Кіріспе

Велосипед жарысы – командалық уақыт сынағы (TTT) – велосипедшілер командаларының сағатқа қарсы жарысатын жол велосипед жарысы (жеке уақыт сынағының толық сипаттамасы үшін ITT жарыстарын қараңыз). TTT-да жеңімпаз команда әдетте әр командадағы төртінші финишердің уақытын салыстыру арқылы анықталады (бірақ жарысты ұйымдастырушылар финиш позициясын алдын ала өзгерте алады). Бұл әр команданың кем дегенде төрт жүргізушісін финиш сызығынан тығыз топта өткізуге тырысуын білдіреді: төртінші жүргізушіден алшақ финиш жасауға тырысуға ешқандай артықшылық жоқ, себебі артта қалу арқылы жылдам жүргізуші төртінші жүргізушіге жақсы нәтиже көрсетуге көмектесе алады. Егер TTT кезеңдік жарыстың бөлігі болса, әр жүргізушіге жалпы есепке қосылатын финиш уақыты берілуі керек. Сондықтан командадағы жетекші топта финиш жасаған барлық жүргізушілерге төртінші жүргізушінің уақыты беріледі, ал қалып қойған жүргізушілер әдеттегідей жеке уақыт бойынша есептеледі. Командалар арасындағы старт интервалы әдетте екі, үш немесе төрт минутты құрайды. Старт реті әдетте бұрынғы жарыстардағы жүргізушілердің көрсеткен уақытына байланысты болады, бірақ көп кезеңді жол жарысының (мысалы, Тур де Франс және Джиро д'Италия) бөлігі ретінде өткізілетін TTT-да жоғары рейтингтегі командалар көбінесе кейінірек старт алады. Кейінірек старт алатын командалар қандай уақытты жеңу керектігін білу артықшылығына ие (сонымен қатар бұл жарысты көрермендер үшін де қызықтырақ етеді). Жеке уақыт сынағында жарысушылардың бір-бірінің артында "ауа ағынында" (draft) жүруіне рұқсат етілмейді, ал командалық уақыт сынағында команда мүшелері осы тактиканы негізгі стратегия ретінде қолданады, әрбір мүше кезекпен алға шығып, командаластары артында "жайғасады". Өз кезегін аяқтағаннан кейін, жетекші жүргізуші жаңа жүргізушіге орын береді, ал бұрынғы жетекші команданың соңына өтеді. Егер бір команда екіншісін озуға тырысса, озылған команда артқа шегінуі керек.

Тактика және құрама

ТТТ-ның негізгі қағидасы – бірнеше шабандоз формацияның алдында, олардың аэробикалық шегінен сәл жоғары жылдамдықпен жүргізіп, қалғандары осы шабандоздың артындағы ауа ағынынан пайдаланады. Шабандоздар кезекпен жүргізеді, бұл кейбір шабандозға демалуға, ал жаңа күшпен келген әріптестерінің артында жүруге мүмкіндік береді. Алдымен жүргізуші «жетекке шығу» деп аталады. Жылдамдау үшін көп күш қажет болғандықтан, тегіс және тұрақты қарқын ұстау қажет. Әр шабандоздың қуаттылығы, лактат шегі және аэродинамикалық қасиеттері әртүрлі. Шабандоздың ерте шаршап қалмауы үшін, әлсіз шабандоздар қысқарақ жетекке шығады, ал күшті шабандоздар ұзақ жүргізеді, барлығы бірдей жылдамдықпен, қарқынның өзгеруін азайту үшін. Жетекке шығуын аяқтаған шабандоз әдетте формацияның ең соңына өтеді, ал оның артында болған шабандоз оның орнын басады. Көбірек демалуға мұқтаж шабандоз формацияның соңында ұзақ уақыт тұруы мүмкін, ал қалған әріптестері оның алдынан кезекпен өтеді. Жылдамдық артқан сайын, шабандоздар өзін тытырып алмас үшін алдымен күшті, бірақ қысқа жүгірулер жасайды. Формацияның таңдалуы команданың өнімділігі үшін маңызды, өйткені ол шабандоздың қаншалықты жылдам кезектесе алатынын анықтайды. Ең танымал екі формация – бірлі пацелин және қос пацелин. Бірлі пацелинде шабандоздар ұзақ жетекке шығады. Көбінесе қос пацелинге қалау түседі, себебі әр шабандоз қысқарақ жетекке шығады, соның арқасында жоғары қарқынды ұстауға болады. Сондықтан қос пацелиндер TTT жарысының соңында, финиш сызығына жақындағанда жиі кездеседі. Командалық уақыт сынағындағы финиш уақыты көбінесе сол команданың N-ші шабандозының көрсеткішіне негізделеді. Мысалы, «Тур де Франс» немесе «Джиро д'Италия» сияқты кезеңдік жарыстарда финиш уақыты командадағы 9 шабандоздың ішіндегі 5-ші шабандоздың көрсеткіші бойынша есептеледі. Сондықтан команда өзінің бірнеше шабандозын TTT жарысының соңына қарай «өлшеуіне» рұқсат етуі мүмкін, онда шабандоздар жылдамдыққа төтеп беру үшін алдымен барынша күшпен жетекке шығады, бірақ олар шаршап, формацияның соңына қайта қосыла алмайды. Олар кейін қалып, команданың қалған бөлігі уақыт сынағын аяқтауға қалдырады.

