Нацистік Германияның жоғары шенді офицері Ханс Отто Фегелейн

Кіріспе

Жоғары ранкті нацистік офицер

Ханс Отто Георг Герман Фегелейн (30 қазан 1906 – 28 сәуір 1945) – нацистік Германияның Ваффен-СС-інің жоғары ранкті командирі. Ол Адольф Гитлердің жанындағы адамдардың бірі және оның әйелі Ева Браунның қарындасы Гретльге үйленгендіктен, оның бауырласы болды. 1925 жылы Фегелейн Рейхсвердің атты әскер полкіне қосылып, 1933 жылдың 10 сәуірінде СС-ке ауысты. Ол СС ат спорты тобының жетекшісі болды және 1936 жылғы Берлин Олимпиадасының ат спорты жарыстарына дайындық жұмыстарын басқарды. Ол Олимпиадалық ат спорты командасына іріктеуден өтті, бірақ алғашқы кезеңдерде іріктелмеді. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға басып кіргеннен кейін Фегелейн СС «Тотенкопф» атты әскер полкіне (Өлім-бас атты полк) қолбасшылық етті. Олар желтоқсанға дейін Варшавада дислокацияланды. 1940 жылдың мамыр және маусым айларында ол Бельгия және Франция шайқасына СС «Верфюгунгструппе» (кейін Ваффен-СС деп аталды) құрамында қатысты. Осы науқандардағы қызметі үшін 1940 жылдың 15 желтоқсанында 2-дәрежелі Темір крестімен марапатталды. 1941 жылы Шығыс майданында оның басқаруындағы бөлімдер Белорусь ССР-інің Припять батпақтарындағы жаппай қырғын кезінде 17 000-нан астам бейбіт тұрғынның өліміне жауапты болды. 1943 жылы 8-ші СС атты дивизиясының командирі «Флориан Гейер» ретінде ол партизанға қарсы операцияларға, сондай-ақ Қызыл Армияға қарсы қорғаныс операцияларына қатысты, осы қызметі үшін қоладан жасалған жақын тізбектес күрестік белгісімен марапатталды. 1943 жылдың қыркүйегінде ауыр жарақат алғаннан кейін Фегелейн Генрих Гиммлердің бұйрығымен Гитлердің штаб-пәтеріне байланыс офицері және СС өкілі ретінде қайта тағайындалды. Фегелейн 1944 жылдың 20 шілдесінде Гитлерге жасалған сәтсіз қастандыққа куә болды. Ол соғыстың соңғы айларында Берлиндегі Гитлердің «Фюрербункерінде» қызмет етті және 1945 жылдың 28 сәуірінде, Гитлердің өзіне-өзі қолынан келгеніне екі күн бұрын, дезертирлік жасағаны үшін атып өлтірілді. Тарихшы Майкл Д. Миллер Фегелейнді Гиммлердің құрметіне ие болған, оған ең жақсы тапсырмалар мен жылдам жоғарылаулар берген мүмкіндікшіл және мансапшыл адам деп сипаттайды. Журналист Уильям Л. Ширер және тарихшы Иан Кершоу оны циник және беделсіз деп сипаттайды. Альберт Шпеер оны «Гитлердің шеңберінен шыққан ең жағымсыз адамдардың бірі» деп атады.

Hans Otto Georg Hermann Fegelein (30 October 1906 – 28 April 1945) was a high ranking commander in the Waffen SS of Nazi Germany. He was a member of Adolf Hitler's entourage and brother in law to Eva Braun through his marriage to her sister Gretl. Fegelein joined a cavalry regiment of the Reichswehr in 1925 and transferred to the SS on 10 April 1933. He became a leader of an SS equestrian group, and was in charge of preparation for the equestrian events of the Berlin Olympic Games in 1936. He tried out for the Olympic equestrian team himself but was eliminated in the qualifying rounds. In September 1939, after the invasion of Poland, Fegelein commanded the SS Totenkopf Reiterstandarte (Death's Head Horse Regiment). They were garrisoned in Warsaw until December. In May and June 1940, he participated in the Battle of Belgium and France as a member of the SS Verfügungstruppe (later renamed the Waffen SS). For his service in these campaigns he was awarded the Iron Cross 2nd Class on 15 December 1940. Units under his command on the Eastern Front in 1941 were responsible for the deaths of over 17,000 civilians during the Pripyat Marshes massacres in the Byelorussian SSR. As commander of the 8th SS Cavalry Division Florian Geyer in 1943, he was involved in operations against partisans as well as defensive operations against the Red Army, for which he was awarded the Close Combat Clasp in bronze. After being seriously wounded in September 1943, Fegelein was reassigned by Heinrich Himmler to Hitler's headquarters staff as his liaison officer and representative of the SS. Fegelein was present at the failed attempt on Hitler's life on 20 July 1944. He was on duty at Hitler's Führerbunker in Berlin in the closing months of the war, and was shot for desertion on 28 April 1945, two days before Hitler's suicide. Historian Michael D. Miller describes Fegelein as an opportunist and careerist who ingratiated himself with Himmler, who granted him the best assignments and rapid promotions. Journalist William L. Shirer and historian Ian Kershaw characterise him as cynical and disreputable. Albert Speer called him "one of the most disgusting people in Hitler's circle".

