Жапон халық сеніміндегі жансыз рухтар

Кіріспе

Жапон фольклорындағы рух (霊), сондай-ақ (しょうりょう), (せいれい) немесе (いきすだま) деп аталады, жапон халық сенімдері мен көркем әдебиеттеріндегі денесіз рух немесе әуе, ол тірі адамның денесінен шығып, кейін басқа адамдарды немесе орындарды мазалайды, кейде үлкен қашықтықтарға дейін. Бұл термин(дер) (死霊) дегенмен салыстырылады, ол қанағат тапқандардың рухын білдіреді.

Қорытынды

Адам рухының (немесе жанының) денеден шыға алатыны туралы кең таралған сенім ерте заманнан бері қалыптасқан. Көзге көрінетін куәліктер мен тәжірибелер (тақал, иелену, денеден шығу тәжірибесі) анекдоттар мен ойдан шығарылған жазбаларда кездеседі. Тірілердің өшпенді рухтары (怨霊) өздеріне түрленіп, қорбанға немесе қорбандарга қарғыс ([[:ja:祟り) жіберу арқылы кек қайтаруға бейім. Егер күшті ашу сақталса, қылмыскердің жанының бір бөлігі немесе толығымен денесінен шығып, құрбанның алдына пайда болып, оған зиян келтіруі немесе қарғыс тастауы мүмкін. Бұл түсінік жаман көзден де көп айырмашылығы жоқ. Бұл туралы буддалық жазбаларда да айтылады, онда олар ашуланған жағдайда қарғыс әкелуге тікелей қабілетті "тірі рухтар" деп сипатталады, тіпті өлім алдында да. Икирёнің зиян келтіруіне тағы бір кең таралған жолы – иелену. Иеленген адам бұл процестен хабарсыз деп саналады. Бұл рух сонымен қатар сол оқиғаның Но театрына бейімделген нұсқасында бейнеленген. Өлгеннен кейін Рокуджо ханшайымы Гендзидің болашақ әйелдері Мурасаки но Уэ мен Онна Санномияны азаптап, қинады. "Оми провинциясының рухы қалай келіп, астаналық адамды өлтірді" деген әңгіме бар. Әңгімеде қарапайым адам бір ақсүйек әйелге кездесіп, оны елордадағы Халық істері министрлігінің (Жоғары көмекші министрі) үйіне жетеледі. Жолсерік бұл әйелдің өзінің күйеуін ұмытқанын білмейді. Үйге жеткенде әйел жоғалып кетеді, ал қақпа жабық күйде қалады. Үйден зар жылау естіледі. Ертесіне экскурсовод үй иесі бұрынғы әйелдің рухының болғанын және оның ауруға шалдыққанын естігенін біледі, содан кейін ол қайтыс болады. Экскурсовод кейіннен Оми провинциясында әйелдің үйін іздейді. Сол жерде әйел оған қоршау арқылы сөйлеп, сол күні көрсеткен қызметі үшін ризашылығын білдіріп, жібек маталармен сыйлайды. Бұл рухтар өзіне ғашық болған адамды иеленуі мүмкін, тіпті ол оларға қарсы болмаса да. "Мацуносуке" әңгімесі, Киотода 14 немесе 15 жылдары (1729-1730) болған оқиғаларға негізделген, онда Киото саудагерінің (松任屋徳兵衛) Мацуносуке есімді жасөспірім ұлы екі әйелдің рухымен билік етіп, оның ар-ожданын қинады. Кейде ол қыздардың алдында тұрғандай сөйлеп, ауада ілініп тұратын. Соңында отбасы Зокай есімді танымал дін қызметкерінен көмек сұрады. Дін қызметкері баланы рухтан босатып, ауруын емдеді, бірақ оқиға туралы әңгімелер тарады. 1663 жылы (Қаңбұн 3) жарық көрген қорқынышты әңгімелер жинағында (曾呂利物語) кесілген басы әйелдің рухына айналған әйел туралы әңгіме бар. Бір күні Киотоға сапар шегіп бара жатқан адам Эчизен провинциясының (қазіргі Фукуи қаласы) Кита но шодағы Савая деген жерге жетеді. Ол жақын жердегі тас мұнараның түбінен тауық ұшып кеткенін ойлайды. Бірақ көрінген тауық әйелдің кесілген басы болып шығады. Ол оған күлімсірегенде, ол қылышпен шабады және оны провинция астанасындағы үйге дейін қуалайды. Үйде үй шаруасындағы әйел қылыш ұстаған адамнан қашып бара жатқан түсінен оянады. Айналып келген бас, атауынша, әйелдің рухы, оның ойлары мен құштарлықтары еді. Кейіннен әйел күнәларына өкініп, буддалық монахқа айналады.

