Кіріспе

Аргентинадағы жұмысшылар бақылауындағы керамикалық плитка фабрикасы FaSinPat (lang es), бұрын Zanon деп белгілі болған, Аргентинаның оңтүстік провинциясы Нейкенде орналасқан және Аргентинадағы қайта жандандырылған фабрикалар қозғалысының ең танымал өкілдерінің бірі.

Зауыттың ашылуы

Зауыт 1980-ші жылдардың басында Луис Занонмен ашылды, Аргентина диктатура билігінде болған кезде. Жұмысшылар одағының өкілі Алехандро Лопестің сөзіне қарағанда, Занон зауыты мемлекеттік жерге салынған, ұлттық және провинциялық үкіметтердің қаражатымен, бірақ бұл қаражат ешқашан қайтарылмаған. Салтанатты шеруде Луиджи Занон әскери үкіметті "Аргентинаны инвестициялар үшін қауіпсіз ететіні" үшін құттықтаған. 1990-шы жылдары Занон ұлттық және провинциялық үкіметтерден алған несиелердің арқасында өсті; Луиджи Занон бұрынғы президент Карлос Менеммен және Нойкен облысының бұрынғы губернаторы Хорхе Собишпен жақын дос болды. Лопестің айтуынша, 1990-шы жылдары Аргентинаның еңбек заңдары жұмысшыларды жеткілікті түрде қорғамаған кезде, "Занон" кәсіподағы зауыт иелерімен бірігіп әрекет ететін қылмыстық элементтердің бақылауына түсті. 2000 жылы кәсіподақ басшылығын қайтадан өздеріне алғаннан кейін, "Занон" жұмысшылары жақсы жұмыс жағдайларын талап ете бастады. Еңбек белсенділігінің күшеюі зауыт иесімен қарым-қатынастың ушығуына әкелді, ол жұмысшыларды жұмыстан босата бастады, содан кейін 2001 жылы болашақта басқаруға оңай жұмысшыларды жұмысқа алу ниетімен жұмысты тоқтатты.