Мансап

Фейгелен Баварияның Ансбах қаласында зейнеткер Oberleutnant Ханс Фейгеленнің отбасында дүниеге келген. Бала кезінде Мюнхендегі әкесінің ат спорты мектебінде жұмыс істеген ол жақсы атқа мінуге үйреніп, секіру жарыстарына қатысты. Осы кезеңде ол нацистік партияның алғашқы мүшесі Кристиан Вебермен танысты. Кейін Вебер Фегеленнің Шутцштаффельге (СС) кіруіне көмектесті. 1925 жылы Мюнхен университетінде екі семестр оқығаннан кейін Фегелен 17-ші рейтерлік полкке (ат әскері 17-ші полк) қосылды. 1927 жылдың 20 сәуірінде Мюнхендегі Бавария мемлекеттік полициясына офицерлік курсант ретінде қабылданды. 1929 жылы ол полиция қызметінен кетіп, бір оқушы басшының кеңсесінен емтихан шешімдерін ұрлағаны үшін ұсталды. Сол кездегі ресми хабарламада оның "отбасылық себептермен" қызметтен кеткені айтылды. Кейінірек Фегелен "өз қалауымен" нацистік партия мен СС-ке жақсы қызмет ету үшін полициядан кеткенін мәлімдеді. Оның әкесі 1926 жылы "Фегелейн атпен жүру институтын" (Reitinstitut Fegelein) ашқан болатын. Мюнхенде Фегелен нацизм мен СС-ке байланыс орнатты. Оның әкесі институтты СС-ке кездесу орны ретінде ұсынды, ал жаттығулар мен жылқыларды Штурмбаттафлин (SA) және СС атты бөлімшелері пайдаланды. 1930 жылы Фегелен нацистік партияға (1,200,158 нөмір) және СА-ға қосылды. 1933 жылдың 10 сәуірінде 66,680 нөмірмен СС-ке ауысты. Ол Рейтинститут Фегелейнде нұсқаушы болып жұмыс істеді және SS Reitersturm, СС ат спорты тобының жетекшісі болды. 1930 жылдардың ортасында ол әкесінен мектептің басқаруын қабылдады. Ол сол жылы SS Untersturmführer Allgemeine SS шеніне көтерілді, 1934 жылдың 20 сәуірінде SS Obersturmführer, ал 1934 жылдың 9 қарашасында SS Hauptsturmführer болды. 1935 жылдың қарашасынан бастап Фегелен Берлин Олимпиадасының ат спорты түрлеріне арналған алаңдар мен жабдықтарды дайындауды қадағалады. 1936 жылдың 30 қаңтарында СС штурмбаннфюрері шеніне көтерілді. Ол неміс ат спорты командасына іріктеуден өтті, бірақ барлық ат спорты алтын медальдарын жеңіп алған Хановер кавалерия мектебінің (Каваллериесхуле) күшті бәсекесіне төтеп бере алмады. Фегелен 1937 жылы, ал оның ағасы Вальдемар 1939 жылы Deutsches Spring und Dressurderby халықаралық турнирінде жеңіске жетті. 30 қаңтарда ол СС Obersturmbannführer шеніне көтерілді. 1937 жылдың 25 шілдесінде рейхсфюрер СС Гиммлер СС Оберабсехт Сюдтың арнайы бұйрығымен Мюнхенде Haupt Reitschule München (СС Басты Ат Мектебі) құрды. Мектеп оның әкесінің жылқы шаруашылығынан бастау алды. Фегелен мектеп командирі болып тағайындалды және сол күні СС Standartenführer шеніне көтерілді. Өте қымбат жылқыларға қаржы Вебер, сол кездегі СС бригадалық фюрерінен келді, ол мектепті жыл сайын қолдады. Фегелен 1938 жылы Мюнхендегі ат спорты мектебінде өткен жыл сайынғы "Braunes Band von Deutschland" (Германияның қоңыр лентасы) жарысын жеңіп алды. Фегелен сол кезде 1940 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысуға мүдделі болды. Досы [[СС және полиция басшысы (HSSPF; Жоғары СС және полиция басшысы) Карл фон Эберштейннің көмегімен ол барлық Бавария мемлекеттік полициясының жылқыларын жұмылдыру жағдайында СС ат мектебіне беруді ұйымдастырды. Ол жылқылар Вермахтқа беріледі деп қорқынышпен қарады.

