Кіріспе

Американдық генерал (1777–1849)

Эдмунд Пендлтон Гейнс (20 наурыз 1777 – 6 маусым 1849) – АҚШ армиясының офицері, жартылай ғасырға жуық қызмет етіп, бұйрық бойынша генерал-майор шеніне жеткен. Ол 1800 жылдардың басында және ортасында армияның қалыптасу кезеңіндегі ірі қолбасшылардың бірі болды және 1812 жылғы соғысқа, Семинол соғыстарына, Блэк Хоук соғысына және Мексика-Америка соғысына қатысқан ардагер еді. Вирджиния штатының Калпепер округінде дүниеге келген ол өзінің атасы Эдмунд Пендлтонның құрметіне аталған. Гейнс Вирджинияда білім алып, 1799 жылы әскерге енсін болып қабылданды. Ол бір жыл қызмет еткен соң отставкаға шықты, бірақ 1801 жылы қайтадан қызметке оралды және өмірінің соңына дейін әскери форма киді. Әскери мансабының алғашқы жылдарында Гейнс Нешвилл (Теннесси штаты) мен Натчес (Миссисипи штаты) арасындағы федералдық почта жолын салу сияқты маңызды міндеттерді орындады. 1807 жылы Форт-Стоддерт қолбасшысы ретінде Аарон Беррді ұстады, ал Гейнс кейіннен Беррдің мемлекетке опасыздық жасағаны туралы сотта куәлік берді. 1812 жылғы соғыс кезінде Гейнс 25-ші жаяу әскер полкінің командирі ретінде полковник шеніне көтерілді және Крайслер фермасы шайқасында көзге түсті. Соғыс барысында ол бригадир генерал болып тағайындалды және бұйрық бойынша генерал-майор шеніне ие болды. Гейнстің соғыстан кейінгі қызметіне америкалық үндістердің түрлі тайпаларымен дипломатиялық қарым-қатынастар және әскери қақтығыстар кірді, бірақ ол кейіннен Эндрю Джексонның үндістерді қоныстандыру саясатына қарсы шықты. Гейнстің ең танымал ісі – 1816 жылы испандық Флоридадағы Негро фортын қирату. Қашқан құлдар көп болғандықтан, бұл бекініс құл иеленуші жақын штаттардың билігіне қарсы тұру ошағы ретінде қарастырылды. Фортта 270-тен астам адам болды, олардың көпшілігі құлдықтан қашқан африкалық американдықтар еді. Форт жаулап алынған кезде олар тұтқындалды, өлтірілді немесе қайтадан құлдыққа салынды. 1828 жылы армияның бас офицері Джейкоб Браунның қайтысы Гейнс пен Уинфилд Скотт арасындағы аяусыз дауға себеп болды, олардың кімнің үлкен шені бар екенін және қолбасшылыққа кім лайықты екенін таласты. Дау көпшілікке жария болды және президент Джон Куинси Адамс Гейнс пен Скоттты еске алмай, Александр Макомбқа қызмет ұсынды. 1841 жылы Макомб қайтыс болғанда, президент Джон Тайлер Гейнс-Скотт дауын қайта жандандырмау үшін Скотты армияның бас қолбасшысы етіп тағайындады. Гейнс аудан, бөлім және дивизия қолбасшысы ретінде қызметін жалғастырды, бірақ Скотттың ықпалы артқан сайын маңыздылығы төмендеді. Мексика-Америка соғысы басталған кезде Гейнс Луизианада орналасқан болатын және оңтүстік және оңтүстік-батыс штаттарында Закари Тейлор армиясына қосылуға еріктілерді шақырды. Ол бұрынғы рұқсатсыз сарбаздыққа шақырғаны үшін әскери сотқа тартылды, бірақ өзінің іс-әрекетін сәтті қорғады. Гейнс Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында қайтыс болды және Алабама штатының Мобил қаласындағы Чирч-стрит зиратында жерленді.

Ерте өмір

Эдмунд Пендлтон Гейнс 1777 жылдың 20 наурызында Вирджиния штатының Калпепер округінде дүниеге келді. Ол Джеймс пен Элизабет (Стротер) Гейнстің он төрт баласының жетіншісі болды. Ол АҚШ Тәуелсіздік соғысы кезінде Вирджинияның саяси қайраткері болған әкесінің атасы Эдмунд Пендлтонның құрметіне аталды. Джеймс Гейнс Тәуелсіздік соғысы кезінде милиция капитаны болған және содан кейін отбасымен Солтүстік Каролинаға көшкен. Көшкеннен кейін Джеймс Гейнс АҚШ Конституциясын ратификациялаған штаттық конвенцияға делегат ретінде қатысты және Солтүстік Каролина Өкілдер палатасының мүшесі болды. Кейін Джеймс Гейнс отбасымен Теннесси штатының Кингспорт қаласына көшті. Эдмунд Гейнс алғашқы білімін Теннессиде аяқтады және заңгер мамандығын оқып, заңгерлік мансапқа дайындалды. Ол сонымен қатар жергілікті милиция ротасының бірінші лейтенанты болып сайланды. Уильям К. К. Клейборн Гейнсті қызметке ұсынды, ол 1799 жылы әскерге прапорщик болып қабылданды. Гейнс Франциямен болған жақындағы соғыс аяқталғанға дейін 6-шы жаяу әскер полкінде қызмет етті, бұл армияның уақытша кеңеюіне себеп болды. Ол 1800 жылы запасқа шығарылды, бірақ 1801 жылы екінші лейтенант ретінде қайтадан қызметке кірді. 1802 жылы бірінші лейтенант, ал 1807 жылы капитан болды.

