Кіріспе
Порту метрополитені (Metro do Porto) – Португалияның Порту қаласындағы жеңіл рельстік көлік жүйесі және қалалық қоғамдық көліктің маңызды бөлігі. Жартылай метро ретінде, ол Порту қаласының орталық аймағында жер астымен, ал қала шеттерінде төмен еденді трамвай вагондарымен жүреді. Жүйенің бірінші бөліктері 2002 жылдан бері пайдалануда. Бұл Порту қаласының классикалық трамвайларынан бөлек жүйе. Желіде 6 бағыт бар және Порту метрополитен аймағындағы жеті муниципалитетке жетеді: Порту, Гондомар, Майя, Матозиньюш, Повуа-де-Варзим, Вила-ду-Конде және Вила-Нова-де-Гайя. Қазіргі таңда екі рельстік коммерциялық бағыттарда 82 станция жұмыс істейді. Жүйенің көп бөлігі жер бетінде немесе биік жатыр, бірақ желінің бір бөлігі жер астында орналасқан. Жүйені ViaPORTO басқарады.
The Porto Metro (Metro do Porto) is a light rail network in Porto, Portugal and a key part of the city's public transport system. Being a semi metro, it runs underground in central Porto and above ground into the city's suburbs using low floor tram vehicles. The first parts of the system have been in operation since 2002. It is a separate system to Porto's vintage trams. The network has 6 lines and reaches seven municipalities within the metropolitan Porto area: Porto, Gondomar, Maia, Matosinhos, Póvoa de Varzim, Vila do Conde and Vila Nova de Gaia. It currently has a total of 82 operational stations across of double track commercial line. Most of the system is at ground level or elevated, but of the network is underground. The system is run by ViaPORTO.
Тарих
Metro do Porto S. A. 1993 жылы құрылды, ал Senhor de Matosinhos пен Триндаде арасындағы А желісі (көк желі) 2002 жылы ашылған Porto Metro желісінің алғашқы желісі болды. 2004 жылы желі Еуро-2004 футбол чемпионатына дейін Estádio do Dragão-ға дейін ұзартылды. 2005 жылдың 14 сәуірінде B желісі (қызыл желі) ашылды. Сол күні "Casa da Música" концерт залы (ABCEF желісінде орналасқан) да ашылды. А және В желілері бұрын Триндадеден Фамаликаоға дейін созылған желінің соңғы қалдығы болып табылады, ол бастапқыда тар табанды болған, 1875 жылы ашылып, 1881 жылы толыққан және 1930 жылы метрлік табанға ауыстырылған. (Варзимнен Фамаликаоға дейінгі бөлік қазір велосипед жолына айналдырылған.) C желісі (жасыл желі) 2005 жылдың 30 шілдесінде ашылды, ол Майя орталығына жетеді. ISMAI-ға дейінгі ұзарту 2006 жылдың наурыз айында қолданысқа енгізілді. C желісі бұрын Guimarães желісінің бөлігі болған және қазіргі желіге Lousado станциясында қосылған участені пайдаланады. D желісі (сары желі) қазу жұмыстары бойынша ең қиындық тудырды және 2005 жылы ашылды. Желі оңтүстіктегі Жоао де Деус пен Вила-Нова-де-Гайядан басталып, Дуро өзенін кесіп өтеді және солтүстіктегі Сан-Жоао ауруханасына бағытталғанда Портоның орталық бөлігінен өтеді. Сан-Жоао ауруханасы мен IPO станциялары қауіпсіздік талаптарына байланысты 2006 жылдың сәуіріне дейін пайдалануға берілмеді. 2011 жылдың қазанында желі Санто-Овидиоға дейін ұзартылды. E желісі (күлгін желі) 2006 жылдың 27 мамырында ашылды, ол Франсиско Са Карнейро әуежайын Кампаньямен байланыстырады. Бірнеше аптадан кейін желі Estádio do Dragão-ға дейін ұзартылды. Бастан-аяқ сапар 33 минутқа созады, қызметтер әр 20 минут сайын жүзеге асырылады. F желісі (қоңыр желі) 2011 жылдың 2 қаңтарында ашылды, ол Порту қаласының орталығын шығыстағы Гондомар аймағымен байланыстырады, бұл желі Сеньора да Хора мен Фанзерес арасында жүреді. А, В, С, Е және F желілері Порту қаласының ішінде (Estádio do Dragão мен Сеньора да Хора арасында) бірдей бағытты ұстанады. ABCEF және D желілері арасындағы ауысу нүктесі Портоның орталық бөлігіндегі Триндадеде орналасқан; Триндадеден Сеньора да Хораға дейінгі жол Porto Varzim Famalicão / Maia Trofa Guimarães магистральдық желісінің бастапқы учаскесін қайта пайдаланады.