Fegelein was born in Ansbach, Bavaria, to the retired Oberleutnant Hans Fegelein. As a boy working at his father's equestrian school in Munich, he became a proficient rider and participated in jumping events. During this period he met Christian Weber, an original member of the Nazi Party. Weber later sponsored Fegelein's entry into the Schutzstaffel (SS). In 1925, after studying for two terms at Munich University, Fegelein joined the Reiter Regiment 17 (Cavalry Regiment 17). On 20 April 1927, he joined the Bavarian State Police in Munich as an officer cadet. In 1929 he left the police service when he was caught stealing examination solutions from a teaching superior's office. The official communication at the time was that he resigned for "family reasons". Fegelein later stated that he had left the police on "his own account" to better serve the Nazi Party and SS. His father had started the Reitinstitut Fegelein (Fegelein Riding Institute) in 1926. In Munich, Fegelein came into contact with Nazism and the SS. His father had made the institute available to the SS as a meeting place, and the training facilities and horses were used by equestrian units of the Sturmabteilung (SA) and SS. Fegelein joined the Nazi Party (membership number 1,200,158) and the SA in 1930. He transferred to the SS on 10 April 1933, with membership number 66,680. He worked as an instructor at the Reitinstitut Fegelein and became the leader of the SS Reitersturm, the SS equestrian group based at the facility. By the mid 1930s he took over administration of the school from his father. He was promoted to the Allgemeine SS rank of SS Untersturmführer that year and to SS Obersturmführer on 20 April 1934 and to SS Hauptsturmführer on 9 November 1934. Beginning in November 1935, Fegelein oversaw the preparation of the courses and facilities for the equestrian events of the Berlin Olympic Games. He was promoted to the rank of SS Sturmbannführer on 30 January 1936. He tried out for the German equestrian team, but was unable to prevail against the strong competition from the Kavallerieschule Hannover (Hanover cavalry school), who went on to win all the equestrian gold medals. Fegelein won the Deutsches Spring und Dressurderby international tournament in 1937, as did his brother Waldemar, in 1939. He was promoted to the rank of SS Obersturmbannführer on 30 January. On 25 July 1937, Reichsführer SS Himmler, by special order of the SS Oberabschnitt Süd, created the Haupt Reitschule München (SS Main Riding School) in Munich. The school was started from his father's stud farm. Fegelein was named its commander and promoted to SS Standartenführer the same day. Funding for the very expensive horses came in part from then SS Brigadeführer Weber, who supported the school with more than annually. Fegelein won the "Braunes Band von Deutschland" (Brown Ribbon of Germany), an annual horse race which in 1938 was held on the premises of the riding school in Munich. Fegelein at the time had strong ambitions to participate in the 1940 Summer Olympics. With the help of his friend [[SS and Police Leader (HSSPF; Higher SS and Police Leader) Karl von Eberstein, he arranged the transfer of all the Bavarian State Police horses to the SS riding school in case of mobilization. His fear was that the horses would be handed to the Wehrmacht.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйегінде Фейгелейн Польша науқаны аяқталғаннан кейін Польшаға келген СС «Тотенкопф» атты жылқы полкінің (Өлім басы атты полк) құрамасын басқарды. Құрама Ordnungspolizei (Orpo; тәртіп полициясы) бағынысына берілді және Познань ауданындағы полиция қызметін қолдау мақсатында шағын топтарға бөлінді. 15 қарашада Гиммлер полкті төрт эскадрильядан он үш эскадрильяға дейін кеңейтуге және оны 1-ші СС «Тотенкопф» атты жылқы полкі (1-ші Өлім басы кавалериялық полкі) деп атауға бұйрық берді. Қосымша сарбаздар генерал-губернаторлық аймағынан және одан да алыс аймақтардан алынды. Көптеген офицерлер, соның ішінде Фейгелейн, ешқашан офицерлік оқу мектебіне қатыспағандықтан, жаңа ғалымдарға берілген оқытудың көп бөлігі қарапайым болды. Дегенмен, оқыту қатаң болды және сарбаздар арасында мықты әріптестік қарым-қатынас қалыптасты. Фейгелейн құрамасы Orpo бірлестігімен бірге Гитлердің бұйрығымен поляк элитасының – зиялылардың, аристократтардың және дін қызметкерлерінің «Интеллигенцияға қарсы операция» аталған шара аясында жойылды. 1939 жылдың 7 желтоқсанында Фейгелейн құрамасы Кампинос орманында осындай 1700 адамды жаппай атуға қатысты. 15 желтоқсанда құрама екі стандартқа (полк) бөлінді, Фейгелейн 1-ші стандартқа қолбасшылық етті, ал жалпы басшылықты SS және полицияның Шығыс аймағындағы жоғары офицері Фридрих Вильгельм Крюгер жүзеге асырды. Құрамада қару-жарақ, азық-түлік және киім-кешек сияқты негізгі жабдықтар жетіспеді, бұл моральдық жағдайдың нашарлауына және денсаулықтың нашарлауына әкелді. Сыбайлас жемқорлық және ұрлық оқиғалары жиі тіркелді, әсіресе Варшавадағы полк штабының мүшелері арасында. 1941 жылдың 23 сәуірінде Фейгелейн 1940 жылы ол және оның құрамасы Германияға тасымалдау үшін ақша мен заттар ұрлағандығы үшін әскери сотқа тартылды. Фейгелейнге қатысты сот ісі Гиммлердің тікелей бұйрығымен тоқтатылды. Фейгелейнге тағылған айыптардың бірі «кісі өлтіру, себебі – ашкөздік» болды. Ол Варшавадағы гестапо түрмесінде тұтқындалғандарды ұстап, өлім жазасын орындаған. Бұдан өзге, Фейгелейн поляк әйелімен заңсыз қарым-қатынас жасады деген айып тағылды. Әйел жүкті болған, ал Фейгелейн оны түсік жасатуға мәжбүрлеген. Рейнхард Гейдрих Фейгелейнге қатысты айыптауларды бірнеше рет тергеуге тырысты, бірақ әр жолы Гиммлер бұл әрекеттерді тоқтатты. Фейгелейн құрамасы 1940 жылдың наурыз және сәуір айларында Каммиенна–Конский–Келце аймағында 100-ге жуық бұрынғы поляк сарбазынан құралған партизан тобына қарсы күреске қатысты. Олар партизандардың жартысын өлтіріп, қалғандары қашып кетті. 8 сәуірде Фейгелейн құрамасы осы аймақтағы ауылдарда 250 поляк ерін өлтірді. Ол есебінде әскерлерінің мінез-құлқын «таза және лайықты» деп сипаттаған, бірақ осы кезеңде оның сарбаздары тәртіпсіздік көрсетіп, бұйрықсыз-ақ бейбіт тұрғындарды өлтіріп, тонап кеткен оқиғалар көп тіркелді. 1940 жылдың мамыр және маусым айларында Фейгелейн, 1 наурызда Waffen SS-тегі резервтердің SS Obersturmbannführer шеніне көтерілген, Бельгия және Франция шайқасына SS Verfügungstruppe құрамында қатысты. Осы науқандардағы қызметі үшін ол 1940 жылдың 15 желтоқсанында 2-сыныпты темір крестпен марапатталды. 1941 жылдың наурыз айында SS «Тотенкопф» атты жылқы полкі 1-ші СС кавалериялық полкі болып қайта аталды.

In September 1939, Fegelein commanded the SS Totenkopf Reiterstandarte (Death's Head Horse Regiment), which arrived in Poland shortly after the end of the Polish Campaign. The unit was placed under the command of the Ordnungspolizei (Orpo; order police) and was split into small groups assigned to support police activities at posts throughout the Poznan district. On 15 November, Himmler ordered the expansion of the regiment from four to thirteen squadrons and renamed it as 1. SS Totenkopf Reiterstandarte (1st Death's Head Cavalry Regiment). Additional men were recruited from ethnic Germans living in the General Government and further afield. As many of the officers, including Fegelein, had never attended officer training school, much of the training provided to new recruits was rudimentary. However, it was rigorous, and the men developed a strong camaraderie. Fegelein's unit was involved alongside the Orpo in the extermination, ordered by Hitler, of members of the Polish elite such as intellectuals, aristocrats, and clergy, in an action called Intelligenzaktion. On 7 December 1939, Fegelein's unit was involved in the mass shooting of 1,700 such people in the Kampinos Forest. On 15 December, the unit was split into two Standarten (regiments), with Fegelein commanding the 1. Standarte under the overall command of Höherer SS und Polizeiführer Ost Friedrich Wilhelm Krüger. The unit was short of basic supplies such as weapons, food, and uniforms, which led to deteriorating morale and ill health. Incidents of corruption and theft took place, particularly among members of the regimental staff in Warsaw. On 23 April 1941, Fegelein faced court martial charges for an incident in 1940 where he and his unit had been caught stealing money and luxury goods for transportation back to Germany. Fegelein's court martial was quashed by direct order of Himmler. The allegations brought forward against Fegelein had included "murder motivated by greed". Apparently he had ordered arrests and executions in the Gestapo prison in Warsaw. In addition to this, Fegelein was charged with having had an unlawful sexual relationship with a Polish woman. The woman had become pregnant and Fegelein forced her to have an abortion. Reinhard Heydrich tried several times to investigate the accusations against Fegelein, but each time Himmler quashed the attempt. Fegelein's unit took part in anti partisan fighting against a group of about 100 former Polish soldiers in the area of Kammienna–Konsky–Kielce in March and April 1940. They killed about half the partisans and the remainder escaped. On 8 April, Fegelein's unit killed 250 Polish men in villages in the area. While in his report he described the behaviour of his troops as "clean and decent", there were many incidents in this period where his men behaved in an undisciplined way, killing and robbing civilians without being ordered to do so. In May and June 1940, Fegelein, who had been promoted to SS Obersturmbannführer of the Reserves in the Waffen SS on 1 March 1940, participated in the Battle of Belgium and France as a member of the SS Verfügungstruppe. For his service in these campaigns, he was awarded the Iron Cross 2nd Class on 15 December 1940. In March 1941, the SS Totenkopf Reiterstandarte 1 was renamed to 1st SS Cavalry Regiment.

