Кіріспе
Электр кабелі үшін рачетті бекіткіш
Кабельдік байлау (сонымен қатар шланг байлау, байлау орамасы, сым байлау, "зат-страп" байлау немесе "зип-тай" байлау) – негізінен электр кабельдері мен сымдарды бірге ұстауға арналған бекіткіш құралының бір түрі. Төмен құны, пайдаланудың қарапайымдығы және беріктігінің арқасында кабельдік байлаулар кең таралған, олар өте көп салаларда қолданылады. Кабельдік байлауларды алғаш рет Thomas & Betts компаниясы Ty Rap тауарлық белгісімен шығарды. Әдетте нейлоннан жасалған кабельдік байлаудың иілгіш лента бөлігінде тістер болады, олар басындағы тістің ішіне еніп, рачет құрайды, сондықтан лентаның бос ұшы тартылғанда кабельдік байлау қысылады және шешілмейді. Байлаудың аузын ойықтар арқылы өткізіп, тартып бекіткенде, ол түйін сияқты бекітілетін, реттелетін тікбұрышты құрайды. Кейбір байлаулар рачетті босатуға арналған иінтірекпен жабдықталған, бұл байлауды босатуға, алып тастауға және, мүмкін, қайта пайдалануға мүмкіндік береді. Сыртқы және қауіпті ортада қолдану үшін, кейбіреулері берік пластикпен қапталған, тот баспайтын болаттан жасалған нұсқалар да бар.
Құрылымы мен қолданылуы
Ең көп таралған кабельдік байлам икемді нейлон таспадан тұрады, оның бір шетінде кішкентай ашық корпуста орналасқан сызықтық тісті механизм және құлыптағыш болады. Кабельдік байламның үшкір ұшы корпустан және тісті механизмнен өткеннен кейін, үлкен күш қолданбастан кері тартылмайды; нәтижесінде пайда болған ілмекті тек тығыздауға болады. Бұл бірнеше кабельдерді кабельдік жинауға біріктіруге және/немесе кабельдік тармақ құруға мүмкіндік береді. Кабельдік байламды белгілі бір кернеумен орнату үшін кабельдік байламды кернеуге арналған құрылғы немесе құрал пайдаланылуы мүмкін. Құрал, басқа жағдайда жарақаттануға әкелуі мүмкін өткір жиекті болдырмау үшін, артық қалдықты басымен бірге кесіп тастауға мүмкіндік береді. Жеңіл құралдар тұтқаны саусақпен қысып жұмыс істейді, ал ауыр құралдар сығылған ауамен немесе соленоидпен жұмыс істейді, бұл қайталамалы жүктемеден туындаған жарақаттардың алдын алады. Сыртқы қолдануда ультракүлгін сәулеге төзімділікті арттыру үшін полимер тізбектерін қорғау және кабельдік байламның қызмет ету мерзімін ұзарту үшін кемінде 2% көміртекті қара қосылған нейлон қолданылады. Көк түсті кабельдік байламдар азық өнеркәсібіне жеткізіледі және металл қоспасын қамтиды, сондықтан оларды өнеркәсіптік металл іздегіштер анықтай алады. ETFE (Tefzel) материалынан жасалған кабельдік байламдар радиацияға толы ортада қолданылады. ЭКТФЕ (Halar) материалынан жасалған қызыл түсті кабельдік байламдар пленумдық кабельдеуге қолданылады. Өртке төзімді қолдану үшін тот баспайтын болаттан жасалған кабельдік байламдар да қолжетімді, ал түрлі металдардың гальваникалық коррозиясын болдырмау үшін жабынмен жабылған тот баспайтын болаттан жасалған байламдар да бар (мысалы, мырышпен қапталған кабельдік науа). Кабельдік байламдар кейде жылжып бара жатқан көліктен дөңгелек қақпақтарының (сонымен қатар дөңгелек безендіргіштері деп те аталады) түсіп кетуін болдырмау үшін қолданылады, ал кейбіреулері осы мақсат үшін арнайы сатылады. Медициналық-құқықтық істерде кабельдік байламдарды қолдану сирек кездеседі, көбінесе мойынды қысу немесе шектеу жағдайларында қолданылады.
Тарих
Кабельдік байламдарды 1958 жылы «Томас және Беттс» электр компаниясы «Ty Rap» тауарлық белгісімен ойлап тапты. Бастапқыда олар ұшақтардың сым жүйелері үшін жасалған. Алғашқы конструкциясында металл тістер қолданылған, оларды әлі де алуға болады. Кейіннен өндірушілер нейлон/пластик дизайнына көшті. Жылдар бойы жоба кеңейтіліп, көптеген туынды өнімдер құрылды. Мысалы, ішек тігісінің баламасы ретінде жасалған, өздігінен құлыпталатын тізбек, қос ішектің анастомозында қолданылды. «Ty Rap» кабельдік байламын ойлап тапқан Маурус С. Логан «Томас және Беттс» компаниясында жұмыс істеді және мансабын компанияда Ғылым және зерттеулер жөніндегі вице-президент ретінде аяқтады. «Томас және Беттс» компаниясындағы қызметі кезінде ол көптеген табысты «Томас және Беттс» өнімдерін әзірлеуге және сатуға үлес қосты. Логан 2007 жылдың 12 қарашасында 86 жасында қайтыс болды. Кабельдік байлам идеясы Логанға 1956 жылы «Боинг» ұшақтарын құрастыру зауырына сапар жасағанда келді. Ұшақтарды сыммен жабдықтау – күрделі және егжей-тегжейлі жұмыс болды, онда мыңдаған метр сым 50 футтық фанера табақтарына орналастырылып, түйілген, балауыз жағылған, тоқылған нейлон арқанмен бекітілді. Әрбір түйін арқанды саусақтың айналасына орап, қатты тартылуын қажет етті, кейде оператордың саусақтары қалың қабықшалар пайда болғанға дейін кесіліп жараланды. Логан осы маңызды міндетті орындаудың оңайырақ, ыңғайлы жолы болуы керек деп сендірді. Келесі екі жыл бойы Логан түрлі құралдар мен материалдармен тәжірибе жасады. 1958 жылдың 24 маусымында «Ty Rap» кабельдік байламына патент берілді.
Қайта пайдалану
Кабельді байламдар көбінесе бір рет қолданылатын құрылғылар ретінде жасалады, алайда оларды ілмек пен тістің арасына кішкентай, жалпақ зат енгізіп, тістің шығуына көмектесу арқылы аз ғана зақыммен немесе зақымсыз ашуға болады. Кейбір модельдерде тісті босатып, қайта пайдалануға мүмкіндік беретін механизм қарастырылған.
Баламалар
Кабельді бір-біріне қауіпсіз және жартылай тұрақты түрде жинаудың басқа әдістері: кабельді тоқу, лентамен байлау, хирург түйіні немесе констриктор түйіні сияқты түйіндермен байлау, Velcro брендті таспа-ілгектер, конвейерлік белдеу ілгектері, бұралған сымдар, Rapstrap бекіткіштері немесе металл құлыптар.