Кіріспе

Француз жазушысы, ақсүйек және моралист (1715–1747 жж.)

Люк де Клапье, Вовенарг графы (vovnaʁɡ; 6 тамыз 1715 – 28 мамыр 1747) – француз жазушысы және моралист. Ол 31 жасында, денсаулығы нашарлағаннан кейін, досы Вольтердің ынтасымен, бір жыл бұрын анонимді түрде эсселер мен афоризмдер жинағын жариялады. Ол 1797 жылы өз атымен алғаш рет көпшілік назарына түсті, ал 1857 жылдан бастап оның афоризмдері кеңінен танылды. Француз әдебиеті тарихында оның маңыздылығы, бастысы, Вольтермен (одан 20 жас үлкен) болған достығында.

Өмір

Ол Экс-ан-Прованста ақсүйек отбасында дүниеге келді, бірақ отбасысы кедей болды. Жастығын Вавенарг шатосында өткізді. Денсаулығының нашарлығы оған тек ең төменгі деңгейдегі білім алуға мүмкіндік берді; ол латын және грек тілдерін оқымады. Көзі де нашар көрді. Бала кезінде ол болашақ француз революциясының қайраткері Мирабоның әкесі, Мирабо маркизі Виктор Рикетипен (1715 жылы туған) және болашақ археолог Жюль Франсуа Поль Фаурис де Сен-Винсенмен (1718 жылы туған) дос болып, үйден кеткен соң олармен ынтасымен хат алмасты. Сол замандағы Францияда дворян үшін әскери қызмет немесе шіркеуде қызмет ету ғана лайықты деп есептелді. 17-18 жасында Вавенарг корольдік полкіне кадет ретінде келіп, әскери мансапқа қадам басты. 1739 жылы лейтенант, кейін капитан атағын алды. 1740 жылы ол өзінен тоғыз жас кіші офицер Пол Ипполит Эммануэль де Сейтреске кездесті, ол автордың тұрақты құштарлығының нысанына айналды. Екеуі де Пруссияның Фридрих II-нің Силезияны басып алу жоспарына қолдау көрсету үшін Богемияға жасалған экспедицияда, Прага қоршауында (1742 ж.) болды, онда француздықтар одақтасынан қол үзді. Сейтрес көктемде он жеті жасында қайтыс болды. Болашақ автордың ұлға деген құштарлығы өмірінің соңғы бес жылында да сақталды. Ол философиялық еңбегін – «Жас адамға кеңес» (Conseil à un jeune homme) Сейтреске арнады және оның жерлеу рәсіміне арналған мақтау сөзді жазды, Вавенарг бұл туынды өміріндегі ең маңыздысы деп санады және өліміне дейін оны жетілдіріп отырды. Прага қоршауы Вавенаргтың денсаулығын құлатты. Желтоқсан айында, армияның жартысы стратегиялық шегінуге шыққанда, оның аяқтары тоңды, Нансидегі ауруханада ұзақ уақыт емделгенімен, толыққанды қалпына келмеді. Ол Деттинген шайқасына қатысты, Францияға оралғаннан кейін Арраста гарнизонға орналасты. Әскерден зейнетке шықты. 1743 жылдың сәуірінен бастап Вольтермен хат алмаса бастады. Оны "Адамның досы" атты кітабының авторы, мемлекет қайраткерінің әкесі Мирабо маркизі әдебиетке бет бұруға ынталандырды. Дипломатиялық қызметке өтуді қалаған ол екі жыл бойы министрлерге және король Людовик XV-ке өтініштер жіберді. Бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды, бірақ Вольтердің араласуының арқасында Вавенарг дипломатиялық тағайындама алуға жақын болды. Бірақ ол шешек ауруына шалдықты, ол оны деформациялады, көру қабілетін жоғалтты және созылмалы жөтелге ұшыратты. Вольтер одан Жан Расин мен Пьер Корнельдің айырмашылығы туралы ойларын ұсынуын сұрады. Олардың танысуы терең достыққа айналды. Вавенарг 1745 жылы Парижге көшіп келді, онда ол усақ-түйекке көміліп өмір сүрді. Ол аздаған адамдармен, олардың ішінде Жан-Франсуа Мармонтель мен Вольтермен ғана араласты. Фаурис де Сен-Винсенмен хат алмасуын жалғастырды. 1746 жылы ол «Адам рухына кіріспе» (Introduction à la connaissance de l'esprit humain) және «Ойлар мен максималар» (Réflexions et Maximes) қосымшаларымен бірге өзінің жалғыз томын анонимді түрде жариялады. Вольтер одан кітаптың екінші басылымын жақсартылған тілмен шығаруын өтінді. Ол өлімінен кейін жарық көрді (көптеген дереккөздер оның екінші басылымның жарық көргеніне куә болған-болмағаны туралы келіспейді). Ол 1747 жылдың 28 мамырында Парижде қайтыс болды.

Шығармалары

Бала кезінде ол ежелгі грек жазушысы Плутархтың еңбектеріне зор құрметпен қарады. Вовенаргтың туындылары шамалы болғанымен, олар көп қызығушылық тудырды. Ол қайтыс болғаннан кейін бір ғасыр өткен соң Шопенгауэр Вовенаргтың бірнеше нақылдарын жақсы бағалап келтірді, оның ішінде: "la clarté est la bonne foi des philosophes" [аңғарықтылық – философтардың адалдығы], Reflections and Maxims, 729, және: "personne n'est sujet a plus de fautes que ceux qui n'agissent que par reflexion" [ешкім тек ойланып әрекет ететіндердей қателіктер жасауға бейім емес]. Вовенарг пен оның ізашары Франсуа де Ла Рошфуко арасындағы ең басты айырмашылық – Вовенарг адамды құрметпен қарастырады және эпикурейлік теорияға қарағанда стоик философиясына жақын тұрады. Ол заманауи стоик деп есептеледі.