Кеңес Одағына қарсы соғыс

1941 жылғы 22 маусымда басталған Германияның Кеңес Одағына басып кіруімен Фегелейн Шығыс майданда белсенді қызмет атқарды. Оның бөлімшесі 23 маусымда Беласток маңындағы 9-армияның сызықтарындағы олқылықты жабу үшін 87-ші жаяу әскер дивизиясына тағайындалды. 1-ші СС ат әскерінің моторизацияланған бөлімдері 24 маусымда операциялық аймақтың оң жақ фланкіна жетті, бірақ атты бөлімдер ілесе алмады. Шаршаған аттарды қалдырып, әскерлерді жүк көліктерімен соғыс аймағына жеткізу қажет болды, ал атпен тартылатын артиллериялық құралдар қолда бар көліктермен сүйретілді. Бірінші болып келген бөлімшелер Визна маңындағы Нарев өзенінен өтіп, кеңес әскерімен шайқасты, бірақ бұзып өте алмады. Оларға кері шегіну және солтүстікке қарай жылжу бұйырылды. 87-ші дивизияның жаяу әскерлері 26 маусымда Осовец бекінісін басып алды, ал Фегелейннің ат әскері оңтүстік-шығысқа барлау миссиясына жіберілді. Гиммлер өзінің СС бөлімшелерін Вермахт бақылауында ұстауға немесе жауынгерлік міндеттерде резерв ретінде ғана пайдалануға ниеттенгендіктен, 27 маусымда СС ат әскерін 87-ші дивизияның бақылауынан шығарды. Амбициялы Фегелейн есептерінде өзінің бөлімшесінің жауынгерлік дайын екеніне сенетінін және операцияға қосқан үлесін асыра көрсетті. Оның он сарбазы күш-жігерлері үшін екінші дәрежелі темір крестпен марапатталды, ал Фегелейн бірінші дәрежелі темір крестпен марапатталды. Бұл шайқас қазіргі заманғы жылдам соғыста ат әскерінің кемшіліктерін көрсетті, себебі ол жағдайдың үнемі өзгеруіне байланысты жылдам қайта орналасуды талап етеді. Фегелейн бұл мәселені шешу үшін Гиммлерден 1-ші және 2-ші СС ат әскері полктерін қосымша қолдау бөлімдерімен бірге бригадаға біріктіруді сұрады. Уақытша шара ретінде Гиммлер Фегелейнді екі полктің де басшылығына тағайындады. Фегелейннің бөлімшесі алдағы апталарда полигонда жаттығулар мен саяси идеологиялық жұмыс өткізетін бірнеше бөлімнің бірі болды. Гиммлер 5 шілдеде 1-ші ат әскеріне сөз сөйлеп, алдағы "арнайы тапсырмаларға" қатысуға дайын емес сарбаздарға басқа бөлімге ауысу мүмкіндігін ұсынды. Бұл ұсынысты ешкім пайдаланбады, себебі Гиммлер алдағы тапсырманың қарусыз азаматтарды жаппай атуды қамтитынын айтпады. 1941 жылғы 19 шілдеде Гиммлер Фегелейннің полктерін Припять батпақтарын "жоспарлы түрде тазалау" үшін HSSPF Эрих фон де Бах Зелевскийдің басқаруына берді. Нәтижесінде Припять батпақтарындағы жаппай қырғын болды, бұл операция еврейлерді, партизандарды және Белоруссия КСР-інің осы аймағындағы бейбіт тұрғындарды ұстап алып, жоюға бағытталған. Гиммлер операцияға қатысты бұйрықтарды Фегелейнге СС бригада жетекшісі Курт Кноблаух арқылы жеткізді, ол 28 шілдеде Лиаховичидегі (Белоруссия) жаңа гарнизонда Фегелейнмен және Бах Зелевскимен кездесті. Аймақты партизандар мен еврей серіктестерінен "тазалау" жөнінде жалпы нұсқаулар берілді. Еврей әйелдері мен балаларын айдап салу керек болды. Фегелейн бұл бұйрықтарды былай түсіндірді: жау сарбаздары форма киген болса, тұтқынға алуға, формасыз болса – атуға тиіс. Дәрігерлер мен былғары шеберлері сияқты бірнеше білікті жұмысшыларды қоспағанда, еврей еркектер атып өлтірілуге тиіс. Фегелейн батпақ өзенімен бөлінген аумақты екі бөлікке бөлді, 1-ші полк солтүстік бөлігін, ал 2-ші полк оңтүстік бөлігін алды. Олар өздеріне бекітілген аумақтар арқылы шығыстан батысқа қарай жылжып, өлтірілген және тұтқынға алынған адамдардың саны туралы күнделікті есептерді ұсынды. 31 шілдеде Бах Зелевскимен болған кездесуде Гиммлер екі полкті СС ат әскері бригадасына біріктіру туралы мәлімдеді. Бригада құрамына велосипедтік барлау жасағы сияқты қосымша бөлімдер қосылды. 5 тамызда Гиммлер бригада басшылығын Фегелейнге тапсырды. Гиммлер 1 тамызда телеграмма арқылы Фегелейнге өлтірілгендердің саны тым аз екенін хабарлады. Бірнеше күннен кейін Гиммлер No42 полк бұйрығын шығарды, онда 14 жастан асқан барлық еврей еркектерді өлтіруге бұйрық берілді. Әйелдер мен балаларды батпаққа айдап, суға батырып өлтіру керек еді. Осылайша Фегелейннің бөлімшелері Холокост кезінде тұтас еврей қауымдастарын жойған алғашқылардың бірі болды. Батпақтағы судың тереңдігі аз болғандықтан және кейбір жерлерде батпақ болмағандықтан, әйелдер мен балаларды суға батыру мүмкін болмады, сондықтан оларды атып өлтірді. 1941 жылғы 18 қыркүйекте Фегелейннің операция туралы соңғы есебінде 14 178 еврей, 1001 партизан, 699 Қызыл Армия сарбазы өлтірілгені, 830 тұтқынға алынғаны және 17 сарбаз қаза тапқаны, 36 жарақат алғаны және 3 сарбаз жоғалып кеткені туралы мәлімделді. Тарихшы Хеннинг Пайпердің бағалауынша, өлтірілген еврейлердің нақты саны 23 700-ге жуық болған. Фегелейн 2 қазанда жаяу әскер шабуыл белгісін алды. Төрт күннен кейін ол тағы да сот алдына әкелінді.