The popular belief that the human spirit (or soul) can escape from the body has been around since early times, with eyewitness accounts and experiences (hauntings, possessions, out of body experience) reported in anecdotal and fictional writings. Vengeful spirits (怨霊) of the living are said to inflict curses ([[:ja:祟り) upon the subject or subjects of their vengeance by means of transforming into their form. It is believed that if a sufficient grudge is held, all or part of the perpetrator's soul leaves the body, appearing in front of the victim to harm or curse them, a concept not so dissimilar from the evil eye. The has even made its way into Buddhist scriptures, where they are described as "living spirits" who, if angered, might bring about curses, even just before their death. Possession is another means by which the Ikiryō are commonly believed to be capable of inflicting harm, the possessed person thought to be unaware of this process. Refn|Kojien dictionary This spirit is also portrayed in , the Noh play adaptation of the same story. After her death, Lady Rokujo became an and went on to torment those who would later become Genji's consorts, Murasaki no Ue and Onna sannomiya. Refn|Kojien dictionary,

contains the tale "How the Spirit of Omi Province Came and Killed a Man of the Capital". In the tale, a commoner encounters a noblewoman and guides her to the house of a certain Ministry of Popular Affairs#Hierarchy (Senior Assistant Minister of Popular Affairs) in the capital. Little did the guide know that he was guiding the of a woman to her neglecting husband. Upon reaching the house the lady vanishes, though the gates remain shut. Wailing noises are heard inside the house. The following morning, the guide learns that the master of the house had complained the of his former wife was present and causing him illness, shortly after which he died. The guide later seeks out the lady's house in Ōmi Province. There a woman speaks to him through blinds, acknowledging the man's services that day, and showers him with gifts of silk cloth. The can also possess the object of its infatuation, who is neither rival nor enemy. The , a tale allegedly based on events that occurred during Kyōhō 14 or 15 (1729–1730), a Kyoto merchant named (松任屋徳兵衛) had a teenaged son named Matsunosuke possessed by the spirit of two women who loved him, and who tormented the boy's conscience. On occasion, he would be suspended in mid air, engaging in conversation as if the girls were present before his eyes, the 's words being spoken through the boy's lips. Finally the family sought help from a renowned priest named Zōkai. The priest successfully exorcised the boy and cured his condition, but rumors had already spread regarding the incident. The horror story collection (曾呂利物語), published Kanbun 3, or 1663, includes a tale of a woman whose assumed the shape of her severed head. One night, a man traveling towards Kyoto arrives at place called Sawaya in Kita no shō, Echizen Province (now Fukui City), where he mistakedly thinks he saw a chicken fly from the base of a nearby stone tower on to the road. The imagined chicken turns out to be (or has transformed into) a lively severed head of a woman. When the face grins at him, he attacks with a sword, and chases it to a home in the capital of the province. Inside the house, the housewife awakes from a nightmare being chased by a man brandishing a blade. The wandering head was, according to the title, the woman's , or her wayward thoughts and obsessions. The woman later turns Buddhist nun to repent for her sins.

Өлімге жақын аймақтық спирттер

Жапонияның түкпір-түкпірінен өлімге бет қадаған адамдардың көрінуі жайлы хабарлар тіркелді. Көптеген әңгімелерде олардың жақындарына түр көрсетіп, көзге көрінетін (немесе басқаша болғандықтарын сезіндіретін) рухтар туралы айтылады.

