Кіріспе
1802–1814 жылдардағы Германиядағы аумақтық қайта құру. Неміс медиатизациясы (немісше: deutsche Mediatisierung) – 1802 және 1814 жылдар аралығында Германиядағы аумақтық иеліктердің ірі қайта бөлуі мен қайта құрылуы, көптеген Императорлық есімдіктердің бірігуі және Киелі Рим империясының тарауынан кейін жалғасқан үдеріс. Киелі Рим империясының көптеген шіркеулік княздықтары, еркін императорлық қалалары, зайырлы княздықтары және басқа да кішігірім дербес биліктері өздерінің тәуелсіздік статусын жоғалтып, қалған мемлекеттерге қосылды. Медиатизация процесінің нәтижесінде Германия мемлекеттерінің саны шамамен 300-ден 39-ға дейін азайды. Медиатизацияның қатаң мағынасында, бірден-бір (unmittelbar) мемлекеттің басқа мемлекетке қосылуы қарастырылады, осылайша ол бағынышты (mittelbar) мемлекетке айналады, ал бұрынғы билеуші әдетте жеке меншігін, түрлі артықшылықтар мен феодалдық құқықтарды, мысалы, төменгі сот билігін сақтайды. Тарихшылар ыңғайлылық үшін медиатизация терминін сол кездегі барлық қайта құру процесін сипаттау үшін қолданады, медиатизацияланған мемлекеттер қандай да бір нысанда сақталған болса да, немесе толығымен дербестігін жоғалтқан болса да. Шіркеулік мемлекеттердің секуляризациясы еркін императорлық қалалар мен басқа да зайырлы мемлекеттердің медиатизациясымен бірге жүрді. Сол кездегі Германия мемлекеттерінің жапсарылуы мен секуляризациясы немістер тарапынан басталмады. Ол революциялық Франция мен Наполеонның үздіріспес әскери және дипломатиялық қысымының нәтижесінде болды. Бұл 1945 жылға дейінгі Германия тарихындағы ең ірі мүлік пен аумақтық қайта бөлу болып табылады.
German mediatisation (/lang//m//iː//d//i//ə//t//aɪ/'/z//eɪ//ʃ//ən/; deutsche Mediatisierung) was the major redistribution and reshaping of territorial holdings that took place between 1802 and 1814 in Germany by means of the subsumption and secularisationIn the present context, secularisation means "the transfer (of property) from ecclesiastical to civil possession or use". of a large number of Imperial Estates, prefiguring, precipitating, and continuing after the dissolution of the Holy Roman Empire. Most ecclesiastical principalities, free imperial cities, secular principalities, and other minor self ruling entities of the Holy Roman Empire lost their independent status and were absorbed by the remaining states. By the end of the mediatisation process, the number of German states had been reduced from almost 300 to just 39. In the strict sense of the word, mediatisation consists in the subsumption of an immediate (unmittelbar) state into another state, thus becoming mediate (mittelbar), while generally leaving the dispossessed ruler with his private estates and a number of privileges and feudal rights, such as low justice. For convenience, historians use the term mediatisation for the entire restructuring process that took place at the time, whether the mediatised states persisted in some form or lost all individuality. The secularisation of ecclesiastical states took place concurrently with the mediatisation of free imperial cities and other secular states. The mass mediatisation and secularisation of German states that took place at the time was not initiated by Germans. It came under relentless military and diplomatic pressure from revolutionary France and Napoleon. It constituted the most extensive redistribution of property and territories in German history prior to 1945.
