Кіріспе

Тур де Франстың жалпы жіктелуі жарыстың ең маңызды жіктелуі болып табылады және жарыстың жеңімпазын анықтайды. 1919 жылдан бері жалпы жіктелуде алға шыққан шабандозда сары жейде (majo ʒon) киеді.

Ережелер

Тур де Франс және басқа да велосипедтік кезеңдік жарыстар әрбір жүгірушінің күнделікті кезеңдерде жұмсаған уақытын қосып есептеу арқылы шешіледі. Жеке кезеңдерде жеңіске жеткені үшін немесе шыңға бірінші болып көтерілгені үшін, ал ереже бұзғаны үшін осы жалпы уақытқа бонус ретінде уақыт қосылуы немесе алынып тасталуы мүмкін. Әрбір кезеңнің соңында ең төменгі жалпы уақыт көрсеткен жүгіруші салтанатты сары жейде алады және Турдың келесі кезеңін сары жейдемен бастау құқығына ие болады. Париждегі соңғы кезеңнен кейін сары жейде алған жүгіруші – Турдың жалпы жеңімпазы болып табылады. Басқа велосипедтік жарыстарда да осындай лидерлер жейделері бар, бірақ олар әрқашан сары болмайды. Калифорния турінде алтын, Италия гиросында қызғылт, ал "Тур Даун Андер" жарысында охр түсті жейде қолданылады. 2009 жылға дейін Испанияның Вуэльтасы алтын түсті болды; 2010 жылдан бері лидер жейдесі қызыл түсті.

Жалпы сыныптаманы басқаратын бірден көп жүргізуші

Тур де Франстың алғашқы жылдарында уақыт минуттармен өлшенді, бірақ велошабандыздар көбінесе секундтармен оқшауланғандықтан, кейде бірнеше велошабандыз бірдей уақытты бөлісетін. 1914 жылы мұндай жағдай Филипп Тис пен Жан Россиус есімді екі көшбасшыға орын алды. 1919 жылы сары жейде енгізілгеннен кейін, жалпы есеп бойынша көшбасшылар екі рет бірдей уақытты бөлісті. 1929 жылы жарыс Бордоға жеткенде үш велошабандыздың уақыты бірдей болды. Люксембургтік Николас Франц, француз Виктор Фонтан және Андре Ледук 18-ші кезеңде сары жейде киді. 1931 жылы Шарль Пелиссиер мен Рафаэле ди Пако 6-шы кезеңде бірдей уақытпен көш бастады. Ұйымдастырушылар ортақ көшбасшылар мәселесін жарыстың басында үздік нәтиже көрсеткен велошабандызға жейде беру арқылы шешті. 1967 жылы жарыстың басында өткізілетін қысқа уақытты сынаудың енгізілуі велошабандыздардың жалпы уақыты арасында секундық үлестерге дейін айырмашылықтарды тудырды, бірақ 2008, 2011 және 2013 жылдардағы жарыстар сияқты уақытты сынаумен басталмаған жарыстардан басқа. ASO ережелеріне сәйкес, 1980 жылы Жооп Зоетемелк қарсыласы Бернард Хиноның сіңір қабынуына шалдыққаннан кейін оған берілген сары жейде кимеді. 2015 жылы Тони Мартиннің алдыңғы кезеңде құлауынан кейін 7-ші кезеңде сары жейде болған жоқ. Мартин құлаудан кейін алдыңғы кезеңді аяқтады (және нәтижесінде сары жейдесін сақтап қалды), бірақ құлау кезінде жақ сүйегін сындырып, 7-ші кезеңге қатыспады. Крис Фрум Мартиннің қатыспамауынан кейін жалпы көшбасшы атанды. 2007 жылы жарыстың басында сары жейде де, 1-ші нөмір де болған жоқ; өткен жылғы жеңімпаз, АҚШ-тың Флойд Лэндис, жарыстан кейін допинг тексеруден өтпеді, ал ұйымдастырушылар Лэндис ісі бойынша төрелік шешімін күтіп тұрған ресми жеңімпазды жариялаудан бас тартты. 2007 жылдың 20 қыркүйегінде Лэндис төрелік сотының кінәлі үкімінен кейін ресми түрде титулынан айырылды, ал 2006 жылғы титул Оскар Перейроға берілді. 2008 жылы өткен жылғы жүлдегер Кадел Эванс 2007 жылғы жеңімпаз Альберто Контадор ұйымдастырушылар ASO мен оның жаңа командасы Астана арасындағы дауға байланысты титулын қорғай алмағандықтан "1" нөмірін алды.