Нишицугару ауданы, Аомори префектурасы дәстүрінде, өлімге жақын адамдардың жаны «киёми» (清明) деп аталады, олардың денесінен шығып, айнала жүріп, кейде есік сырғып ашылғандай дыбыс шығарады деп сендіреді. Янагатаның сөзіне сүйенсек, «тобидамаши» (飛び出し) Акита аймағындағы Сенбоку ауданының мағынасымен бірдей. Янагата мұны белгілі бір адамдардың өз денесі түрінде әлемді аралап өту қабілеті деп түсіндіреді. Мұндай адамдар осы қабілетті өз еркімен басқара алады, ал өлімге жақын болғандар тек уақытша түрде осы күйге қол жеткізе алады. Янагата «Тоно» (遠野) аймағында, Иватэ префектурасында, "өлілер мен тірілердің ойлары бірігіп, жүріп бара жатқан бейнеге айналып, адам көзіне иллюзия ретінде көрінеді, бұл аймақта «вараяси» (藁屋敷) деп аталады" делінген. Мысалы, 16-17 жастағы әдемі қыз "Шан Хан Лун" (суықтан зардап шегу) ауруына, яғни тиф немесе осыған ұқсас дертке шалдыққан. Ол өлімінен бірнеше күн бұрын Иватэ префектурасының Цужубучи қаласында Коганжи ғибадатханасының құрылыс алаңында көрініпті. Касима ауданында, Ишикава префектурасының Ното түбегінде, фольклоршы «сининбо» (死人坊) деген сенімді жазған, ол біреудің өліміне екі-үш күн қалғанда пайда болады және «камиясиро» (神明社) (отбасы ғибадатханасы, сондай-ақ «хакамаэ» (墓前) деп те аталады) сапарында көрінеді. Ғибадатхана – жанның соңғы тоқтау орны, онда адам ата-бабаларының қатарына қосылады деп сендіреді.

Жан жалыны

Кейбір жағдайларда, адасқан рухтар "жан жалыны" түрінде көрінеді, Жапонияда оны "обаке" немесе "хитодама" деп атайды. Алайда, өлімге жақын адамның "жан жалыны" ерекше емес деп саналады, жапондықтардың дәстүрлі түсінігі бойынша жан өлім алдында немесе одан кейін қысқа мерзім ішінде (бірнеше күн) денесінен қашып кетеді. Сондықтан, өлім алдындағы жан жалыны, әдетте, әуестестер туралы еңбектерде "обаке" ретінде қарастырылмайды, ал құбылыс туралы тарауларда тіркеледі. Бір фольклоршының пікірінше, өлімге жақын адамның басынан өткен оқиғасы, "жанның басы" туралы әңгімеге өте ұқсас, атап айтқанда, рухты көрген адам оны аяусыз қуып, арман күйінде осы қууды бастан өткерген жанның иесін тапқанға дейін жалғастырған. Ол Тоно, Ивате қаласының қалалық кеңсесінде жұмыс істеген, бір түні тұрақтан шығып, үйдің кіреберісіне "ұшып келген" жалынды көргенін айтқан. Ол оны сыпырғышпен қуғанда, жуу ыдысының астына тығып қойған. Біраз уақыттан кейін, өлім аузында жатқан туысын көруге асығып, жалынды босатып жіберген. Көп ұзамай, туысының жаңа ғана қайтыс болғанын білген, бірақ ол қайта тірілген, және оны сыпырғышпен қуғандықтан, тұтқынға алғандықтан кінәлаған. Сол сияқты, Мие префектурасының (қазіргі Инабе) Умедои қаласының фольклорлық мұрағатында, бір топ ер адамның түнде саке қоймасына жалынды қуып кіргені және ішінде ұйықтап жатқан қызды оятқаны туралы әңгіме бар. Қызметші қыз кейіннен "көптеген ер адамдар оны қуып, қашып келгенін" және қоймаға паналағанын айтқан. Бұл жағдайды фольклоршы Энсуке Конно өз тарауында мысал ретінде келтіреді. Басқалары денеден шығу тәжірибесін бастан өткергендерін айтады, олардың санасы өздерінің жансыз денесін көру үшін "хитодамаға" кіреді.

Ұқсас іс-әрекет немесе құбылыс

(ja)丑の刻参り) - бұл, егер біреу, сиыр сағатында (сағат 1-ден 3-ке дейін), қасиетті ағашта шеге қақса, сонда ол тірі кезінде жаман рухқа айналады, ал осы күштерді пайдаланып, қарсыласына қарғыс пен апат жібереді. Көптеген жаман рухтар жалпы алғанда адамның денесін бейхабар қалдырып, қозғалатын рухтар болғанымен, сиқырлы рәсімдерді орындау және нысананы қасақана азаптау сияқты іс-әрекеттер де жаман рухтардың іс-қимылы ретінде қарастырылуы мүмкін.