Кәсіби командалық уақыт сынағы

Кәсіби деңгейде велосипед командаларын мотоциклдегі жетекшілер, командалық машиналар және ресми тексерушілер жиі сүйемелдейді. Ірі кезеңдік жарыста командалық жеңіліс (TTT) команданың барлық қалған мүшелерін қамтиды, уақыт, мысалы, бесінші шабандоз финиш сызығын кезіп өткенде тіркеледі. Бұл команданы мүмкіндігінше аз санда ұстауға ынталандырады; командадағы шабандоздың саны көп болған сайын, қарқынды ұстау міндеті соғұрлым бөліседі; кейбір командалар жоғары қарқынды сақтау үшін нашар шабандоздарды құрбан етуі мүмкін, ал күшті шабандоздар командаларына жақсы старт беру үшін бағыттың басында көп күш жұмсауы мүмкін, содан кейін қарқыннан қалып, жалғыз финишқа жетеді.

Этаптық жарыстардағы командалық уақыт сынақтары

Этаптық жарыста командалар әдетте бірнеше мүшеден тұрады. Команданың әрбір мүшесіне финиш сызығын кесіп өткен команданың N-ші мүшесінің уақыты есептеледі; әдетте бұл тоғыз адамнан тұратын командада ортанқы мүшеден кейін болады (мысалы, 2018 жылғы Тур де Франста команданың сегіз мүшесінің төртіншісі). Бірақ, егер жүргізуші жарыс барысында команданың негізгі тобынан қалып қойса және жеке (N+1)-ші орында немесе одан да кейін финишқа жетсе, онда қалып қойған жүргізуші өзінің нақты уақытын алады, бесінші жүргізушінің уақытын емес. Бұл команда жетекшісі үшін кері қалу туралы шешім қабылдау қиын екенін білдіреді, ал команда менеджері алдын ала ережелер белгілемесе, жағдай шатас болуы мүмкін. "(N+1)-ші жүргізуші" ережесі команда жетекшісінің, өзінің әріптестерінен әлдеқайда күшті болса, жалғыз жүріп, әлсіз әріптестеріне жалпы есепте әділ емес үлкен көмек беруіне жол бермейді. Дәстүр бойынша, әр команда сол этапта тіркелген уақытын алады. Екі жыл бойы, 2004 жылғы Тур де Франстан бастап, Тур де Франста нақты уақытын алған жалғыз команда жеңімпаз команда болды; ал артта қалған командалар ең жаман жағдайда, сол этаптағы орнына байланысты белгілі бір уақытты жоғалтатын. Мысалы, жеңімпаздан алты минутқа қалып қойған команданың жүргізушілері жалпы есепте үш минутты ғана жоғалтуы мүмкін. Осы ережеге сәйкес, жеңімпаз командадан 30 секундқа дейін уақыт айырмасымен финишқа жеткен кез келген команда өзінің нақты уақытын алады. Бұл 2005 жылы болды, себебі CSC командасы сол жылғы командалық уақыт сынағында Лэнс Армстронгтың Discovery Channel командасынан екі секундқа қалып қойды. 2009 жылғы Тур де Франсқа командалық уақыт сынағы қайтадан енгізілгендіктен, бұл ереже өзгертілмеді. 2009 жылғы командалық уақыт сынағы 2005 жылғыдан 30 шақырымға қысқа. Егер этаптық жарыс командалық уақыт сынағымен басталса, көшбасшының жейдесі жеңімпаз команданың бірінші болып финишқа жеткен жүргізушісіне беріледі.

