды. 1969 жылғы нәсілдік тәртіпсіздіктерге дейін 1964 жылы Сингапурда оқиға болған, ол Сингапурдың Малайзия Федерациясынан шығарылуына әкелді. Басты оппозициялық партия, Халық әрекеті партиясы (ХӘП), барлық малайзиялықтардың теңдігін қадағалап, 1964 жылғы Федералдық үкімет сайлауында биліктегі Альянс коалициясының басымдығына қарсы тұрды. Бұл «Малайзияның Малайзиясы» кампаниясы деп аталды. Қауымдық шиеленіс зорлыққа ұшырауы мүмкін болғандықтан, Федералдық үкімет Сингапурды Малайзия Федерациясынан шығару туралы шешім қабылдады.
Парламент жұмысын тоқтату және жаңа экономикалық саясатты қалыптастыру
Қаңтарлық тәртіпсіздіктерден кейін үкімет жалпыұлттық төтенше жағдай жариялады және Парламенттің жұмысы тоқтатылды. Уақытша үкімет, Ұлттық операциялар кеңесі (NOC) құрылып, оған Тун Абдул Разак төрағалық етті. Тәртіп орнатылып, конституциялық құрылым белгіленген соң, Жаңа экономикалық саясат Екінші Малайзия жоспарында жарияланды. Жаңа экономикалық саясаттың әлеуметтік-саяси негіздемесі:
Саясаттағы өлшемшарттар
НЭП-тің мақсаты кедейлікті жою және этникалық белгіні экономикалық функциямен байланыстыруды жою үшін экономикалық құрылымды қайта жаңарту болды. Бастапқы мақсат – Малайзиядағы экономикалық меншік үлесін Бумипутра, басқа малайзиялықтар және шетелдіктер арасындағы 2,4:33:63 көрсеткішін 30:40:30 көрсеткішіне өзгерту еді. Бұл үшін ұлттық байлықты қайта бөлу қажет болды, соның нәтижесінде Бумипутралардың кәсіпорындарға иелік ету үлесі 2,4%-дан 30%-ға дейін ұлғайтылу жоспарланды. Бумипутралардың 30%-дық үлесін белгілеуді Исмаил Абдул Рахман ұсынды, себебі үкімет тиісті саясатты анықтау бойынша келісімге келе алмады. Байлықты қайта бөлумен қатар экономикалық өсімді арттыру да мақсат етілді. Бұл экономикалық өсім Бумипутра емес топтардың экономикадағы үлесін азайтуға мүмкіндік беретін болса, Бумипутра емес бизнес мүдделерінің абсолюттік шамада өсуіне де жағдай жасады. Кейбір айналымдарда бұл "пирогты кеңейту теориясы" деп аталды: пирогтың Бумипутра үлесі артады, бірақ Бумипутра емес бөліктерінің мөлшері қысқармайды. Бұл теория алғаш рет Екінші Малайзия жоспарында жарияланды. 1975 жылы үкімет ірі масштабты өндіріс және энергия көп қажет ететін салаларды дамытуға бағытталған ынталандыру шараларын енгізді, осы салаларды нысана ретінде белгілеп, олардың айналасында саясат құрды. Мысалы, Малайзияның ауыр өнеркәсіп корпорациясы (HICOM) шойын, алюминий құю, қағаз және целлюлоза, болат, цемент, мотоцикл және ауыр машина жасау өндірісіне көмектесу үшін құрылды. Сонымен қатар экспорттық ынталандыру шаралары да іске қосылды.