Өмірбаян
Көрші мемлекеттердің көпшілігі 19 ғасырға дейін салыстырмалы түрде орталықтандырылған мемлекеттерге бірікті, бірақ Германия сол бағытқа бұрмады. Оның орнына, Киелі Рим империясы "көптеген тілдерде сөйлейтін, жүздеген дербес мемлекеттер мен аумақтарды қамтитын, көлемі зордан кішкентайға дейін ауыспалы болатын" феодалдық мозаика болып қала берді. Реформация қарсаңында шамамен төрт жүзге жуық – 136 рухани және 173 дүниелік билеуші, сондай-ақ 85 еркін императорлық қалалар болды. Бұл көрсеткіш 18 ғасырдың соңына қарай 300-ден аспады. Бұл сандарға императордың тікелей вассалдары болған және демек, өздерін-өздері басқаратын Императорлық рыцарьлардың жүздеген кішкентай иеліктері кірмейді. Осы фрагментацияның (Kleinstaaterei) дәстүрлі түсіндірмесі, Стауфен дәуірінде (1138–1254) княздардың Киелі Рим императорының билігін біртіндеп иеленуіне, тіпті Вестфалия бейбіт шартына (1648) қарай императордың біріншілердің біріне айналуына бағытталған. Соңғы онжылдықтарда көптеген тарихшылар Германияның фрагментациясы – ол ірі мемлекет ретінде басталып, көршілері кішкентай болған – Империяның географиялық аумағына, оның неміс бөлігі 11 ғасырдың екінші жартысында Франция королі басқарған аймақтан шамамен екі есе үлкен болғанына және ерте орта ғасырдан бастап жергілікті аристократиялық және рухани биліктің күшті болуына байланысты деп санайды. Мақұлдық пен рухани билеушілердің 12 ғасырда өздерін императордың бағыныштылары деп санамағаны, тіпті оның азаматтары деп те санамағаны, ал өздерін дербес билеушілер деп есептегені және олар өздерінің орнаған ықпал аймағын ашулы қорғаған. Император Фридрих II 1250 жылы қайтыс болған кезде, Teutonic regnum-ы "монархиялық басшысы бар аристократия" екені анықталған еді. Бұл мемлекеттер мен аумақтардың арасында шіркеулік княздықтар Германияға тән еді. Тарихи тұрғыдан алғанда, епископтар мен аббаттарды тағайындаған Оттон және ерте Салия императорлары оларды императорлық тәждің агенттері ретінде пайдаланды, өйткені олар герцогтарға қарағанда сенімді деп санайтын және тәуелсіз мұрагерлік княздықтар құруға жиі тырысқан. Императорлар шіркеудің, әсіресе епископтардың билігін жер сыйлықтарымен және иммунитет пен қорғаныс құқықтарымен, сондай-ақ кең сот құқықтарымен кеңейтті, бұл ақырында ерекше уақытша княздыққа бірікті: Хохштифт. Неміс епископы "Империяның князі" және Хохштифты үшін императордың тікелей вассалы болды, ал оның үлкен диоцезі бойынша тек рухани қызметін атқаруды жалғастырды. Императорлардың епископтарды жеке тағайындауы 11 ғасырда инвеституралық дауға себеп болды, ал одан кейін императордың епископтарды таңдау және басқаруға бақылауы айтарлықтай азайды. Енді император немесе папа емес, тәуелсіз ойлы кафедралық тараптар сайлаған епископтар, дүниелік княздарға теңестірілді.