Допингтік құқық бұзушылықтар

1978 жылы бельгиялық Мишель Полентье Альп д’Юэз тауында шабуыл жасағаннан кейін жарыс көшбасшысы атанды. Ол сол күні допинг-тесттің нәтижесін манипуляциялауға тырысқаны үшін дисквалификацияланды. 1988 жылы испаниялық Педро Дельгадо допинг-тестте стероид қолдануын жасыратын препаратты қабылдағандығы анықталса да, «Тур де Франс» жарысын жеңіп алды. Тест нәтижесі туралы ақпаратты «Тур» жарысының бұрынғы ұйымдастырушысы Жак Годде жариялады, бұл Оскар Перейроға 2008 жылғы «Тур де Франс» жарысын 2006 жылғы чемпион ретінде бастауға мүмкіндік берді. 2007 жылы Даниялық Майкл Расмуссен командасы оны жыл басында допинг-тест тапсырудан бас тартқаны үшін жарыстан шеттетуге мәжбүр болды. Расмуссен Мексикада болғанын айтты, бірақ Италияда жаттығу жасап жүргені туралы хабарлар тарады. Кейін ол он жылдан астам уақыт бойы допинг қолданғанын мойындады. Морис Гарин сары жейделер тағайындалғанға дейін «Тур де Франс» жарысын жеңіп алды; бірақ 1904 жылы ол және басқа велошабандылар алдағандығы туралы шағымдардан кейін жеңімпаз титулынан айырылды. Оның айыпталуы «Тур де Франс» архивімен бірге 1940 жылы неміс басқыншылығынан қашу үшін оңтүстікке көшірілген кезде жоғалып кетті. Бірақ Гаринді бала кезінен таныған адам, ол жолдың бір бөлігінде пойызға отырғанын мойындағанын еске алды. 2012 жылы Ланс Армстронг АҚШ Допингке қарсы агенттігінің баяндамасы бойынша, өмірінің көп бөлігінде, соның ішінде жеті «Тур де Франс» жеңісінде өнімділікті арттыратын препараттарды жүйелі түрде қолданғаны анықталғаннан кейін UCI оның жеті «Тур де Франс» титулын жойды.

Жары түсті күндері

Сары жейдешекті ең көп киген велошабандыз – бельгиялық Эдди Меркс, ол оны 96 күн киді. Тек төрт басқа велошабандыз 50 күннен астам киген: Бернар Ино, Мигель Индурайн, Крис Фрум және Жак Анкетил. 2012 жылы оның нәтижелері күштен шығарылғанша Ланс Армстронг 83 күнмен екінші орында тұрды. Грег Лемонд турды үш рет жеңіп алды, Лоран Финьон екі рет жеңіп алды, ал Жооп Зоетемелк бір рет жеңіп алды, олардың әрқайсысы жарыс барысында 22 күн көш бастады. Қазіргі кезде Фрум 59 күнмен көш бастап отыр, одан кейін Жонас Вингегаард – 27 күн, Тадей Погачар – 21 күн, Джулиан Алафилиппе – 18 күн және Жерайнт Томас – 15 күн. Ең көп турларда жейдешекті киген велошабандыз – Хинаулт, ол 8 турда киді, ол қатысқан барлық турларда жеңіске жетті. Меркс, Андре Дарригаде және Фабиан Канчеллара оны 6 турда, ал Индурайн, Анкетил және Зоетемелк 5 турда киді. «Тур де Франс» жарысының бір шарасында сары жейдешекті ең көп киген велошабандыздың саны сегіз, бұл 1958 және 1987 жылдары орын алды.