Іске асыру
ҰЭП-ның абстрактілі саясаты мен мақсаттары Екінші, Үшінші, Төртінші және Бесінші Малайзия жоспарлары арқылы іске асырылды. "Бумипутра" акционерлік үлесінің 30%-ын қамтамасыз ету үшін нақты талаптар енгізілді. Олардың арасында барлық бастапқы IPO-ларда Bumiputra инвесторларына 30% үлесті бөлу талабы болды. Бұл инвесторларды акциялық нарықта тіркелген компания немесе Халықаралық сауда және өнеркәсіп министрлігі таңдауы мүмкін, әдетте Permodalan Nasional немесе Қарулы күштер зейнетақы қоры сияқты мемлекеттік траст агенттіктерді ұсынады. Бұл акциялар бастапқыда айтарлықтай төмен бағамен ұсынылды, себебі IPO бағасы көбінесе тіркелгеннен кейінгі бағадан едәуір төмен болды. Дегенмен, соңғы жылдары бұл артықшылық жойылды. Бірақ бұл ереже сынға ұшырады, әсіресе IPO өткеннен кейін де 30%-дық көрсеткіш сақталып қалады. Егер Bumiputra инвесторлары акцияларын сатса, компания Bumiputra акцияларының үлесін 30%-дан жоғары деңгейде ұстап тұру үшін жаңа акциялар шығаруға міндетті.
Нәтижелер
Бумипутралардың байлығы 1970 жылы 4%-дан 1997 жылы 20%-ға дейін өсті. Елдің жалпы байлығы да артты; жан басына шаққандағы ЖҰӨ 1970 жылы RM1,142-ден 1997 жылы RM12,102-ге дейін өсті. Осы кезеңде халықтың абсолютті кедейлігі 50%-дан 6,8%-ға дейін төмендеді. Бұл өзгерістерде ҰЭП-тің қандай рөл атқарғаны белгісіз. + ҰЭП көрсеткіштері уақыт бойынша 1970 1990 2004 2011 2015 Бумипутра үлесі 2,4% (RM477 млн) 19,3% (RM20.9 млрд) 18,7% (RM73.2 млрд) 23,5% 16,2% Жалпы кедейлік 52% 17,1% 5% Ауылдық кедейлік 59% 21,8% 11% Үй шаруашылығы табысы RM660 RM1,254 RM2,996 ҰЭП-тің байлық таралуына әсері даулы. Джини индексі 1970 жылы 51,3-тен 1997 жылы 44,6-ға дейін төмендеді, ал 1987 жылғы деректер малайлардың орташа табысы қытай және үнді қауымдастықтарына қарағанда жақсарғанын көрсетті. Бумипутралардың кәсіби салалар мен жеке секторға қатысуы да артты, бірақ олардың өкілдігі әлі де жеткіліксіз. 1970-1990 жылдар аралығында Бумипутралар арасында бухгалтерлердің үлесі 7%-дан 14%-ға, инженерлердің үлесі 7%-дан 35%-ға, дәрігерлердің үлесі 4%-дан 28%-ға, сәулетшілердің үлесі 4%-дан 24%-ға дейін өсті. Бір академиктің бағалауынша, осы кезеңде Бумипутралардың акция нарығындағы үлесі – бұл көрсеткіш "қоғамның жалпы байлығын өлшеу" ретінде жиі айтылады, бірақ оның сенімді еместігі де айтылады – 2%-дан 20%-ға дейін артқан. Қытайлардың үлесі 37%-дан 46%-ға дейін ұлғайды, бұл шетелдік қатысудың төмендеуі есебінен болды. 1998 жылғы Куала-Лумпур қор биржасының ресми деректері одан да оңтайлы болды, Бумипутралардың акцияларға иелік үлесі 1990 жылы 28,6%-ды, ал 1996 жылы 36,7%-ды құрады. Малайзиядағы қытай қауымдастығы Индонезия стиліндегі агрессияны болдырмау үшін ҰЭП-ті қажетті жамандық деп қабылдады, оны билік партиясы үнемі қоздырып, қауіпке негізделген саясаты ретінде дұрыс деп есептейді. Сонымен қатар, қытай қауымдастығы көбінесе мемлекеттік сектордан кетуге және ҰЭП-тің әсері аз болатын жеке секторда бизнес құруға бағытталды. ҰЭП аясында жүзеге асырылған саясаттарға қарамастан, Бумипутра емес ұлттардың ұлттық байлықтағы үлесі 40%-дан асып кетті. Дегенмен, бұл көрсеткіш Бумипутра емес халықтың кейбір топтарының қиын жағдайда өмір сүріп жатқанын көрсетпейді. Малайзиялық үндістер мен оранг-аслилер экономикалық жағдай бойынша халықтың ең төменгі тобын құрайды. Малайзия түбегіндегі оранг-аслилер жергілікті халқы болғамен, Федералды Конституция бойынша Бумипутраларға жатпайды (қосымша ақпарат алу үшін Бумипутра туралы қараңыз).