Ертедегі секуляризация
Күшті әрі секулярлы князьдердің аумақтық экспансиясына қарсы тұруға мәжбүр болғандықтан, князь-епископтардың жағдайы уақыт өте келе нашарлай түсті. Реформация барысында солтүстік және солтүстік-шығыстағы бірнеше епископтықтар секулярландырылды, көбінесе протестант князьдердің пайдасына. XVI ғасырдың соңында Контрреформация осы секулярландырулардың кейбірін кері қайтаруға тырысты, ал секулярландырылған аумақтардың тағдыры Отыз жылдық соғыста (1618–1648) маңызды мәселеге айналды. Ақырында Вестфалия бейбіт шарты Бремен және Магдебург архиепископтары және толық саяси өкілеттіктерге ие алты епископтық, соның ішінде князь-епископтықтардың секулярландырылуын растады. Олардан өзгеше, солтүстік және солтүстік-шығыстағы Бранденбург, Гавелберг, Лебус, Мейсен, Мерсебург, Наумбург-Цейц, Шверин және Камин сияқты кейбір секулярландырылған князь-епископтықтар Реформацияға дейін-ақ тәуелсіз құқықтарды іске асыруды тоқтатқан және ықпалды көршілес билеушілерге тәуелді болған. Сондықтан олар тек есіммен ғана князь-епископтықтар болып саналды, және Швеция, Бранденбург және Мекленбургке берілді. Ал Хилдесхайм мен Падерборн – ондаған жылдар бойы протестант әкімшілігінде болған және жоғалған деп есептелген – князь-епископтықтар ретінде қайта жаңғыртылды. Бұдан өзге, бейбіт шарты императорлық тікелей басқаруды және князь-епископтар мен императорлық аббаттардың, еркін императорлық қалалардың, императорлық графтардың және императорлық рыцарьлардың де-факто тәуелсіздігін қайта растады. Бір дереккөз бойынша, сол кездегі шіркеудің 65 билеушісі империяның жалпы аумағының жетіден бірін және халықтың шамамен 12 пайызын, шамамен үш жарым миллион халқын бақылаған. Отыз жылдық соғыстың ауыр тәжірибесінен және осы апаттың қайталануын болдырмау үшін неміс билеушілері, үлкен-кішілі, заң мен құқықтық құрылымдарды империя тарихындағы ең жоғары деңгейде бағалауға бейім болды. Осының нәтижесінде орта және шағын мемлекеттер, рухани және секулярлы мемлекеттер, Бранденбург/Пруссия, Бавария және Австрия сияқты тұрақты армиялары бар күшті мемлекеттердің жанында өмір сүре алды және тіпті гүлденді.
XVIII ғасырдағы секуляризация жоспарлары
Вестфалия бейбітшілігінен кейінгі бір жарым ғасырда нақты секуляризация болмаса да, болашақ секуляризация туралы әртүрлі әңгімелер мен толыққанды емес жоспарлар көп болды. Тәуелсіз князь-епископтықтардың болуы, Киелі Рим империясына тән ерекше құбылыс, әсіресе, бірақ тек протестант князьдері ғана емес, олар да осы қорғанышсыз территорияларды қалаушылықпен қарады, сондықтан бұл жағдай өткен заманның қалдығы ретінде есептелді. Осылайша, Пруссияның Австрия мұрагерлігі соғысын аяқтау бойынша жасаған құпия ұсыныстарында Виттельсбах императоры Карл VII-нің жеткіліксіз территориялық базасын кейбір князь-епископтықтарды аннексиялау арқылы кеңейту қажеттігі айтылды. 1743 жылы Фридрих II-нің министрі Генрих фон Подевильс Виттельсбах императорына Пассау, Аугсбург және Регенсбург епископтықтарын, сондай-ақ Аугсбург, Регенсбург және Ульм императорлық қалаларын беру туралы меморандум жазды. Фридрих II тізімге Зальцбург архиепископтығын қосты, ал Карл VII Айхштет және Фрайзинг епископтықтарын қосты. Бұл жоспар князь-епископтар, еркін императорлық қалалар және басқа да кішігірім императорлық иеліктері арасында сенсация мен наразылық тудырды. Епископтар өздерін қорғау үшін 40 000 сарбаздан тұратын әскер құруды талқылады, себебі император шіркеу жерлерін тартып алуды жоспарлап отырды, ал оның тәж кию серті оларды қорғауға міндеттейтін. Карл VII-нің күрт қайтысы осы жоспарға толық нүкте қойса да, секуляризация идеясы жойылған жоқ. Ол Жеті жылдық соғыс кезінде, Иосиф II Бавария мұрагерлігі мәселесін шешу кезінде және кейінірек Баварияны Австриялық Нидерландымен алмастыру жоспары кезінде, құпия түрде Зальцбург архиепископтығы мен Берхтесгаден аббаттығын секуляризациялау туралы ережелермен талқыланды. Дегенмен, бұл жобалардың ешқайсысы іске аспады, өйткені, соңында, басты ойыншылар князь-епископтықтың біреуін секуляризациялау Пандораның қорабын ашады және Империяның институционалдық тұрақтылығына ауыр соққы береді деген қорытындыға келді.