Занон зауытының жабылуы және жұмысшылардың оны өз қолдарына алуы

Занон зауыты жабылғаннан кейін жұмысшылар өздерінің жұмыс орындарын сақтап қалу үшін тастап кетілген зауытты басып алды. Олар мұны төленбеген жалақының көп сомасы, «Занон» зауытының мемлекеттік қаражат есебінен салынғаны, сондай-ақ, активтерді жоғалту қаупімен негіздеді. Бұл оқиғалар 2001 жылғы экономикалық дағдарыстың салдарынан туындаған жағдайдың фонында болды. Алғашқы басып алудан кейін жұмысшылар бірнеше ай бойы жалақысыз зауыттың сыртында тіршілік етті. Занон басшылығы жұмысты тоқтатуға тырысқанда, жұмысшылар 2001 жылдың 2 қазанында зауытта қалу үшін дауыс берді. 2002 жылдың 2 наурызында 240 жұмысшы Занон басшылығының қадағалауынсыз өндірісті қайта бастады. Бастапқыда Луиджи Занон бұл әрекетке қарсылық көрсетпеді. 2002 жылы үкімет песо мен доллардың бір-бірге теңдігінен бас тартып, барлық долларлық шоттарды ресми бағам бойынша песоға айналдыруды («pesificación») жариялады. Экономикалық жағдайдың өзгеруіне байланысты FaSinPat қайтадан пайда табуды бастады, ал Луиджи Занон зауыттың меншігін қайтарып алуға тырысты. Бұл заңдық шаралар мен үкіметке жұмысшыларды жұмыстан шығаруға қысым көрсетуді қамтыды. 2005 жылдың наурыз айында FaSinPat әйел жұмысшыны ұрлап, азаптау сияқты өлім-жазалау және зорлық-зомбылыққа ұшырады. FaSinPat қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізіп, кеңейе алды. Төрт жыл ішінде 170-тен астам жаңа жұмысшы қабылданды, нәтижесінде 2005 жылдың сәуір айындағы жұмысшылардың жалпы саны 410-ға жетті. FaSinPat-тың табыстылығына кедергі келтіретін фактор – жұмысшылар бақылайтын зауыт электр энергиясы мен газ үшін толық төлем жасаса, бұрынғы иесі тек 20% төлегені. FaSinPat – Нойкендегі осындай жағдайға тап болған жалғыз зауыт. Сегіз жылдан бері Нойкен облысы FaSinPat-тан бірде-бір плитка сатып алған жоқ. FaSinPat айналасындағы қоғаммен байланысын күшейтті. Бастапқыда зауыт қоғамдық орталықтар мен ауруханаларға плитка сыйлап, жергілікті тұрғындар үшін мәдени шаралар ұйымдастырды. 2005 жылы FaSinPat Nueva España ауданында қоғамдық денсаулық сақтау клиникасын салуға келісім берді. Nueva España тұрғындары осындай клиниканы облыстық үкіметтен екі онжылдықтан бері талап етіп келді, ал FaSinPat оны үш айда салып бітірді. Сондай-ақ, жұмысшылар ай сайын азық-түлік дүкендері мен ауруханаларға қайырымдылық жасады. Қоғамдық қолдау қалпына келтірілген зауытты қауіп-қатерлерден қорғауда маңызды рөл атқарды. 2009 жылдың 14 тамызында облыстық заң шығарушы орган 26 дауыспен «Занон» кооперативіне зауытты заң жүзінде және мерзімі шексіз берді, 9 қарсы дауыс берді. Мемлекет сондай-ақ, шамамен 22 миллион песо (шамамен 7 миллион доллар) қарызы бар негізгі кредиторларға төлеуге келісті. Бұл кредиторлардың ішіндегі ең бастысы – Луис Занон зауытты ашу үшін үлкен сомада несие алған Дүниежүзілік банк және керамика машиналарын өндіретін итальяндық Sacmi компаниясы. Алайда, кооператив бұл әрекетке қарсылық көрсетіп, бұл кредиторлардың 2001 жылы алаяқтық банкроттыққа қатысқанын және Занонның өзі осы қарыздарға жауапкершілік тартуы керек екенін мәлімдеді, өйткені несиелер оған жеке берілген, ал емес зауытқа.

Синдикализммен қарым-қатынасы

FaSinPat жұмысшыларының базалық синдикализмді (sindicalismo de base) дамытуға қосқан үлесі, өздерін ұйымдастыру және зауытты бақылауда ұстау қабілеттерін арттыруда маңызды рөл атқарды. Бұл стильдегі кәсіподақшылдық, жұмысшылар жиналыстарын өткізуді, ішкі жиналыстарды бақылауға алуды және баламалы кәсіподақ ұйымдарын құруды қамтиды. Бұл, CGT (Жалпы еңбек конфедерациясы) сияқты күшті кәсіподақтардың үстемдік құрылымдарына қарсы тұрды, олар бюрократиялық ұйымға ие және басқару талаптарымен келісімге келуге бейім. 2000 жылы Zanon жұмысшылары ұлттық керамистер одағының филиалы – "Sindicato de Obreros y Empleados Ceramistas de Neuquén" (SOECN) кәсіподағының 21-бөлімшесін басып алды. SOECN конституциясы үш негізгі принципке негізделген: жұмысшы демократиясы, сыныптық тәуелсіздік, интернационализм және империализмге қарсылық. SOECN аясында Zanon жұмысшылары қолданған сыныптық саналы синдикализм стилі Аргентинадағы дәстүрлі перонистік кәсіподақшылдықтан өзгеше болып табылады. SOECN арқылы жұмысшылар Neuquén жұмыссыз жұмысшылар қозғалысын (Movimiento de Trabajadores Desocupados) және жұмыссыз жұмысшылар одағын (Union de Trabajadores Desocupados) қолдады.