Ең жылдам Гранд Тур командалық уақыт сынақтары

Тур де Франстағы ең жылдам командалық уақыт сынағы 2013 жылы Ницца маңында өткен 25 шақырымдық командалық уақыт сынағында Orica–GreenEDGE командасы көрсетті. Orica–GreenEDGE командасының орташа жылдамдығы 57,84 км/сағ (35,94 миль/сағ) болды, бұл оларға кезеңді жеңуге және Саймон Герранстың сары жейдеге ие болуына мүмкіндік берді. Дегенмен, 2006 жылдан 2008 жылға дейін Турде командалық уақыт сынағы өткізілген жоқ. 2009 жылғы Тур де Франс жарысында 39 шақырымдық командалық уақыт сынағы болды.

Orica–GreenEDGE 57.841 км/сағ Ницца – Ницца (25 км) 2013
Discovery Channel Team 57.324 км/сағ Тур – Блуа (67.5 км) 2005
Team CSC 57.298 км/сағ Тур – Блуа (67.5 км) 2005
Team Jumbo–Visma 57.202 км/сағ Брюссель – Брюссель (27.6 км) 2019
Team Jumbo–Visma 56.676 км/сағ Утрехт – Утрехт (23.3 км) La Vuelta ciclista a España 2022
Gewiss–Ballan 54.930 км/сағ Майенн – Аленсон (67 км) 1995
Carrera 54.610 км/сағ Берлин (40.5 км) 1987

Ұлыбритания командалық уақыт сынағы

1970 жылдан 1999 жылға дейін Ұлыбританияның әуесқой велосипедшілер клубының командалары, әрқайсысы төрт жүргізушіден тұратын, жыл сайынғы ұлттық чемпионатта 100 шақырымдық қашықтықты басып өтті (чемпионаттың рекордтық уақыты 2:00:07 – 1993 жылы Солтүстік Вирал Вело командасының (оны Крис Бордман да құрады) жетістігі). Чемпионат 2004 жылы жаңадан құрылды, онда үш жүргізушіден тұратын командалар 50 шақырымдық қашықтықта жарысты (2005 жылғы жарысты Recycling.co.uk командасы 1:01:20 уақытпен жеңіп алды). Командалық уақыт сынақтары дәстүрлі наурыз-қыркүйек маусымының басында да танымал, бірақ жүргізушілер көбінесе екі немесе үш адамнан тұратын командаларда бәсекелеседі; қашықтық әдетте 10 немесе 25 мильді құрайды. Ұлыбританияда ғана өткізілетін «Гран-при де Жентильмен» ерекше жарыс, әсіресе екі адамдық уақыт сынағы үшін. Алғаш рет 1970 жылы өткізілген, бұл жарыс париждік «Gentlemen à Aulnay» веложарысының негізінде құрылған. Екі адамнан тұратын командалардың құрамында 40 жастан асқан тәжірибелі жүргізуші болуы керек, ол «Джентльмен» деп аталады, ал екінші жүргізуші – оның серігі. «Джентльменге» финиш сызығына 200 ярд қалғанда ғана серігінен озуға рұқсат етіледі. Бұл қиын жарыс, көбінесе ескірген жүргізуші энергияны сақтау және соңғы күш салуға қабілетті болу үшін жылдамдықты ұстап тұруға бар күшін жұмсайды. Бұрынғы жылдары Крис Бордман, Брэдли Уиггинс және Майкл Хатчинсон сияқты жүргізушілер серік ретінде жарысқан, ал «Тур де Франс» жүргізушісі Шон Йейтс серік және «Джентльмен» рөлінде болған.