Кіріспе

Кәсіпорын басшылығының жұмыс тоқтатуы, өнеркәсіпте жұмысшыларды жұмыстан шығару

Жұмыстан шығару – еңбек дауы кезінде кәсіпорын басшылығының бастамасымен жүзеге асырылатын жұмыс тоқтату немесе жұмысқа қабылдаудан бас тарту. Ереуілде қызметкерлер жұмыс істеуден бас тартатын болса, жұмыстан шығаруды жұмыс берушілер немесе өнеркәсіп иелері бастайды. Жұмыстан шығару әдетте қызметкерлерді компания аумағына кіргізбеу арқылы, сондай-ақ есіктерді құлыптау не күзетшілерді жалдау арқылы іске асырылады. Басқа шараларға келгендерге айыппұл салу немесе жұмыс уақытын тіркеуден бас тарту жатады. Осы себептерге байланысты, жұмыстан шығару ереуілге қарама-қарсы деп есептеледі. Жұмыстан шығарулар ірі спорт лигаларында жиі кездеседі. АҚШ және Канадада Ұлттық футбол лигасы, Бас лига, Ұлттық баскетбол қауымдастығы және Ұлттық хоккей лигасы барлығы жұмыстан шығарылған.

Себептер

Лок-аут – дау кезінде жұмыскерлер тобына белгілі бір еңбек шарттарын таңуға жасалған әрекет. Ол көбінесе кәсіподақ ұйымдасқан жұмыскерлерді жаңа талаптарды, мысалы, жалақыны төмендетуді қабылдауға мәжбүрлеу үшін қолданылады. Егер кәсіподақ жалақыны көтеруді, жақсырақ әлеуметтік пакеттерді немесе қолданыстағы әлеуметтік пакеттерді сақтауды талап етсе, басшы кәсіподақты мойынсұнуға көндіру үшін лок-аут туралы қорқытуға немесе нақты лок-аутқа бара алады.

Мысалдар

Еңбек дауларының барлығы жұмыстан шығаруға (немесе ереуілге) әкелмейді, бірақ жұмыстан шығару индустрияландыру кезеңінде және одан кейін дүние жүзінде кеңінен қолданылған. Кейбір жұмыстан шығару жағдайлары тарихи маңызға ие.

Ирландия

Дублин жұмыс тоқтатуы – Дублиндегі 20 000 жұмысшы мен 300 жұмыс беруші арасындағы маңызды өндірістік дау. Бұл дау 1913 жылдың 26 тамызынан 1914 жылдың 18 қаңтарына дейін жалғасты, және Ирландия тарихындағы ең ауыр және маңызды өндірістік дау ретінде қарастырылады. Даудың негізгі мәселесі – кәсіподақ құру құқығы болды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы федералды еңбек заңнамасына сәйкес, жұмыс беруші жұмыстан босату кезінде тек уақытша жұмыскерлерді ғана жұмысқа алуға құқылы. Егер ереуіл бұрыс еңбек тәжірибесіне байланысты болмаса, жұмыс беруші заңды түрде тұрақты жұмыскерлерді жұмысқа ала алады. Сонымен қатар, көптеген АҚШ штаттарында жұмыстан босатылған қызметкерлерге жұмыссыздық жәрдемақысы алуға құқық бар, бірақ олар ереуіл кезінде мұндай жәрдемақы ала алмайды. Аталған себептерге байланысты, көптеген американдық жұмыс берушілер тарихи тұрғыдан жұмыстан босатуға баруға құлшынбай, керісінше, ереуілге ұйымдастыруға тырысады. Алайда, американдық кәсіподақтар ереуілге емес, жұмысты баяулатуға көшкендіктен, жұмыстан босату көптеген жұмыс берушілер үшін жиі қолданылатын тактикаға айналды. АҚШ-та ереуілдер азайып бара жатқанда, жұмыстан босатулар көбейіп келеді. 1892 жылы Пенсильвания штатының Хоумстед қаласындағы Хоумстед болат зауытында жалақыны бірнеше рет төмендету және жұмыс берушілермен даулар болғаннан кейін, компания кәсіподақпен шешімдерін талқылауды тоқтатқан соң, кәсіподақ ереуілге шақырды. Генри Клей Фрик зауытты жауып, барлық жұмыскерлерді жұмыстан босатып, олардың зауытқа кіруіне жол бермеді. Соңғы кезде кәсіби спортта бірнеше жұмыстан босату оқиғалары тіркелді, атап айтқанда, 1990 және 2021-22 маусымдарындағы Бейсболдың жоғары лигасы, 1995 жылғы маусымдағы Ұлттық баскетбол қауымдастығы, 1996 жылғы маусым, сондай-ақ 1998-99 және 2011-12 маусымдары, 1994-95, 2004-05 және 2012-13 маусымдарындағы Ұлттық хоккей лигасы және 2011 жылғы маусымдағы Ұлттық футбол лигасы. 2012 жылғы NFL төрешілерінің жұмыстан босатуы ойыншыларға емес, төрешілерге қатысты болды. 2005 жылы НХЛ Солтүстік Америкадағы тұңғыш ірі кәсіби спорт лигасы болды, ол толық маусымды тоқтатуға мәжбүр болды. 2016 жылдың қыркүйегінде Лонг-Айленд университеті профессорлық-оқытушылық құрамына қарсы жұмыстан босатуды қолданған жоғары білім беру мекемесінің алғашқысы болды.