Француз төңкерісінің әсері
XVIII ғасырдың соңында Киелі Рим империясының, оның архаикалық конституциясына қарамастан, ішкі шегінен оның тұрақтылығына ешқандай қауіп төнген жоқ. Сыртқы фактор – Француз революциясы және Наполеон Бонапарттың билікке көтерілуі – оның құлауына әкелді. Революциялық Франция 1792 жылы сәуір айында Пруссия мен Австрияға соғыс жариялағаннан кейін, оның әскерлері 1794 жылдың соңына қарай Австрияның Нидерландысын және Рейннің сол жағалауының қалған бөлігін басып алып, бекітті. Ол кезде француз басшылары, жағдай мүмкіндік берген кезде осы жерлерді Республикаға қосуға ашық шешім қабылдады. Рейннің батысындағы иеліктерінен айырылатын неміс мемлекеттері мен князьдерін, француздардың оң жағалаудағы жерлерімен өтемақы беру арқылы неміс жерлерін француздардың жаппай тонауына тең келетін жағдаймен келісуге көндіру француз революционерлерінің және кейін Наполеон Бонапарттың тұрақты мақсаты болды. Сонымен қатар, католик және протестант Германиясы атеистік Француз Республикасының қатал жаулары болғандықтан, зайырлы мемлекет тәуелсіз, мемлекеттік емес ғибадат үйлерін заңсыз деп таныған, бірақ шын мәнінде босқындарға және жер аударылған француз дворяндары мен қарапайым адамдарға өз жерлерінен контрреволюциялық іс-әрекеттерді жүргізуге мүмкіндік беру арқылы Франция мен Киелі Рим империясы арасындағы соғыстың алғашқы себебін қамтамасыз еткен, француз басшылары шіркеу мен зайырлы билеушілердің екеуін де – сол жағалауда ең көп жоғалтқандар – болашақтағы кез келген өтемақыдан шеттету керек деп есептеді. Екінші жағынан, өтемақы алуға құқылы зайырлы билеушілер "зайырландырылған", шын мәнінде реформация кезінде ағылшын мемлекетінің монастырларды таратуына ұқсас шіркеу жерлерін тарату және иелендіру, дінге қатысты жерлер мен оң жағалауда орналасқан мүлікпен өтелуі керек. Бір қызығы, демократиялық жолмен шіркеудің таратылуы мен шіркеу институттары мен ресурстарының бөлінуі Еуропаның жалғыз әлеуметтік қауіпсіздік пен қайырымдылық жүйесін жоюға әкелді. Сексуализация Батыс Еуропаның индустриалды дәуірдің екінші кезеңіне төтеп бере алмауына әкеліп соғады және ол жаппай кедейлікті тудырады, бұл өз кезегінде континенттен жаңа әлемге жаппай көшіп кетуді тудырады. 1795 жылдың сәуірінде Базельдегі франко-пруссиялық келісімде Киелі Рим империясымен болашақта жалпы бейбітшілік орнаған жағдайда, Пруссияның провинцияларын қоса алғанда, Рейннің батысындағы Германия аумақтарын Францияға тапсырған жағдайда "компенсация" туралы айтылған. 