With the start of the German invasion of the Soviet Union, which began on 22 June 1941, Fegelein saw active service on the Eastern Front. His unit was assigned on the 87th Infantry Division on 23 June to cover a gap in the lines of the 9th Army near Białystok. The motorized elements of the 1st SS Cavalry reached the right flank of the operational area on 24 June, but the mounted elements were unable to keep up. The exhausted horses had to be left behind and the men transported to the combat zone in lorries, while the horse drawn artillery pieces were towed using any available vehicles. The first units to arrive crossed the Narew near Wizna and engaged the Soviets but were unable to break through. They were ordered to retreat and move further north. Infantry elements of the 87th Division captured Osowiec Fortress on 26 June, and Fegelein's cavalry was sent on a reconnaissance mission to the south east. Himmler, unwilling to have his SS units under Wehrmacht control or used in combat other than as reserves, withdrew the SS cavalry from control of the 87th Division on 27 June. The ambitious Fegelein stressed in his reports that he believed his unit was combat ready and exaggerated its contribution to the operation. Ten of his men received the Iron Cross, Second Class for their efforts, and Fegelein was awarded the Iron Cross, First Class. The engagement demonstrated the shortcomings of the cavalry units in modern mobile warfare, which requires quick redeployments in ever changing conditions. Fegelein sought to improve this by asking Himmler to combine the 1st and 2nd SS cavalry regiments into a brigade, with additional support units. As a temporary measure, Himmler assigned Fegelein to be in charge of both regiments. Fegelein's unit was one of several that undertook field training and political indoctrination in the coming weeks. Himmler addressed the 1st Cavalry on 5 July, offering the opportunity for any men unwilling to participate in the upcoming "special tasks" to transfer to another unit. Nobody took advantage of this offer, at least partly because Himmler did not say that the upcoming assignment included the mass shooting of unarmed civilians. On 19 July 1941, Himmler assigned Fegelein's regiments to the general command of HSSPF Erich von dem Bach Zelewski for the "systematic combing" of the Pripyat swamps. The result was the Pripyat Marshes massacres, an operation designed to round up and exterminate Jews, partisans and civilians in that area of Byelorussian SSR. Himmler's orders for the operation were passed to Fegelein via SS Brigadefuhrer Kurt Knoblauch, who met with him and Bach Zelewski on 28 July in their new quarters at Liakhovichi in Byelorussia. General instructions were given to "cleanse" the area of partisans and Jewish collaborators. Jewish women and children were to be driven away. Fegelein interpreted these orders as follows: Enemy soldiers in uniform were to be taken prisoner, and those found out of uniform were to be shot. Jewish males, with the exception of a few skilled workers such as doctors and leather workers, would be shot. Fegelein split the territory to be covered into two sections divided by the Pripyat River, with the 1st Regiment taking the northern half and the 2nd Regiment the south. The regiments worked their way from east to west through their assigned territory, and filed daily reports on the number of people killed and taken prisoner. In a meeting with Bach Zelewski on 31 July, Himmler announced the amalgamation of the two regiments into the SS Cavalry Brigade. Additional units such as a bicycle reconnaissance detachment were formed and added to the brigade's complement. On 5 August Himmler assigned leadership of the brigade to Fegelein. Himmler notified Fegelein by telegram on 1 August that the numbers killed were far too low. A few days later, Himmler issued regimental order no. 42, which called for all male Jews over the age of 14 to be killed. The women and children were to be driven into the swamps and drowned. Thus Fegelein's units were among the first in the Holocaust to wipe out entire Jewish communities. As the water in the swamps was too shallow and some areas had no swamps, it proved impractical to drown the women and children, so they were shot. Fegelein's final report on the operation, dated 18 September 1941, states that they killed 14,178 Jews, 1,001 partisans, 699 Red Army soldiers, with 830 prisoners taken and losses of 17 dead, 36 wounded, and 3 missing. The historian Henning Pieper estimates the actual number of Jews killed was closer to 23,700. Fegelein received the Infantry Assault Badge on 2 October. Four days later, he was again brought before a court for peculation of captured goods. Again the prosecution was halted by Himmler. In mid October 1941, the brigade left Byelorussia and moved first to Toropets and then on to Rogachev by train, where they were subordinated to Army Group Centre. The new operational area had more partisan activity than the Pripyat swamps, with guerrillas who were well organised and difficult to find. Fegelein's report for the period between 18 October and 18 November 1941 shows 3,018 partisans and Red Army soldiers killed and 122 taken prisoner. However, as fewer than 200 weapons were captured, historians Martin Cüppers and Henning Pieper conclude that the majority of those killed must have been unarmed civilians. Brigade losses were seven dead and nine wounded. Army Group Centre renewed their offensive on Moscow in mid November. Fegelein and the SS Cavalry Brigade were held back as an operational reserve in the rearward area of the 9th Army. Massive counter attacks by the Red Army led to a weakening of the entire German line, and the brigade was called in to fight at the front on 28 December. While Fegelein reported that his forces were the equivalent to one or two divisions, in reality he had only 4,428 men in total at this point, of which 1,800 were ready for action. The brigade was deployed at the south eastern sector of the XXIII Army Corps, where it defended against attacks in the rearward area of the 206th Infantry Division in the Battles of Rzhev. The SS Cavalry Brigade took serious losses, with casualties of up to 60 per cent in some squadrons. On 1 February 1942, Fegelein was promoted to SS Standartenführer in the Waffen SS and transferred from the reserve force to active service. Four days later, on 5 February, Fegelein on his own initiative led an attack on a strong enemy group northwest of Chertolino. The attack, carried out in difficult weather conditions, secured an important road junction and the railway station at Chertolino. In a nocturnal attack on 9 February, the brigade encircled and destroyed enemy forces at Chertolino, killing 1,800 Red Army soldiers. Yershovo was captured on 14 February, leading to the annihilation of the enemy units in Rzhevsky District. For his leadership in these battles, Fegelein was awarded the Knight's Cross of the Iron Cross on 2 March 1942. Fegelein was then granted home leave and was appointed Inspector of Cavalry and Transportation (Inspekteur des Reit und Fahrwesens) in the SS Führungshauptamt on 1 May 1942. In this position he was awarded the Eastern Front Medal and the War Merit Cross 2nd Class with Swords, both on 1 September 1942. The SS Cavalry Brigade was disbanded in March 1942 and the remaining men and equipment were formed into a battalion strength unit called Kampfgruppe Zehender, commanded by SS Sturmbannführer August Zehender. Fegelein returned to the front line on 1 December 1942 and on the same day promoted to SS Oberführer. He was given command of Kampfgruppe "Fegelein", based in the great bend of the Don. He was wounded in action by Soviet snipers on 21 and 22 December 1942. On 20 April 1943, he was appointed commander of the 8th SS Cavalry Division Florian Geyer. Fegelein and his division were involved in operations against partisans in May to July 1943, which included Operation Weichsel, Operation Zeithen, and Operation Seydlitz. On 17 May, they annihilated a partisan group south west of Novoselki. He personally blew up a bunker in the attack. A week later, on 24 May, the division attacked another partisan strongpoint, and no prisoners were taken. During Weichsel (27 May – 10 June 1943) he reported the unit had killed 4,018 persons and deported 18,860, confiscated 21,000 cattle, and destroyed 61 villages southwest of Gomel. During Zeithen (13–16 June 1943) they destroyed a further 63 villages and (under direct orders from Hitler) killed all suspected partisans. During Seydlitz (26 June – 27 July 1943) he reported the destruction of 96 additional villages, with 5,016 killed and 9,166 deported and 19,941 cattle confiscated. The division was then deployed in defensive operations against massed Soviet attacks. From 26 August to 15 September, the division repulsed five attacks of divisional strength and a further 85 attacks of battalion strength. The heaviest combat occurred on 26 August near Bespalovka and on 28 August, when the division halted a Soviet breakthrough at Bol'shaya Gomol'sha. Fegelein led a counterattack on 8 September, recapturing the height 199,0 at Verkhniy Bishkin. On 11 September 1943, during these defensive battles, he was awarded the Close Combat Clasp in bronze. Fegelein was severely wounded on 30 September 1943 and was hospitalised for a few weeks. He received the German Cross in gold on 1 November 1943. Following his convalescence he was appointed chief of Amt VI—Office for Rider and Driver Training—in the SS Führungshauptamt on 1 January 1944. At the same time, Himmler assigned him to Hitler's headquarters staff as his liaison officer and representative of the SS. He was promoted to the rank of SS Gruppenführer und Generalleutnant der Waffen SS on 10 June 1944. On 20 July 1944, Fegelein was present at the failed attempt on Hitler's life at the Wolf's Lair headquarters in Rastenburg, East Prussia and received a minor wound to his left thigh from the bomb blast. Fegelein often showed around the photographs of the hanged men who had been executed as a result of this failed assassination attempt.