The effects of the NEP on wealth distribution are disputed. The Gini index declined from 51.3 in 1970 to 44.6 in 1997, and 1987 figures indicated the mean income of the Malays had improved relative to both the Chinese and Indian communities. Bumiputra participation in the professions and private sector increased as well, although Bumiputras remain somewhat under represented. Between 1970 and 1990, the Bumiputra share of accountants doubled from 7 to 14 per cent, engineers from 7 to 35 per cent, doctors from 4 per cent to 28 per cent, and architects from 4 to 24 per cent. The Bumiputra portion of the share market – a figure frequently cited as "a measurement of overall community wealth", despite claims that it was misleading – increased from 2 to 20 per cent over the same period according to one academic's measurements. The Chinese share also increased from 37 to 46 per cent, at the expense of foreign participation. Official Kuala Lumpur Stock Exchange figures from 1998 were even more optimistic, indicating Bumiputra share ownership stood at 28.6% in 1990 and 36.7% in 1996. The Chinese community in Malaysia accepted the NEP as a necessary evil to avoid Indonesian style aggression, which the ruling party consistently instigate and deemed appropriate as their threat based policy. Furthermore, the Chinese community generally moved away from the public sector and set up businesses in the private sector, where the impact of the NEP was less pronounced. In spite of the policies implemented under the NEP, the share of the national wealth owned by the non Bumiputra races increased beyond the 40% mark. This figure, however, does not reflect that certain segments of the non bumiputra population live in dire poverty. The Malaysian Indian and Orang Asli in particular form the lowest strata of the population in terms of economic ownership. The Orang Asli of Peninsular Malaysia are not considered Bumiputra under the Federal Constitution despite their indigenous status (see Bumiputra for further information).
Қайта іске асыру
НЭП-тің ресми мерзімі 1990 жылы аяқталды. Дегенмен, оның көп бөлігі басқа мемлекеттік саясаттар арқылы қолданыста болып қалды; New Straits Times газеті 2007 жылға қарай "үкімет 30 пайыздық Bumiputera үлесіне қол жеткізілмегенін санайды" деп хабарлады. 2006 жылы НЭП Тоғызыншы Малайзия жоспары аясында, бесжылдық экономикалық жоспарлардың тоғызыншысы ретінде қайта енгізілетіні туралы хабарланды. Алғашқыда НЭП 1990 жылдан 2000 жылға дейін қолданылған Ұлттық даму саясатымен (ҰДС) алмастырылды. ҰДС-ты кейіннен Ұлттық көзқарас саясаты (ҰКС) алмастыру жоспарланған, ол НЭП және ҰДС-тің белсенді әрекетін азайтуға тиіс болды. Алайда, UMNO кейіннен НЭП-ті қайта жаңартуды ұсынды.