Миссисипи аумағы

19 ғасырдың басында Гейнс Миссисипи территориясындағы маршруттар мен шекараларды, соның ішінде Натчес трассасының бөліктерін зерттеді. 1800 жылы ол 2-ші жаяу әскер полкінің он ротасына Нэшвиллден Натческе дейінгі федералды пошта жолын салуға басшылық етті. Оның тәжірибесі оны ұлттық теміржол жүйесін салу үшін әскери күштерді пайдалануды жақтаушы етуге әкелді. 1807 жылы Гейнс Форт-Стоддерттің коменданты болды. Осы уақытта ол және Николас Перкинс III бұрынғы вице-президент Аарон Беррді Алабама штатының Уэйкфилд қаласында тұтқындады, себебі Беррдің батыс штаттарды елдің қалған бөлігінен бөліп шығуға қатысты құлпынауға қатысқандығы айтылды. Берр Гейнстің басқаруындағы әскери күзетпен ұсталды және кейіннен оны Вирджиния штатының Ричмонд қаласына жеткізген федералды билік органдарына тапсырды. Берр сол жылдың соңында сотта болды, ал Гейнс сотта куәлік беріп, Беррдің анықталуына және тұтқындалуына әкелген жағдайларды сипаттады. Берр 1807 жылдың 1 қыркүйегінде ақталды. 1807-1808 жылдары Гейнс Теннесси өзенінің маңындағы Элк өзенінің сағасы мен Миссисипи штатының Котон Джин Порт қаласы арасындағы Гейнс Трейс жолының бағытын зерттеді. Кейін ол Миссисипи территориясында заңгерлікпен айналысу үшін әскерден демалысқа шықты. Заңгерлікпен айналысып жүрген кезінде Гейнс Паскагула округінің судьясы лауазымын да қабылдады.

1812 жылғы соғыс

1812 жылғы соғыс Гейнсті қайта әскери қызметке шақырды, ол 8-ші жаяу әскер полкінің майоры болып тағайындалды. 1812 жылдың шілдесінде ол 24-ші жаяу әскер полкінің подполковнигі болды. 1813 жылы полковник болып жоғарылатылып, Крайслер фермасы шайқасында 25-ші жаяу әскер полкіне ерекше көзге түсіп басшылық етті. Кейін 1813 жылы Гейнс генерал Уильям Генри Харрисон басқаратын Солтүстік-Батыс армиясының адъютанты болды және Теміз шайқасында Харрисонмен бірге болды. 1814 жылдың 9 наурызында бригадалық генерал болып тағайындалды және АҚШ британдықтардан Ери фортын басып алғаннан кейін фортқа қолбасшылық етті. Генерал Джейкоб Браун Ланди жолында жарақат алды, ал Ниагара армиясы фортқа оралғанда, осы күштердің басқаруы Гейнске жүктелді. Форт-Эри қоршауы кезінде Гейнс басшылық етіп, 15 тамыздағы британдық шабуылды тойтарып, жеңіске жеткізді. Осы жеңісі үшін – Форт-Эридің бірінші шайқасы үшін – Гейнс Конгрестің алғысын, Конгрестің алтын медалін және генерал-майор шеніне көтерілу құрметіне ие болды. Гейнс артиллериядан ауыр жарақат алды, Браун басқаруды қайта алды. Гейнстің жарақаты соғыстың қалған бөлігіндегі белсенді әскери қызметін тоқтатты, ол Филадельфиядағы бас штабы бар Төртінші әскери округтің басшысы болып тағайындалды.