Неке

Фейгеленнің Гретль Браунмен, Ева Браунның қарындасымен, саяси мақсатта 1944 жылдың 3 маусымында Зальцбургте үйленді. Тарихшы Кершоу мен журналист Ширер оның Браунға мансабын жоғарылату үшін қызығушылық танытқанын айтады. Хитлер, Гиммлер және Мартин Борманн осы шараға куәгер ретінде қатысты. Одан кейін Хитлер мен Борманның Оберзальцберг тауындағы үйлерінде және «Қыран ұясында» екі күндік той өтті. Фейгелен әйгілі қанағаткер болған және көптеген әйелдермен ресми емес қарым-қатынаста болған. Хитлердің хатшылары Криста Шредер мен Траудль Юнге Фейгеленнің әлеуметтік ортада, әсіресе әйелдер арасында танымал болғанын айтады. Ол көңілді, қызықты және тартымды бола білді. Хитлер қоғамдық оқиғаларда қашық болатындықтан және ашық түрде махаббат танытудан жалыққандықтан, Ева оның жанында билеуге және әдемі сөздер айтуға болатын адамның болуына қуанды. Фейгелен Хитлердің ықпалды жеке хатшысы Мартин Борманмен достық қарым-қатынас орнату үшін көп күш жұмсады. Фейгелен Борманның ішімдікке толы кештеріне үнемі қатысып, Юнгеге «оның мансабы мен көңіл көтеруге толы өмір» ғана маңызды екенін айтты.