Шығындар мен қаржылық нәтижелер
2007 жылы Порто метросының қоғамдық көлік жүйесінің жалпы құны 3,5 миллиард еуроға жетті, бұл Португалияның ЖІӨ-сінің 1 пайызынан астам. Жобаның бірінші кезеңі ғана, басшылығын бірнеше Үлкен Порто (Grande Porto) муниципалитеттерінің әкімдері, оның ішінде мемлекеттік компанияның төрағасы Valentim Loureiro жасаған, бастапқы жоспардан 140% қымбатқа түсті – 1,5 миллиард еуродан астам артық шығын. Porto Metro мемлекеттік компаниясы жыл сайын зиян көріп келеді, 2006 жылы 122 миллион еуролық рекордтық зиянға жетті.
Жылжымалы құрам
Метрода қазіргі заманғы Eurotram төмен қабатты, буыны бар трамвайлар пайдаланылады. Flexity Swift LRV 2008 жылдан бері B, Bx және кейде C бағыттарында қолданылады. Олар сондай-ақ көбірек орындықтарға ие және көптеген заманауи жеңіл рельсті жүйелер сияқты, тежелу кезінде жұмсалған энергияның 30% -ын қайтаруға қабілетті. CRRC Tangshan компаниясынан CRRC Tram немесе CT деп аталған жаңа LVR желіге енгізілуде, 2023 жылдан бері C бағытында қозғалады. Қызметтердің көп бөлігі екі LRV біріктіріліп жұмыс істейді. Eurotram төрт негізгі бөлімнен тұрады, әр вагонда екі-екіден, қысқа дәліздермен байланысқан, сондай-ақ екі вагонның арасында буыны бар. Олар 80 отырғызғыш және 134 тұрғызғыш жолаушыны қабылдай алады. Flexity Swift үш бөліктен тұрады, буындармен байланысқан, сыйымдылығы 100 отырғызғыш және 148 тұрғызғыш жолаушы. CT төрт буыны бар бөліктен тұрады, сыйымдылығы 244 жолаушы, оның 64-і отырғызылған.
The majority of services run with two LRVs coupled together. The Eurotram consists of four main compartments, two in each carriage linked by short corridors, and also features an articulation between the two carriages. They have a capacity of 80 seated and 134 standing passengers. The Flexity Swift consists of three components linked by articulations, with a capacity of 100 seated and 148 standing passengers. The CT consists of four articulated components, having a capacity of 244 passengers, 64 of which are seated.