Сын
Соңғы жылдары НЭП тиімсіз жүйе ретінде сынға ұшырады, ол Бумипутралар арасында жайбажайлықты қалыптастырады, нәсілдік негізде құрылған, ал мұқтаждылық ескерілмейді. Бумипутраларға тиесілі мемлекеттік компаниялардың акцияларын иелену және тұрғын үйлерді тек Бумипутраларға сату сияқты, бай Бумипутраларға экономикалық артықшылықтар беретін НЭП саясаты кемсітушілік деп есептеледі. Көптеген НЭП саясаты мүмкіндіктер теңдігінен гөрі нәтижелердің теңдігіне бағытталған, ал НЭП жақтастары нәтижелерге назар аударуды мүмкіндіктер теңдігін өлшеудің қиын немесе мүмкін емес екенін атап, негіздейді. Мысалы, НЭП іске асырылған кезде, оның мақсаттарының бірі – барлық акцияның 30 пайызын Бумипутралардың қолына беру екені жарияланды. НЭП сыншылары компанияларды басқаруға оқытылған және сертификатталған Бумипутралардың 30 пайызын мақсат ету мүмкіндіктер тұрғысынан теңдікті жақсырақ көрсететінін айтады. Басқалары бұл мақсатқа жету мүмкін емес деп санайды, себебі оқыту мен сертификаттау мүмкіндіктер теңдігіне кепілдік бермейді. Тун Абдул Разақтың премьер-министрлік лауазымына дейінгі Тунку Абдул Рахман да 30 пайыздық мақсатқа қарсы болды, 1980 жылдары «мақсатқа жету қабілеті мен мүмкіндігін ескермей, оны орындауға тырысты. Бірлері кейбіреулері бірден байыды, ал басқалары "Али Баба" атанды, ел экономикасы кері кетті» деп жазды. Сондай-ақ, НЭП байлықты бөлу және экономикалық теңсіздік мәселелерін тікелей қарастырмағаны үшін де сынға ұшырайды; ол енді кедейлерге көмектеспейді, керісінше, Малайзиядағы ең ірі этникалық қауымға институционалдық көмек көрсету жүйесіне айналды, себебі НЭП экономикалық жағдайға қарай кемсітпейді. Жоғары және төмен экономикалық деңгейдегі Бумипутралар бірдей жәрдемақы алуға құқылы. Бай және мұқтаж Бумипутраларды бір топқа жіктеудің статистикалық қиындықтары сонымен қатар, Бумипутралардың ұлттық байлықтың 30 пайызын иеленуіне арналған НЭП мақсаты Бумипутралардың 60 пайызы ұлттық байлықтың 28 пайызын иеленуін білдірмейді, бірақ теориялық тұрғыдан алғанда, бір Бумипутра ұлттық байлықтың 29 пайызына ие болуы мүмкін, ал қалған Бумипутралар 1 пайызды бөліседі. Кейбіреулер бұл теңгерімсіздік салдарынан кейбір малайлар экономикалық жағынан шеттетіліп қалғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, НЭП-ті жүзеге асыру кезінде Малайзиядағы қытай және үнді қауымдастықтарына 40 пайыздық мақсатқа жету үшін ешқандай көмек көрсетілмегендігі де сынға ұшырады. Өңдеу секторы Шетелдік инвестициялар комитетінің (FIC) нұсқауларынан босатылды, барлық салалар үшін 30 пайыздық Бумипутра үлесі және нарыққа кіру шектеулері алынып тасталды. (pdf)
Білім