Өлім

1945 жылдың басында Германияның әскери жағдайы толығымен құлдыраудың алдында тұрды. Үшінші рейхтің тез ыдырап кетуіне басшылық етіп отырған Гитлер 1945 жылдың 16 қаңтарында Берлиндегі Фюрер бункеріне қайтты. Нацистердің басшылығы үшін Берлин шайқасы соғыстың соңғы шайқасы болатыны анық болды. Берлинге алғаш рет совет артиллериясы 1945 жылдың 20 сәуірінде (Гитлердің туған күні) шабуыл жасады. 21 сәуірдің кешінде Қызыл Армияның танктері қаланың шеттеріне жетті. 27 сәуірде Берлин Германияның қалған бөлігінен бөлініп қалды. 1945 жылдың 27 сәуірінде Рейхссехерхейтсдиенст (RSD) СС Obersturmbannführer Peter Högl-дің орынбасары Рейхс канцлерінен Фегелейнді табу үшін жіберілді, ол "өзін-өзі өлтіру келісіміне" қатысқысы келмегендіктен Фюрер бункеріндегі лауазымын тастап кетті. Фегелейн RSD тобымен Берлиндегі пәтерінен табылған, азаматтық киім киіп, Швеция немесе Швейцарияға қашуға дайындалып жатқан. Ол ақшаны – неміс және шетелдік ақшаны, сондай-ақ, Браунға тиесілі зергерлік бұйымдарды алып жүрген. Хёгль Гиммлердің Батыс Одақтастарымен бейбіт келіссөздер жүргізуіне дәлел болатын құжаттар бар портфельді тапты. Көптеген мәліметтер бойынша, Фегелейн тұтқындалып, Фюрер бункеріне әкелінген кезде мас болған. 28 сәуірдің кешінше ол уақытша камерада ұсталды. Сол түні Гитлер Химмлердің граф Бернадот арқылы Батыс Одақтастарымен келіссөздер жүргізуі туралы хабарды BBC радиосынан естіді. Гитлер бұл сатқындыққа ашуланып, Химмлерді тұтқындауға бұйрық берді. Гитлер Фегелейннің жоғалуы мен Химмлердің сатқындығы арасында байланыс бар екенін сезініп, СС группенфюрері Генрих Мюллерге Фегелейннен Химмлердің жоспарлары туралы не білгенін сұрап алуды бұйырды. Одан кейін, Отто Гюнше (Гитлердің жеке көмекшісі) айтуынша, Гитлер Фегелейнді барлық атақтарынан айырып, жауынгерлік адалдығын дәлелдеу үшін "Мохнке" Kampfgruppe-сіне жіберуді бұйырды. Гюнше мен Борман Гитлерге Фегелейннің қайтадан дезертирлік жасауы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Содан кейін Гитлер Фегелейнге әскери сот тағайындауды бұйырды. Фегелейннің әйелі жүктіліктің соңғы кезеңінде болды (бала 5 мамырда дүниеге келді). Гитлер оны жазасыз босатуды немесе Мохнке әскеріне жіберуді ойлады. Бункердегі оқиғалардың куәгері Юнге Браун Гитлерден қайын ағасын аяуды өтінгенін және Фегелейннің әрекеттерін ақтауға тырысқанын мәлімдеді. Юнге айтуынша, 28 сәуірде Фегелейн Рейхс канцлерінің бақшасына әкетіліп, "ит сияқты атып тасталды". Фюрер бункерінен тірі қалған соңғы адам Рохус Миш 2007 жылы Der Spiegel журналына берген сұхбатында осы деректің кейбір тұстарын жоққа шығарды. Миштің айтуынша, Гитлер Фегелейнді өлтіруді емес, оның дәрежесін төмендетуді бұйырған. Миш Фегелейннің өлтірушісінің кім екенін білетінін айтты, бірақ оның есімін ашудан бас тартты. 1970 жылдары кеңінен сұхбат жүргізген журналист Джеймс П. О'Доннелл Фегелейннің әскери сотының бір есебін ұсынады. СС бригадалық командирі Вильгельм Мохнке дезертирлік үшін әскери соттың төрағасы болған О'Доннеллге Гитлер оған сот құруды бұйырғандығын айтты. Мохнке әскери соттың отырысын ұйымдастырды, оған генералдар Вильгельм Бургдорф, Ханс Кребс, СС группенфюрері Иоганн Раттенхубер және өзі қатысты. Фегелейн әлі де мас күйінде Гитлер алдында жауап беруі керектігін мойындаудан бас тартып, тек Гиммлерге ғана жауап беретінін айтты. Фегелейн мас болғандықтан жылап, құсып, аяғына тұра алмай, тіпті еденге сиыртып тастады. Мохнке қиын жағдайға тап болды, өйткені неміс әскери және азаматтық заңдары айыпталушының ақыл-ойы дұрыс болуы және өзіне тағылған айыпты түсінуі керек. Мохнке Фегелейннің "аяқсыз қашып кетуі үшін кінәлі" екеніне сенімді болса да, судьялар оны сотқа беруге жарамсыз деп тапты, сондықтан Мохнке іс жүргізуді аяқтап, айыпталушыны генерал Раттенхубердің қауіпсіздік отрядына тапсырды. Мохнке Фегелейнді қайтадан көрмеді. Фегелейннің өлімі туралы басқа бір нұсқа 1948/49 жылдардағы Кеңес Одағының НКВД досьесіне негізделген, ол Гитлер туралы және Иосиф Сталинге жазылған. Бұл құжат Гюнше мен Хайнц Линге (Гитлердің жеке қызметшісі) берген жауаптарға негізделген. Бұл құжат Мохнке мен Раттенхубердің есептерінен өзгеше. Фегелейн мас күйінде тұтқындалып, Фюрер бункеріне әкелінгеннен кейін Гитлер оны жауынгерлік адалдығын дәлелдеу үшін Мохнке Kampfgruppe-сіне жіберуді бұйырды. Гюнше мен Борман Гитлерге Фегелейннің қайтадан дезертирлік жасауы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Содан кейін Гитлер Фегелейннің лауазымынан төмендетіліп, Мохнке басқаратын сотқа берілуін бұйырды. Осы сәттен бастап есептер өзгеше, өйткені НКВД досьесінде Фегелейн 28 сәуірдің кешінде Мохнке, СС Obersturmbannführer Alfred Krause және СС Sturmbannführer Herbert Kaschula басқаратын сотта сотталды деп көрсетілген. Мохнке және оның әріптестері Фегелейнді өлім жазасына кесті. Сол түні Фегелейн қауіпсіздік қызметінің бір мүшесінен артынан атылды. Осы оқиғалар тізбегіне сүйене отырып, автор Вейт Шерцер Фегелейн неміс әскери заңына сәйкес барлық құрметтерінен айырылғанын және де-факто, бірақ де-юре емес Темір Салибының рыцарьдық кресінің иегері болып саналатынын мәлімдеді.