Билеттер
Жүйе "Ананте" билет жүйесін пайдаланады. Станциялардағы автоматтары "Andante Azul" көк түсті "бір реттік" билеттерін шығарып, қайта толтырады, ал "Andante Gold" – кредиттік карта стиліндегі "Gold" билеттері (иесінің сканерленген суреті бар), оларды "Lojas Andante" (Ананте дүкендерінен) сатып алуға болады. Билеттерді "Multibanco" банкоматтары арқылы да толтыруға болады. Порту метросы төлемді растау жүйесі бойынша жұмыс істейді. Сапарды бастамас бұрын билеттерді станциялардағы сары автоматтарының алдында сканерлеу арқылы растау қажет. Расталған бір реттік билет белгілі бір уақыт ішінде шексіз саяхаттауға мүмкіндік береді, қазіргі таңдағы ең төменгі 2 аймақтық билет үшін 1 сағат, ал жарамды аймақтардың саны артықша болған сайын мерзімі ұзарады. "Алтын" билеттер алдын ала белгіленген аймақта шексіз саяхаттауға мүмкіндік береді және "кәдімгі" немесе арзан "10/16" (сағаттар бойынша) нұсқаларында қол жетімді. Сондай-ақ, "Andante 24" деп аталатын күндік билет бар, ол пайдаланушыға таңдалған аймақтарда белгілі бір күні шексіз сапарлар жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, Z3 (3 аймақ) билеті бірінші расталған аймақтан бастап кез келген бағыттағы 3 аймаққа жарамды. Метроның барлық желісін, B желісінің ең солтүстік бөлігін (VCD3 және PV VC аймақтары) қоспағанда, қамту үшін PRT1 аймағында расталған жағдайда Z4 билеті қажет. Метрода ақы төлеу қақпалары жоқ; оның орнына, жол ақысын тексерушілер тобы қолдағы сканерлермен билеттерді кездейсоқ тексереді. Қазіргі уақытта жарамды билетсіз саяхаттағаны үшін 120 евро айыппұл салынады. Метро Порту қаласындағы көптеген қоғамдық көлік операторлары сияқты аймақтарға бөліну жүйесін қолданады, ол округтерге бөлінеді және нөмірленген қосалқы аймақтарға үлестіріледі (мысалы, VCD3 – Вила-ду-Конде округінің үшінші аймағы). Порту орталық аймағындағы PRT1 аймағы іс жүзінде VCI (Via Cintura Interna) ішкі айналма жолымен шектелген аумақ, ал PRT2 және PRT3 аймақтары VCI және Estrada da Circunvalação сыртқы айналма жолы арасындағы аумақтарды қамтиды. "Ананте" жүйесі Порту қаласының барлық қоғамдық көлік желісіне енгізілуде. STCP автобус бағдарлары және басқа да кейбір автобус бағдарлары қазіргі уақытта "Ананте" жүйесін қабылдайды, ал автобус, метро және қала маңындағы пойыз желісін біріктіру жоспарлануда. Бір билетті Порту қаласының орталық трамвайларында және канат жолында (Funicular dos Guindais) пайдалануға болмайды. Көбінесе туристер қолданатын "Andante Azul" билеттері жарамсыз, бірақ айлық билеттермен толтырылған "Andante Gold" қабылдануы мүмкін.
Гиндайс фуникулярлық желісі
Metro do Porto компаниясы Гиндайс фуникулерын да басқарады, ол алғаш рет 1891 жылы салынған және жақында қайта жаңартылған кабельдік жол жүйесі. Ол Рибейра өзен жағалауын Сан-Бенто станциясына жақын Баталья төбесімен байланыстырады.
Болашақтағы кеңейту
D желісі: Вила-Д'Эстеге қосылу. 3,15 км, 3 станциялық кеңейту құрылысы 2021 жылдың наурыз айында басталды және станция 2024 жылдың басында пайдалануға берілуі жоспарлануда. G желісі (Қызғылт желі): Каса-да-Музиканы Кордория арқылы Сан-Бентомен байланыстыратын 2,7 км, 4 станциялық жаңа, толық жер асты желісі. Құрылыс 2020 жылы басталды және желі 2025 жылдың басында пайдалануға беріледі деп күтілуде. H желісі (Рубин желісі): Порту қаласындағы Каса-да-Музика станциясын Вила-Нова-де-Гайя қаласындағы Санто-Овидио станциясымен байланыстыратын 6,74 км, 8 станциялық жаңа желі. Құрылыс тендерге 2023 жылы шығарылады, ал желі 2026 жылы пайдалануға беріледі деп жоспарлануда.