Кіріспе

Англиядағы баспа жұмыскерлерінің сәтсіз ереуілі – Wapping дауы 1986 жылы Лондонда баспа жұмыскерлерінің ұзаққа созылған, сәтсіз аяқталған ереуілі болды. Баспа одақтары 1986 жылғы қаңтарда өндіріс Вэппингтегі жаңа зауытқа көшірілгеннен кейін, Руперт Мердоктың News International тобына қарасты басқа газеттермен бірге "The Sunday Times" газетінің таралуын тоқтатуға тырысты. Жаңа зауыттағы заманауи компьютерлік жабдықтар журналистерге материалды тікелей енгізуге мүмкіндік берді, бұл бұрынғы "қызыл металл" линотип басу әдісін қолданған баспа жұмыскерлерінің араласуын қажет етпеді. Барлық жұмысшылар жұмыстан босатылды. Ереуілдің сәтсіздігі баспа жұмыскерлері үшін ауыр соққы болды, сондай-ақ Ұлыбританиядағы кәсіподақтардың беделінің төмендеуіне және газет басылымының заманауи практикаларын кеңінен қабылдауына әкелді.

Саяси маңызы

1984–1985 жылдардағы шахтерлер ереуілімен қатар, Уэппинг дауы британдық кәсіподақ қозғалысы тарихындағы маңызды жеңіліс болды. 1984–1985 жылдардағы 51 апталық шахтерлер ереуілінен бір жыл өткен соң, Лондон газет баспагерлері бастаған 54 апталық «Уэппинг дауы» болды. Бұл кәсіподақтардың екінші үлкен жеңілісіне және Маргарет Тэтчердің кәсіподақ саясатының тағы бір жеңісіне әкелді, әсіресе полицияның пикеттерге қарсы өсімдіктерді қорғайтынына берген уәдесіне. Мақсаты – Ұлыбританиядағы ең ірі жеке меншік газет империясы News International (The Times және News of the World сияқты газеттердің бас компаниясы, барлығы Руперт Мердокқа тиесілі). Ол ескі үлгідегі баспагерлердің 90 пайызын жұмыссыздар қатарына қоятын технологиялық инновацияларды енгізуді қалаған. Компания әр баспагерге ескі жұмысынан кетсе, 2000 фунт стерлингтен 30 000 фунт стерлингке дейін төлеуді ұсынды. Кәсіподақ бұл ұсынысты қабылдамады және 1986 жылдың 24 қаңтарында Мердок газеттеріндегі 6000 мүшесі ереуілге шықты. Осы уақыт аралығында News International компаниясы Лондонның Уэппинг ауданында жаңа баспахана салып, оны құпия түрде жабдықтады. Басты баспа кәсіподақтары – Ұлттық графикалық қауымдастығы (NGA), Графикалық және одақтас кәсіптер қоғамы (SOGAT 82) және Инженерлік жұмысшылар одағы (AUEW) – жабық дүкендер жүргізді: бұрынғы Флит-стрит зауыттарында тек кәсіподақ мүшелері ғана жұмысқа қабылданатын болды; көбінесе олар мүшелердің ұлдары болды. Алайда, Уэппингтегі жаңа зауытта жабық дүкен келісімі болған жоқ. Компания электр, электрондық, телекоммуникация және сантехника одағының (EETPU) көмегімен жаңа зауытын іске қосты. Ұлттық журналистер одағының көптеген мүшелері Уэппингке көшіп кетті және NUJ бөлімшелері жұмысын жалғастырды. NUJ өзінің мүшелері журналистерді онда жұмыс істемеуге шақырды, ал көптеген NUJ мүшелері, «бас тартқандар» деп аталғандар, Уэппингке барудан бас тартты. Дегенмен, газеттерді шығару үшін жеткілікті баспагерлер жұмысқа алынды – барлығы 670 адам, бұл бұрынғы дүкенде 6800 қызметкердің жұмысын жасады. Тиімділік айқын болды және кәсіподақты бір жыл бойы қарсы тұруға қорқытты. Мыңдаған кәсіподақ пикетшілері зауыттан тауар шығуын тоқтатуға тырысты; олар 574 полицейді жарақаттады. 1500 адам тұтқындалды. Пикеттер сәтсіз аяқталды. Кәсіподақ заңсыз екінші бойкотқа тырысты және сотта айыпталды, барлық активтерін жоғалтты. Келесі екі жылда Ұлыбританияның ұлттық газеттері жаңа зауыттар ашып, Флит-стритті тастап, жаңа технологияны қабылдады, бұл жұмысшылардың санын азайтуға әкелді. Бұл Тэтчердің баспасөз арасындағы қолдауын арттырды деп есептеледі.

