Кіріспе

Математиканың гомологиялық алгебра саласындағы t-құрылым – туынды категорияның абельдік субкатегориясының қасиеттерін аксиомалау тәсілі. Т-құрылым үшбұрышты категорияның немесе тұрақты шексіз категорияның екі кіші санатынан тұрады, олар оң, тиісінше теріс дәрежеде кохомологиясы жоғалатын кешендер идеясын абстракциялайды. Бір санатта көптеген түрлі t-құрылымдары болуы мүмкін, ал осы құрылымдардың өзара әрекеттесуі алгебра мен геометрияға әсер етеді. Т-құрылым туралы түсінік Бейлинсон, Бернштейн, Делинье және Габбердің перверстік қаптамалар туралы жұмысында пайда болды. Анықтама. Аудармалық функторы бар үшбұрышты категориядағы t-құрылым – әрқайсысы изоморфизм бойынша тұрақты болатын екі толық кіші санаттың жұбы, олар келесі үш аксиоманы қанағаттандырады. Егер X – нысан болса, Y – нысан болса, онда X[1] да нысан болады. Сол сияқты, егер Y – нысан болса, онда Y[1] да нысан болады. Егер A – нысан болса, онда X – нысан және Y – нысан болатын ерекше үшбұрыш бар. Т-құрылымын таңдаған үшбұрышты категория кейде t-категориясы деп аталады. Түрлендірулер. Т-құрылымын анықтау үшін m және n бүтін сандарын бекіту және екі кіші санатты анықтау жеткілікті. Кейбір авторлар t-құрылымды осы екі кіші санаттың жұбы ретінде анықтайды. Екі кіші санат бір-бірін анықтайды. X нысаны кіші санатта орналасқан, тек егер барлық Y нысандары үшін болса, және керісінше. Яғни, бұл кіші санаттар бір-біріне сол және оң ортогональды толықтырулар болып табылады. Нәтижесінде, олардың біреуін ғана анықтау жеткілікті, сондай-ақ, бұл кіші санаттар анықтамасы бойынша толық болғандықтан, олардың нысандарын анықтау жеткілікті. Жоғарыдағы жазу кохомологияны зерттеуге бейімделген. Гомологияны зерттеу мақсаты болған кезде, аздап басқаша жазу қолданылады. Гомологиялық t-құрылым – бұл жұп, егер біз анықтасақ, онда ол (комологиялық) t-құрылым болады. Яғни, анықтама бірдей, бірақ жоғары индекстер төменгі индекстерге ауысады және кіші санаттардың рөлдері ауыстырылады. Егер біз біртекті t-құрылымы үшін аксиомаларды анықтасақ, онда олар: Егер X – нысан болса, Y – нысан болса, онда және егер A – нысан болса, онда X – нысан және Y – нысан болатын ерекше үшбұрыш бар. Т-құрылымының жүрегі – екі кіші санатта да орналасқан нысандардан тұратын толық кіші санат, яғни. Т-құрылымының жүрегі – абельдік категория (ал үшбұрышты категория қосымша, бірақ көбінесе абельдік емес), және ол кеңейтулер бойынша тұрақты. Үшбұрышты категорияда t-құрылымы таңдалған жағдайда, оны кейде t-категориясы деп атайды. Мысалдар. Табиғи t-құрылым. Т-құрылымының ең негізгі мысалы – туынды категориядағы табиғи t-құрылым. Абельдік категория және оның туындысы болсын. Бұл жағдайда t-құрылымы үшін үшінші аксиома, белгілі бір ерекше үшбұрыш бар екендігі, келесідей нақты болуы мүмкін. Егер комплекс тізбекті комплекс болса, онда және комплекстердің қысқа дәл тізбегі бар. Бұл дәл тізбек қажетті ерекше үшбұрышқа ие болады. Бұл мысалды нақты санаттарға (Квиленнің мағынасында) жалпылауға болады. Сондай-ақ, шектелген, жоғары шектелген және төмен шектелген туынды санаттар үшін ұқсас t-құрылымдары бар. Егер абельдік субкатегория болса, онда оның толық субкатегориясы, онда