Жаңа экономикалық саясаттың білім беру саясаты – жоспардың ең даулы тұстарының бірі. 2002 жылға дейін Бумипутраларға мемлекеттік университеттерге қабылдану үшін квоталар белгіленген. Дегенмен, бұл квоталар қатаң болды, ал кейінгі жылдары Бумипутраларға бастапқыда қарастырылған орындардың айтарлықтай азайтылған үлесі берілді, себебі квоталарды есептеу үшін қолданылған халық саны 1970-ші жылдардағы мәліметтерге негізделген. Бұған қарамастан, көптеген Бумипутра емес азаматтар бұл квоталарды Бумипутраларды әділетсіз түрде ынталандыру деп сарды. Үкімет 2003 жылы осы квоталарды жойды. Квоталарды жою мемлекеттік жоғары білім беру жүйесінде Бумипутраға басымдық беру туралы пікірлерді жеңілдетуге көмектеспеді. Көптеген Бумипутралар бір жылдық дайындық бағдарламасына түсуді қалайды, оны кейбіреулер екі жылдық Малайзия мектеп атындамасы (STPM) немесе британдық A деңгейіне тең Малайзияның жоғары білім беру сертификатынан кем қарқынды деп санайды. Екі бағдарламаға да қабылдау үшін талап етілетін бағалар бірдей болғанымен, екі бағдарламада да баға стандартын алу қиындығын теңестіру үшін ешқандай түзету жүргізілмейді. Малайзияның жоғары білім беру сертификаты (STPM) барлық нәсілдерге ашық, бірақ дайындық бағдарламасында Бумипутра емес азаматтар үшін 10% квота қарастырылған (яғни қабылданатын студенттердің 90% Бумипутра болуы керек). Іс жүзінде, этникалық демографиялық көрсеткіштерді ескергеннен кейін де, дайындық бағдарламасына көбірек Бумипутралар қабылданады. Осы айырмашылықтар қатаң квоталар алысқанға дейін пайда болды. Білім беру жолындағы осы айырмашылық орта мектепте басталады. Көптеген Бумипутралар мемлекеттік пансиондық мектептерге (sekolah asrama) түседі, ал көптеген Бумипутра емес азаматтар қалыпты мемлекеттік орта мектептерде оқиды. 5-сыныпқа дейін емтихан нәтижелері бірдей, бірақ содан кейін көптеген Бумипутралар дайындық бағдарламасына, ал Бумипутра емес азаматтар STPM-ге түседі. Алайда, тіпті «қалыпты» орта мектептерде оқитын Бумипутралар да көбінесе STPM орнына дайындық бағдарламасын таңдайды. Бұл сынға емтихан бағаларын жария етудегі ашықтықтың жетіспеуі себеп болды. Квоталарды жою мемлекеттік университеттерге түсетін Бумипутралардың үлесінің артуына әкелді деп хабарланды. Бумипутраларға басымдық берілуі салдарынан, мүмкіндігі бар Бумипутра емес азаматтар жеке колледждерге түсуді немесе білімін шетелде жалғастыруды таңдайды. Мемлекеттік университеттерге түсуге үміткерлік танытпайтын Бумипутра емес азаматтардың айтарлықтай үлесі бар. Сыншылар бұл саясаттың да білімді кадрлардың елден кетуіне ықпал еткенін айтады. Басқалары ЖЭС нәсілдік шиеленіске және малай емес азаматтар арасында шеттету сезіміне әкелгенін айтады. Алайда, 2007 жылға қарай қытай малайзиялықтары бухгалтерлер, сәулетшілер және инженерлер мамандықтарында, ал үнді малайзиялықтары ветеринарлар, дәрігерлер, заңгерлер және стоматологтар мамандықтарында Бумипутраларға қарағанда олардың халық санына пропорционалды түрде жоғары үлеске ие болды. Дерек көзі сенімді емес: күні=2012 жылдың мамыр айы.