Өмірбаян

Флит-стрит жылдар бойы нашар еңбек қатынастарымен өмір сүрді, ал кәсіподақ шенеуніктері ұстаған, газет иелеріне шыдай алмайтын шектеулер салған "испандық тәжірибе" деп аталатын бейресми немесе шектеулі жұмыс тәжірибелері кеңінен таралған еді. Екінші жағынан, Билл О'Нилл басқаратын News International басқару тобы кәсіподақ қабылдамайтын талаптар қойды: икемді жұмыс кестесі, ереуілге тыйым салу, жаңа технологияны енгізу және жабық кәсіподақ жүйесін тоқтату. Оффсеттік литографиялық басу кеңінен қолданылса да, Мердок газеттері, Флит-стриттегілер сияқты, электрондық түрде жинаудың орнына, еңбекке көп күш жұмысы қажет болатын ыстық металл Линотип әдісімен шығарыла берді. Эдди Шахтың Messenger Group-ы Уоррингтондағы ұзақ және ащы дау кезінде Тэтчер үкіметінің кәсіподақ заңнамасынан пайдаланды, ол жұмыс берушілерге кәсіподақтарды мойындамауға мүмкіндік берді, соның арқасында Messenger Group газет өндірісінде баламалы жұмыс күшін және жаңа технологияны пайдалана алды. Журналистер материалды тікелей енгізе алатын болды, бұл баспаханалардағы жұмыс күшін азайтты, шығындарды қысқартты және өндіріс уақытын күрт үрледі. Көптеген журналистер (олардың көпшілігі Ұлттық журналистер одағының мүшелері) News International үшін Уэппингте "желі артында" жұмыс істесе де, NUJ Уэппингке көшуге қарсы болды және мүшелерін тиісті келіссөздерсіз мұндай қадам жасауға шақырмады. Уэппингте жұмыс істеуден бас тартқан NUJ мүшелері дау кезінде "бас тартқандар" (refuseniks) деп аталды. NUJ News International-мен келіссөздерде баспа кәсіподақтарымен бірге болды, нәтижесінде ақшалай өтемақы төленді.

Даудың басталуы

1986 жылдың 24 қаңтарында ереуіл жарияланғаннан кейін, еңбек дауына қатысқандардың барлығына жұмыстан босату туралы хабарламалар табыс етілді, нәтижесінде 6000 қызметкер жұмыстан шығарылды. Көп айлар бойы дайындалған жоспар аясында компания жұмыс күшін EETPU мүшелерімен алмастырды және өзінің төрт негізгі басылымын (The Times, The Sunday Times, The Sun және News of the World) Wapping зауытына көшірді. Мердок баспа кәсіподақтарын Wapping зауыты жаңа кешкі газет – London Post үшін пайдаланылатынына сендірді. Осыдан бастап «Wapping дауы» деп аталатын оқиға басталды. Жұмыстан босатылған мүшелерді қолдау мақсатында баспа кәсіподақтары компанияның Пеннингтон көшесіндегі ғимаратының алдында үнемі демонстрациялар ұйымдастырды, Вирджиния көшесінде алты пикетші орналастырылды және көптеген адамдар шерулер ұйымдастырып, әдетте Wapping-тегі магистральға жиналды. Wapping зауытының алдындағы демонстрациялар бейбіт өтті деу қиын, бірақ кәсіподақтар дауды бейбіт жолмен шешуге мүкіндік беретіндерін мәлімдеді. Кәсіподақтар мен Еңбек партиясының жетекші өкілдері де төрт газетке бойкот жариялауға шақырды. Баспа одақтары Мердоктың газеттеріне қарсы ұлттық бойкот ұйымдастырды және олардың таратылмауы үшін теміржол одақтарына сенеді, бірақ Мердок бұл мәселені British Rail пойыздарының орнына TNT арқылы газеттерін тарату арқылы шешті. Шахташылар ереуілі сияқты, үлкен демонстрациялар жұмысшыларды – аталған жағдайда TNT жүргізушілерін, сондай-ақ журналистер мен жаңа баспа процесінің операторларын – ғимаратқа кірмейін деп көндіру үшін ұйымдастырылды. Ірі полиция операциясы күш қолданып, TNT жүк көліктерінің газет таратуын физикалық түрде тоқтатуға тырыспауын қамтамасыз етті. Даудың бір жылға созған кезеңінде өндірістің бір күні де тоқтап қалған жоқ.

Шабуылдың аяқталуы

News International-дың Ваппингтегі стратегиясы үкіметтің күшті қолдауына ие болды, толыққанды өндіріс және тарату мүмкіндіктерімен қатар, жетекші журналистер тобын да қамтыды. Сондықтан компания даудың өзінен-өзі шешілуін күтті. Мыңдаған жұмысшылар бір жылдан астам уақыт жұмыссыз және жалақысыз қалғандықтан, ереуіл 1987 жылдың 5 ақпанында күйреп қалды – әсіресе, полицияның қолданған әдістеріне байланысты. Полиция Ваппинг тұрғындарын ереуілшілерге көңіл білдіретін деп қарады және оларға өз көшелері мен үйлеріне жиі кіруге тыйым салды. Бұл ереуіл Доклендстің қайта құрылысымен бірге жүрді, Ваппинг оның бір бөлігі болды, және аймақтың еңбек қозғалысымен байланысының аяқталуына себеп болды. 1988 жылға қарай, ұлттық газеттердің барлығы дерлік Флит-стриттен Доклендке көшіп, News International қолданып келген баспа тәсілдерін қабылдай бастады. 2016 жылы Дандидегі Sunday Post Флит-стриттегі соңғы газет кеңсесін жапты.