оның кохомологиясы, оның жүрегі перверстік қаптамалар. Перверстік қаптамалар категориясы, анықтамасы бойынша, перверстік t-құрылымының өзегі болып табылады. қаптамалар күрделі аналитикалық кеңістікте X немесе (l адикалық қаптамалармен жұмыс істеу) шекті өрісте алгебралық түрлендіру. Жоғарыда түсіндірілгендей, стандартты t-құрылымының жүрегінде жай ғана 0 дәрежеде шоғырланған кешендер ретінде қарастырылатын қарапайым топтар бар. Мысалы, (мүмкін біртекті) алгебралық қисық X (немесе ұқсас біртекті болуы мүмкін бетке) бұрмалы қаптамалар категориясы, атап айтқанда, нысан нысандарын қамтиды, онда нүкте кіруі, қарапайым қаптама, тегіс ашық қосалқы схема және U-де жергілікті тұрақты қаптама. Z және U өлшемдеріне сәйкес ауытқудың болуына назар аударыңыз. Бұл ауысу перверстік қаптардың категориясының жеке кеңістіктерде жақсы жүріп-тұруына әкеледі. Бұл санаттағы қарапайым объектілер – жергілікті жүйедегі коэффициенттері бар субварианттардың қиылысу кохомологиясы. Бұл t-құрылымын Бейлинсон, Бернштейн және Делинье енгізді. Бейлинсон жүректің туынды санаты шын мәнінде қаптардың бастапқы туынды санатына тең екенін көрсетті. Бұл үшбұрышты категорияда бірнеше ерекше t-құрылымдары болуы мүмкін деген жалпы фактіге мысал. Градицияланған модульдер. Градицияланған сақинадағы (градицияланған) модульдердің туынды санатындағы t-құрылымының стандартты емес мысалы, оның жүрегі комплекстерден тұрады, мұнда оның (градицияланған) n дәрежесімен құрылған модуль. Геометриялық t-құрылымы деп аталатын бұл t-құрылымы Козульдің дуалдығында маңызды рөл атқарады. Спектрлер. Спектрлер категориясы жоғарыдағы мағынада бір нысанмен, атап айтқанда сфералық спектрмен туындаған t-құрылымымен жабдықталған. категориясы – бұл байланысты спектрлер категориясы, яғни олардың теріс гомотопиялық топтары жоғалатын спектрлер. Гомотопия теориясымен байланысты салаларда комологиялық конвенцияларға қарамастан, гомологиялық конвенцияларды қолдану қалыпты, сондықтан бұл жағдайда «» (үстін сызық) «» (астын сызық)пен ауыстыру қалыпты. Бұл конвенцияны қолдана отырып, байланысты спектрлер категориясы деп белгіленеді. Мотивтер. Мотивтер теориясындағы болжамды мысал – аталатын мотивтік t-құрылым. Оның (болжамды) болуы алгебралық циклдар және жоғалу болжамдары туралы белгілі бір стандартты болжамдармен тығыз байланысты, мысалы, Бейлинсон-Соуль болжамы. Тринкациялық функторлар. Жоғарыдағы табиғи t-құрылым мысалында, үшінші аксиомадағы ерекше үшбұрыш бар екендігі тринкация арқылы құрылды. Комплекстер категориясындағы операциялар ретінде тринкациялар функторлық болып табылады, ал нәтижедегі комплекстердің қысқа дәл тізбегі нысанға қатысты табиғи болады. Бұл қолданылса, тринкациялық функторлар туынды категорияда бар екенін және олардың табиғи ерекше үшбұрышты тудыратынын көрсетуге болады. Шындығында, бұл жалпы құбылысқа мысал. Т-құрылым үшін аксиомалар тринкациялық функторлардың болуын талап етпесе де, оларды әрқашан құруға болады және олар негізінен бірегей. Егер үшбұрышты категория және t-құрылым болса, онда нақты мәлімдеме кіріктіру функторларына қосымшалар бар екендігі болып табылады. Бұл функторлар барлық нысандар үшін бірегей және бірегей.