Ой-өрісін өзгерту
Кейбір бумипутралар ЖЭБ-ті (Жаңа экономикалық саясатты) азайту немесе жою туралы айтты; мысалы, Малайзияның премьер-министрі Датук Сери Абдулла Ахмад Бадави 2004 жылы UMNO-ның (Біріккен малайлар ұлттық ұйымының) бас ассамблеясында президент ретінде алғашқы сөзінде: «Мұңғаюдың орнына өзіңнің күшіңе сене білу керек, әйтпесе тізең әлсірейді» деді. Бадави сондай-ақ, мұндай жағдайға төзе алмай, ақырында мүгедектер коляскасына мұқтаж болатының айтты. 2004 жылдың қазанына дейін Бадави ЖЭБ-ге қатысты маңызды мәселелерді көтеріп, шешімін таппады. Бадавидің пікірін барлық бумипутра саяси лидерлері қабылдаған жоқ. Мысалы, UMNO-ның тұрақты төрағасының орынбасары болып сайланған Бадруддин Амирулдин бас ассамблеяда сөйлеген сөзінде 13 мамыр оқиғасы туралы кітапты көрсетіп: «Біздің артықшылықтарымызға, дінімізге және басшымызға күмән келтіруге ешқандай басқа ұлттың құқығы жоқ», – деді. Одан әрі, мұндай әрекет «қоңыз ұясын қоздырғанмен» тең болады деп атап өтті. Келесі күні UMNO Жастар атқару комитетінің мүшесі доктор Пирдаус Исмаил: «Бадруддин бұл сұрақты елдегі барлық қытайларға қойған жоқ. Бізбен бірге жүргендер, біздің түсінігімізді бөлісетіндер біздің нысанымыз емес. Малайлардың құқықтарын қорғауда біз дауысымызды оларға күмән келтіретіндерге бағыттаймыз» деді. Биліктегі Barisan Nasional коалициясының ішінде ЖЭБ-тің қолданысын жалғастыру (немесе қайта іске асыру) туралы бірлігі жоқ. 2005 жылы UMNO жастар бөлімінің орынбасары Хэйри Джамалуддин, ұлттық телеарнада өткен пікірсайыста сол кездегі MCA (Barisan Nasional коалициясының негізгі қытай партиясы) вице-президенті Чуа Джу Мэнмен пікір алмасты. Екі лидер де Чуаның ЖЭБ-ті қарастыру үшін ұлттық комитет құру туралы ұсынысына келісті. Алайда, 2008 жылғы 8 наурызда өткен жалпы сайлаудан кейін бұл әлі іске асырылмады. Малайзиядағы оң ықпал ету саясаты, әсіресе ЖЭБ, шетелдік инвестициялардың азаюына ықпал етуі мүмкін деген қауіп бар. 2005 жылы шетелдік инвестициялар 4 миллиард АҚШ долларына немесе 14%-ға төмендеді. Кейбір сарапшылар бұл көрсеткішті үкіметтің ұлттық саясатына байланысты дауларға байланысты деп санайды.
Өз үлестерін есептеу
Бумипутраның экономикалық үлесін есептеу жиі дау тудырады, кейбір жақтардың пікірінше, үкімет НЭП-ті және оған байланысты саясатты негіздеу үшін Бумипутраның үлесін қасақана төмендетіп көрсеткен. Көптеген оң іс-қимыл шаралары Ұлттық даму саясаты аясында 1990 жылдан 2000 жылға дейін, содан кейін 2000 жылдан 2010 жылға дейінгі Ұлттық көзқарас саясаты бойынша сақталғанымен, көптеген малайзиялықтар НЭП-ті қазіргі уақытта қолданылып жатқандай сипаттайды. 2006 жылы Азия стратегиялық және көшбасшылық институты (ASLI) Бумипутраның меншікті үлесін 45% деп есептеген кезде үлкен дау туды, бұл ресми көрсеткіштен (18,9%) айқын ерекшеленді. Бұл есептің жариялануы НЭП-тің мәртебесі және оған байланысты саясаттар туралы белсенді қоғамдық пікірталасқа себеп болды, көптеген UMNO өкілдері ASLI қолданған әдістемеге күмән келтірді. Даудың бірі – ASLI-дің мемлекеттік компанияларды (GLC) Бумипутраға тиесілі деп санауы, бұл Бумипутраның үлесін есептеуде көбейтті. ASLI кейін әдістемесіндегі белгісіз қателерді келтіре отырып, есептен бас тартса да, пікірталас тоқтаған жоқ. Бір саяси сарапшы: «Егер Бумипутраның үлесі 45 пайыз болса, онда Бумипутра құқығының қажеттілігі туындайды, себебі ол үкімет саясатына әсер етеді және түпкілікті халықтың құқықтарын жою – UMNO қазіргі уақытта қабылдамайтын нәрсе». Басқалар этникалық теңсіздіктер туралы пікірталас этникалық айырмашылықтарды жасырды деп мәлімдеді, Бумипутралар үшін (1999 жылғы 0,433-тен 2004 жылғы 0,452-ге дейін), қытайлар үшін (0,434-тен 0,446-ға дейін) және үндістер үшін (0,413-тен 0,425-ке дейін) Гини коэффициентінің өсуін мысалға келтірді. UMNO сыншылары ресми көрсеткіште атаулы компаниялардың иелігіндегі 7,9 пайыздық үлес ескерілмейтінін айтады. Тәуелсіз зерттеулер саясаткерлер мен саяси партиялардың, соның ішінде UMNO-ның, корпоративтік үлеске иелік етуін жасыру үшін номиналды компанияларды пайдаланғанын көрсетті. Сонымен қатар, Proton және Petronas сияқты танымал компаниялар үкімет тарапынан Бумипутра компаниялары деп танылмайды. Бұл тәсіл малай емес халықтың сатып алу қабілетін жоғарылатуға бейім. Сондай-ақ, үкімет есептеулеріне елдегі 2,7 миллион тіркелмеген кәсіпорын енгізілгені белгісіз. Сол жылы өткен UMNO-ның бас ассамблеясында Білім министрі және UMNO Жастар бөлімінің төрағасы Хишамуддин Хусейн жергілікті зерттеуге сілтеме жасап, қазіргі қарқынмен малайлардың табыс теңдігіне жетуіне 120 жыл қажет екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ 2004 жылғы статистиканы келтірді, онда малайдың әр 1 RM табысына шамамен 1,64 RM қытай табысы шамалас екенін көрсетіп, табыс арасындағы айырмашылықтың жойылмағанын дәлелдеді. Жастар бөлімінің орынбасары Хайри Джамалуддин, егер малай емес халық 30% мақсатқа қол жеткізілді деп мәлімдесе, «квотаны» арттыруды ұсынды, себебі «қандай өлшеммен қарасаңыз да, малайлар әлі де артта қалған».
Оңтүстік Таиланд мұсылмандары үшін жаңа экономикалық бағдарлама
Малайзияның Келантан штатының бас министрі және ПАС (Малайзияның ислам партиясы) рухани лидері Ник Азиз Таиландтың мұсылмандар мен мұсылман емес азаматтар арасындағы әлеуметтік және экономикалық айырмашылықты қысқарту және Оңтүстік Таиландтағы күшейіп бара жатқан зорлық-зомбылықты тоқтату үшін Малайзиядағыдай артықшылықтар саясатын енгізуді қарастыруы керек деді.
Сауалнама көрсеткендей , малайзиялықтардың көпшілігі жаңа экономикалық саясаттан бас тартуды қалайды
Малайзиялықтардың 71% -ы "Баррисан Насионалдың нәсілге негізделген артықшылық саясаты ескірген және оны еңбек еткендерге негізделген саясатпен алмастыру керек" деген мәлімдемемен келіседі. Бұл сауалнама тәуелсіз "Мердека" орталығы тарапынан 2008 жылдың 18 маусымы мен 29 шілдесі аралығында жүргізілді. Нәтижелерге сәйкес, сұрақ қойылған малайзиялықтардың 65% -ы нәсілге негізделген артықшылық саясатын тоқтату қажет екенімен келісті, ал қытайлардың 83% және үндістердің 89% -ы осы пікірді қолдады.
Нажиб малайлар үшін арнайы артықшылықтарды тоқтатуға дайын
2008 жылдың қазан айында премьер-министрдің орынбасары Нажиб Разак: «Егер біз өзгермесек, халық бізді өзгертеді» деді. «Алдағы уақытта Жаңа экономикалық саясаттың барлық элементтері алмастырылатын болады». «Бұл үлкен сын», – деді ол. «МҰМНО-да саяси ерік пен өзгеріске ұмтылыс болуы керек. Егер біз өзгермесек, кемшіліктерімізді түзетпесек, адамдар бізге жақсы қарайды деп күтпеуіміз керек».