Кіріспе

Жапондық табиғаттан тыс жандар – түс көргендегі қорқыныштарды жейтін жапондық мифологиялық жаратылыстар. Олардың тегі қытайлық Мо екендігі айтылады. Аңыз бойынша, олар құдайлар барлық басқа жануарларды жаратып болғаннан кейін қалған артық материалдардан жасалған. Олар жапон халық ертегілері мен өнерінде ұзақ тарихқа ие, соңғы кезде манга мен анимеде де кездеседі. Жапон тіліндегі "баку" сөзінің екі мағынасы бар: дәстүрлі түрде түстерді жейтін жаратылыс және малайзиялық тапир. Соңғы жылдары баку бейнесі өзгерістерге ұшырады.

Тарих және сипаттама

Дәстүрлі жапондық баку, жаман түстерді жейтін аңыз, қытай фольклорындағы мо (үлкен панда) түрінен шыққан және Жапонияда Муромачи дәуірінде (14-15 ғасырлар) белгілі болды. Хори Тадао дәстүрлі бакуға тән арманды жеу қабілеттерін сипаттаған және оларды амулеттер сияқты жаман түстерге қарсы басқа да профилактикалық шаралармен байланыстырған. Kaii Yōkai Denshō Database, 1957 жылғы мақалаға сілтеме жасап, сондай-ақ Мидзуки дәстүрлі бакудың арманды жеу қабілеттерін сипаттайды. Жапондық арманды сақтаушы мифтік жаратылыс ретінде бейімделгенге дейін, 17 ғасырдың басындағы жапон қолжазбасы «Санкай Ибуцу» бакуды ұялшақ, қытай мифтік химерасы ретінде сипаттайды – пілдің мұрын және тістері, мүйізбұрыштың құлақтары, сиырдың құйрығы, аюдың денесі және жолбарыстың лапалары бар. Бұл жаратылыс жұқпалы аурулар мен жамандықтан қорғаған, бірақ арманды жеу қабілетіне ие болмаған. Пілдің басы, мұрны және тістері классикалық дәуірдегі (Мейдзиге дейінгі) жапон ағаш кескіштеріндегі (суретті қараңыз) баку бейнесінде, сондай-ақ храмдардағы, ғибадатханалардағы және нецуке мүсіндерінде кеңінен бейнеленген. Мейдзи дәуірінде жазған Лафкадио Хирн (1902) өте ұқсас қасиеттері бар бакуды сипаттаған, ол сондай-ақ жаман түстерді жеуге қабілетті болған. Аңыз бойынша, жаман түс көрген адам бакуды шақырып көмек сұрай алады. Жапонияда балаға жаман түс келгенде, ояна салып үш рет: «Баку-сан, менің түсімді жеп көрші» деп қайталайды. Аңызға сенесіз бе, баку баланың бөлмесіне келіп, жаман түсін жеп қойып, баланың қайтадан тыныш ұйықтауына көмектеседі. Дегенмен, бакуды шақыруды жиі жасауға болмайды, себебі ол бір арманды жегеннен кейін аш қалса, адамның үміттері мен тілектерін де жеп қоюы мүмкін, сонда ол бос өмір сүруге мәжбүр болады. Бакуды түнде ұйықтамас бұрын жаман түс көрмей, қорғаныш үшін шақыруға болады. 1910 жылдары жапон балаларының жанында баку талисманы болуы кең таралған.