Үнді істері

1812 жылғы соғыстан кейін, армияны қысқарту Джейкоб Браун мен Эндрю Джексонның армияның екі генерал-майоры болып тағайындалуына әкелді, ал Винфилд Скотт, Александр Макомб, Элезер Уилок Рипли және Гейнс армияның төрт бригадир-генералы болды. Джексон армияның Оңтүстік бөлімінің қолбасшысы, Браун – Солтүстік бөлімінің қолбасшысы болды, ал бригадир-генералдар бөлімдер ішіндегі басқарушылыққа тағайындалды. 1817 жылы Гейнс Крик үндістеріне АҚШ комиссары болып тағайындалды. Осы кезеңде ол Алабама аумағындағы Форт Кроуфорд құрылысын қадағалады. Ол сондай-ақ Скоттпен ашық қарым-қатынаста болды, себебі екеуі де денсаулығы нашарлаған Браунның орнын алмаққа үміттенеді, кімнің үлкен дәрежеде екендігін анықтауға тырысты. 1821 жылы Конгресс армияны қайта ұйымдастырды, Браунды жалғыз генерал-майор, ал Скотт пен Гейнсті жалғыз бригадир-генерал етіп қалдырды; Макомб полковник шеніне төмендеді және инженерлер басшысы болып тағайындалды, ал Рипли мен Джексон армиядан кетті. 1828 жылы Браун қайтыс болғаннан кейін Гейнс пен Скотт ағалық мәселесін талқылай берді. Президент Джон Куинси Адамс бұған наразы болып, Макомбты Браунның орнына тағайындады. 1830 жылы Гейнс президент Эндрю Джексонның үндістерді қоныстандыру саясатына қарсы болды, бірақ Джексон оның одан әрі жүзеге асырылуын бұйырды. 1831 жылы Саук тайпасының Миссисипи өзенін Айовадан Иллинойсқа кесіп өтіп, бұрынғы жерлерінде қоныстанбақ болғандықтан, олармен қарым-қатынас шиеленісті күшейді. Жауап ретінде Гейнс Саук басшысы Блэк Хоук күштеріне қарсы әскерді жетектеді. Блэк Хоукты жеңгеннен кейін Гейнс келіссөздер жүргізіп, Блэк Хоуктың Айоваға оралуға келісетін капитуляция шартына қол қойылды. Гейнс 1832 жылғы Қара Хоук соғысы кезінде Батыс әскери бөліміне басшылық етті, бірақ аурудың салдарынан белсенді басшылыққа қатыса алмады. Ол 1835-1842 жылдардағы Екінші Семинол соғысының бастапқы кезеңдерінде де бөлім басшысы болды. Гейнс жеке экспедицияға қатысты және 1835 жылғы Уитлакучи шайқасында аузынан жарақат алды. 1836 жылдың 20 ақпанында Гейнс пен оның әскерлері Флоридадағы Дейд қырғынының орнына барған алғашқы американдық әскерлер болды, олар денелерді анықтап, жерледі.

Оңтүстік-батыс шекара

1836 жылы Гейнс Оңтүстік-Батыс әскери округінің басшысы болып тағайындалды. Оған Мексика армиясының АҚШ территориясына қауіп төндіруіне жол бермеу үшін Луизиана және Техас шекарасын нығайту туралы нұсқау берілді. Соғыс министрі Джон Белл бұрынғы Скотт пен Гейнстің шенділік дауын еске түсірді; ол даудың қайта жандануын болдырмау үшін Скотты дереу лауазымға ұсынды. Скотты басып озуға құштар Гейнс соғысқа қатысты Армияның жабдықтауын және басқаруын өз құзырына алуға тырысты, бірақ Зәкәри Тейлордың әскеріне Луизианалық еріктілерді шақырғанда өкілеттігін асырғаны үшін АҚШ үкіметінен сөгіс алды. Ол 1849 жылдың 6 маусымында Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында қайтыс болғанда Батыс дивизиясының басшысы болды.

Мұра

АҚШ-та оның құрметіне бірнеше жер аталды, оның ішінде Флорида, Техас, Джорджия және Нью-Йорк штаттарындағы Гейнсвилл қалалары; Мичиган штатындағы Гейнс Тауншип; және Теннесси штатындағы Гейнсборо қаласы. Ол сонымен қатар Флорида штатының Таллахасси және Айова штатының Дэвенпорт қалаларындағы Гейнс көшелерінің атына ие болды. Бұған қоса, Алабама штатының Дофин аралындағы тарихи Форт Гейнс оның есімімен аталады.

Жеке өмір

Фримасонның мүшесі, Гейнс Солтүстік Каролина штатының Фейетвилл қаласындағы «Феникс» ложасының 8-ші нөмірінде тәрбиеленген. Гейнс үш рет үйленген және екі рет жесір қалған. Оның алғашқы некесі 1806 жылы Гарри Тульминнің қызы Фрэнсис Тульминге (1788–1811) болды, ол бала туғанда қайтыс болды. Оның соңғы некесі 1839 жылы Луизиана саясаткері Дэниел Кларктың қызы Майра Кларк Уитнимен (1806–1885) болды. Ұлы Эдмунд Пендлтон Гейнс кіші 1820 жылы дүниеге келіп, 1904 жылы қайтыс болды. Қызы Елизавета Вирджиния Гейнс 1840 жылы дүниеге келіп, 1941 жылы қайтыс болды.