Тұрақты ∞-санаттарда

t құрылымдарының элементарлық теориясы аз өзгерістермен ∞ санаттарының жағдайына көшеді. Тұрақты ∞ санаты болсын. -ның t құрылымы – оның гомотопиялық санатындағы (үшбұрышты санаты) t құрылымы деп анықталады. ∞ санаттағы t құрылымын үшбұрышты санаттағыдай, гомологиялық немесе кохомологиялық түрде белгілеуге болады. Деп есептейік, ∞ санаты гомотопиялық санаты болып табылады және - оның t құрылымы. Содан кейін әрбір n бүтін саны үшін және -ны -ның және нысандарымен толыққандағы субкатегориялар ретінде анықтаймыз. Инклюзиялық функторлар деп атаймыз. Үшбұрышты санаттағыдай, олар тиісінше оң және сол жаққа қосымша функторларды, яғни кесу функторларын қабылдайды. Бұл функторлар үшбұрышты санаттағыдай қайталанған кесу теңдіктерін қанағаттандырады. t құрылымының ядросы – ∞ субкатегориясы ретінде анықталады. Санат өзінің гомотопиялық санатының нервіне тең. Когомологиялық функтор деп анықталады, немесе эквивалентті түрде, болып табылады. -ның болуы локализациялық функтор екенін білдіреді. Шындығында, ∞ санатындағы t құрылымдары мен белгілі бір локализациялық функторлар, t'' локализациясы деп аталатын, биекцияда болады. Бұл L локализациялық функторлары, олардың эссенциалды бейнесі кеңейту бойынша жабық, яғни егер талшықты тізбек болса және X және Z L-дің эссенциалды бейнесінде жатса, онда Y да L-дің эссенциалды бейнесінде болады. Мұндай L локализациялық функторы берілгенде, сәйкес t құрылымы Lf эквиваленттілігі болатын f морфизмдері арқылы сипатталады. ∞ санатындағы S морфизмдер жиыны квазиқаныққан болып есептеледі, егер ол барлық эквиваленттерді қамтыса, егер S-те оның екі дегенерацияланбаған жиегі бар кез келген 2-симплекс үшін үшінші дегенерацияланбаған жиегі S-те болса және ол түрткілеулер бойынша тұрақты болса. Егер локализациялық функтор болса, онда Lf эквиваленттілігі болатын барлық f морфизмдерінің S жиыны квазиқаныққан. Содан кейін L t локализациялық функторы болады, егер және тек егер S барлық морфизмдерді қамтитын ең кіші квазиқаныққан морфизмдер жиыны болса. Абельдік санаттың туынды санаты әртүрлі шектілік шарттарына сәйкес келетін бірнеше субкатегорияларды қамтиды. Тұрақты ∞ санатындағы t құрылымын ұқсас субкатегорияларды құру үшін пайдалануға болады. Атап айтқанда, бұл тұрақты субкатегориялар. -ның сол жақтан шектелуі (берілген t құрылымына қатысты) егер , оң жақтан шектелуі егер , ал шектелуі егер . t құрылымына қатысты сол немесе оң жақтан толықтыру құруға болады. Бұл формальды түрде бағытталған лимиттерге немесе бағытталған коллимиттерге қосылуға ұқсас. -ның сол жақтан толықтырылуы диаграмманың гомотопиялық лимиті болып табылады. Оң жақтан толықтырылуы дуальды түрде анықталады. Сол және оң жақтан толықтырылулар өздері тұрақты ∞ санаттар болып табылады, олар канондық t құрылымын мұралайды. Олардың кез келген толықтырылуына канондық карта бар, және бұл карта дәл. Егер оның сол және оң жақтан толықтырылуына канондық картасы эквивалентті болса, онда сол жақтан толық немесе оң жақтан толық деп айтамыз.