Австралия

1998 жылдың 8 сәуірінде "Patrick Corporation" портын қамтамасыз ету компаниясы өнімділікті арттыру мақсатында өз жұмысын қайта құрылымдауға тырысты. Тарихи оқиға ретінде, ол барлық қызметкерлерін жұмыстан босатып, Австралия бойынша порттарда жұмыс тоқтатуды енгізді. 2011 жылдың 29 қазанында Qantas үздіксіз кәсіподақтардың ереуіліне байланысты барлық ішкі рейстердегі қызметкерлерді жұмыстан шығарды. Бұл барлық рейстерді жойды және бүкіл авиапаркті бірнеше күнге тоқтатты.

Канада

2005 жылдың 15 тамызында Канаданың қоғамдық телерадиокомпаниясы – Canadian Broadcasting Corporation компаниясының 5500 қызметкері болашақта жұмысқа алу тәжірибесіне байланысты туындаған дау кезінде бас директор Роберт Рабиновичтің бұйрығымен жұмыстан тоқтатылды. Жұмыс тоқтату кезінде хабар тарату жалғасқанмен, бағдарламалардың көп бөлігі қайта көрсетілімдерден тұрды, ал жаңалықтар телеарнада BBC, радиода – сымдық агенттіктер арқылы берілді. Жұмыс тоқтату 2005 жылдың 11 қазанында аяқталды.

Дания

2013 жылдың 2 сәуірінде Дания мұғалімдер одағы (Danmarks Lærerforening) және Ұлттық муниципалитеттер қауымдастығы (Kommunernes Landsforening) ел бойынша 60 000-нан астам бастауыш мектеп мұғалімдерін жұмыстан шығаруға қатысты шешім қабылдады. Бұл шешімнен 600 000-нан астам оқушы да зардап шекті, олар мектепке бара алмады. Даудың мәні – жергілікті басқару қауымдастығының (KL) қалауынша, мұғалімдерге қосымша жұмыс уақыты берілуі керек болды. Дания мұғалімдер одағы (DFL) бұған қарсы болды және келісімге келе алмады. 24 күнге жұмыстан шығарылғаннан кейін, мұғалімдер 2013 жылдың 25 сәуірінде еңбек дауын ұтылып, үкімет араласуымен жұмыстан шығару тоқтатылды. Үкімет KL-дің басты талаптарын қабылдады, ал мұғалімдер өтемақы ретінде жалақысын аздап арттыруға ие болды.

Блоктау

Лок-ин термині жұмысшыларды жұмыс орнынан физикалық түрде кетуге кедергі келтіру практикасын білдіреді. Көптеген заңнамаларда бұл заңсыз саналады, бірақ кейде, әсіресе дамып келе жатқан елдерде кездеседі. Лок-инды United Automobile Workers пен General Motors Corporation арасындағы Flint отырыс ереуілімен шатастыруға болмайды. Жақында ғана қызметкерлер басшылыққа қарсы лок-ин жасайтын жағдайлар тіркелді, бұқаралық ақпарат құралдары мұны "басшыны ұстау" деп атады. 2009 жылдың наурыз айында Францияда 3M компаниясының ұлттық менеджері қызметкерлер тарапынан жұмыстан босату мәселесіне байланысты 24 сағатқа кеңсесіне қамалып қалды. Келесі айда Синьовейт басқаратын Оклендтегі колл-орталығының кәсіподақ мүшелері басшылық оларды жұмыстан шығаруына жауап ретінде кеңсе есіктерін жапты. Мұндай әрекеттер Үндістандағы гхераоға ұқсас. Бұл белгілі бір бөлімде жұмыс беруші мен қызметкерлер арасындағы келіспеушіліктерден де туындауы мүмкін.