By early 1945, Germany's military situation was on the verge of total collapse. Hitler, presiding over a rapidly disintegrating Third Reich, retreated to his Führerbunker in Berlin on 16 January 1945. To the Nazi leadership, it was clear that the Battle of Berlin would be the final battle of the war. Berlin was bombarded by Soviet artillery for the first time on 20 April 1945 (Hitler's birthday). By the evening of 21 April, Red Army tanks reached the outskirts of the city. By 27 April, Berlin was cut off from the rest of Germany. On 27 April 1945, Reichssicherheitsdienst (RSD) deputy commander SS Obersturmbannführer Peter Högl was sent out from the Reich Chancellery to find Fegelein, who had abandoned his post at the Führerbunker after deciding he did not want to "join a suicide pact". Fegelein was located by the RSD squad in his Berlin apartment, wearing civilian clothes and preparing to flee to Sweden or Switzerland. He was carrying cash—German and foreign—and jewellery, some of which belonged to Braun. Högl found a briefcase containing documents with evidence of Himmler's attempted peace negotiations with the Western Allies. According to most accounts, Fegelein was intoxicated when arrested and taken back to the Führerbunker. He was kept in a makeshift cell until the evening of 28 April. That night, Hitler was informed of the BBC broadcast of a Reuters news report about Himmler's attempted negotiations with the western Allies via Count Bernadotte. Hitler flew into a rage on this betrayal and ordered Himmler's arrest. Sensing a connection between Fegelein's disappearance and Himmler's betrayal, Hitler ordered SS Gruppenführer Heinrich Müller to interrogate Fegelein as to what he knew of Himmler's plans. Thereafter, according to Otto Günsche (Hitler's personal adjutant), Hitler ordered that Fegelein be stripped of all rank and to be transferred to Kampfgruppe "Mohnke" to prove his loyalty in combat. Günsche and Bormann expressed their concern to Hitler that Fegelein would only desert again. Hitler then ordered Fegelein court martialed. Fegelein's wife was then in the late stages of pregnancy (the baby was born on 5 May). Hitler considered releasing him without punishment or assigning him to Mohnke's troops. Junge—an eye witness to bunker events—stated that Braun pleaded with Hitler to spare her brother in law and tried to justify Fegelein's actions. Junge said Fegelein was taken to the garden of the Reich Chancellery on 28 April, and was "shot like a dog". Rochus Misch, who was the last survivor from the Führerbunker, disputed aspects of this account in a 2007 interview with Der Spiegel. According to Misch, Hitler did not order Fegelein's execution, only his demotion. Misch claimed to know the identity of Fegelein's killer, but refused to reveal his name. Journalist James P. O'Donnell, who conducted extensive interviews in the 1970s, provides one account of Fegelein's court martial. SS Brigadeführer Wilhelm Mohnke, who presided over the court martial for desertion, told O'Donnell that Hitler ordered him to set up a tribunal. Mohnke arranged for a court martial panel, which consisted of generals Wilhelm Burgdorf, Hans Krebs, SS Gruppenführer Johann Rattenhuber, and himself. Fegelein, still drunk, refused to accept that he had to answer to Hitler, and stated that he was responsible only to Himmler. Fegelein was so drunk that he was crying and vomiting; he was unable to stand up, and even urinated on the floor. Mohnke was in a quandary, as German military and civilian law both require a defendant to be of sound mind and to understand the charges against them. Although Mohnke was certain Fegelein was "guilty of flagrant desertion", it was the opinion of the judges that he was in no condition to stand trial, so Mohnke closed the proceedings and turned the defendant over to General Rattenhuber's security squad. Mohnke never saw Fegelein again. An alternative scenario of Fegelein's death is based on the 1948/49 Soviet NKVD dossier of Hitler written for Joseph Stalin. The dossier is based on the interrogation reports of Günsche and Heinz Linge (Hitler's valet). This dossier differs in part from the accounts given by Mohnke and Rattenhuber. After the intoxicated Fegelein was arrested and taken back to the Führerbunker, Hitler at first ordered Fegelein to be transferred to Kampfgruppe "Mohnke" to prove his loyalty in combat. Günsche and Bormann expressed their concern to Hitler that Fegelein would desert again. Hitler then ordered Fegelein to be demoted and court martialed by a court led by Mohnke. At this point the accounts differ, as the NKVD dossier states that Fegelein was court martialed on the evening of 28 April, by a court headed by Mohnke, SS Obersturmbannführer Alfred Krause, and SS Sturmbannführer Herbert Kaschula. Mohnke and his fellow officers sentenced Fegelein to death. That same evening, Fegelein was shot from behind by a member of the Sicherheitsdienst. Based on this stated chain of events, author Veit Scherzer concluded that Fegelein, according to German military law, was deprived of all honours and honorary signs and must therefore be considered a de facto but not de jure recipient of the Knight's Cross of the Iron Cross.

Бағалау

Журналист Уильям Л. Ширер және тарихшы Иан Кершоу Фегеленді цинизмді және жарамсыз деп сипаттайды; Альберт Шпеер оны "Гитлердің төңірегіндегі ең жағымсыз адамдардың бірі" деп атады. Тарихшы Майкл Д. Миллер Фегеленді Гиммлермен жақындыққа тырысқан мүмкіндікшіл ретінде көрсетеді, ол оған ең жақсы тапсырмаларды – көбінесе атты әскерге қатысты – және шендер бойынша жылдам өрлеуді ұсынды. 1942 жылдың наурызына дейінгі кезеңді зерттеген тарихшы Хеннинг Пайпер Фегеленнің офицерлік білімі жетіспегендігіне назар салады, бұл SS атты бригадасының жауынгерлік қызметке дайындығында кемшіліктерге әкелді. Пайпердің пікірінше, Фегелен өз әскерлерінің жауынгерлік қабілетін жиі асыра бағалап, олардың жетістіктерін көбірек көрсеткен, осылайша оны жоғарылауға және марапаттарға лайық көшбасшы ретінде көрсетуге тырысқан. Фегеленнің бригадасының дайындығын дұрыс бағаламауы 1941 жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың наурызына дейін оларды оларға жарамсыз және дайындықсыз болған жағдайларда қолдануға әкелді; бірақ, әскери жағдай нашарлағандықтан, олар дайындық деңгейіне қарамастан, соңында фронтқа жіберілер еді. 1942 жылдың наурыз айының соңына қарай бригада 50 пайыздық шығынға ұшырады, бұл сол аймақта орналасқан армия бөлімшелерінен әлдеқайда көп. Фегеленнің ата-анасы және ағасы Вальдемар соғыстан аман қалды. Еваның құнды әшекейлерінің бір бөлігін мұра еткен Гретл де соғыстан аман қалды. Ол 1945 жылдың 5 мамырында Ева Барбара Фегелейн есімді қызды дүниеге әкелді (қайтыс болған тәтесінің құрметіне). Ева Фегелейн 1971 жылдың сәуір айында жігіті автокөлік апатында қаза болғаннан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Гретль Браун Фегелейн Мюнхенге көшіп, 1954 жылы қайтадан тұрмысқа шықты. Ол 1987 жылы 72 жасында қайтыс болды.