1796 жылы тамызда қол қойылған құпия франко-пруссиялық конвенцияда мұндай өтемақы Мюнстер мен Вест-Реклингхаузеннің князьдік епископтығына беріледі деп көрсетілген. Сонымен қатар, конвенцияның 3-бабында, Пруссия королімен династиялық байланысты Оранж Насау князі, оның мүдделерін белсенді қорғаған, егер оның француздық қолдаумен Батавия республикасын құрудан кейін Голландияның мұрагерлік штатулдершін жоғалтуы тұрақты болса, Вюрцбург пен Бамберг князьдік епископтарымен өтеледі. Сол сияқты, Франция Вюртемберг пен Баденмен сол айда қол қойған бейбітшілік келісімдерінде Франция белгілі бір шіркеу аумақтарын олардың жоғалтулары тұрақты болған жағдайда өтемақы ретінде алу үшін араласқандығына кепілдік беретін құпия баптар бар еді. Австрия әскерлеріне қарсы француздық жеңістердің салдарынан қол қойылған 1797 жылдың қазан айында генерал Бонапарт диктант жазған Кампо-Формио келісімінде Австрияға Австрияның Нидерланды мен Ломбардияны Венеция мен Далмациямен жоғалту үшін өтемақы төленеді. Сол кезде жүзеге асырылмаған құпия бап қосымша өтемақы ретінде Зальцбург архиепископтығы мен Баварияның бір бөлігін қосты. Келісімде сондай-ақ, императорлық диетаның делегаттары Франциямен жалпы бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізетін Раштатта конгресс өткізу көзделген. Франция бүкіл Батыс жағалауды ресми түрде беруді, иеліктен шығарылған зайырлы княздерге Рейннің шығысындағы шіркеу аумақтарымен өтемақы беруді және нақты өтемақы жоспарын талқылап, қабылдауды талап ететінін күткен. Расында да, 1798 жылы 9 наурызда Раштатта өткен съезде делегаттар бүкіл сол жағалаудың құрбандығын ресми түрде қабылдады және 1798 жылы 4 сәуірде император Франциск II үшін абсолютті қызыл сызық болған Майнц, Кельн және Трирдің үш электоратын қоспағанда, барлық шіркеулік мемлекеттердің секуляризациясын мақұлдады. 1799 жылы ұзақ уақытқа созылған конгресс, делегаттардың секуляризацияланған аумақтарды қайта бөлудегі келіспеушілігі және Париждегі билік күресінің күшеюіне байланысты француздық бақылаудың жеткіліксіздігі салдарынан өзге мақсаттарына қол жеткізе алмады. 1799 жылдың наурыз айында Австрия, Ресеймен одақтас, Францияға қарсы соғысты қайта бастады. Әскери жеңілістердің сериясы және Ресейдің соғыстан шығуы Австрияны келісімге келуге мәжбүр етті және 1801 жылдың 9 ақпанында Кампо-Формио келісімін және Раштатта белгіленген принциптерді қайта растайтын Лүнвиль келісіміне қол қойды. Келісімнің 7-бабында "Раштатт конгресінде ресми түрде белгіленген принциптерге сәйкес, империя Рейннің сол жағалауында иелігінен айырылған мұрагер князьдерге, империяның барлық аймақтарынан алынатын өтемақы беруге міндетті, осы негіздер бойынша ақыр соңында белгіленетін келісімдерге сәйкес" делінген. Осы жолы Франциск II келісімге Австрия атынан ғана емес, сонымен қатар империя атынан да қол қойды, ол Австрияның Нидерландысын және Рейннің сол жағалауын жоғалтқанын ресми түрде мойындады.
Өтемақы мен секуляризация туралы пікірталас
Кампо Формиодан кейін Империяның түбегейлі өзгерістер алдында екенін түсіну, памфлеттерде, баспасөз беттерінде, аймақтардағы және олар арасындағы саяси хат алмасуда, сондай-ақ Императорлық диетада өтемақы және секуляризация мәселелері бойынша пікірталас тудырды. Басқа аргументтермен қатар, шіркеулік мемлекеттердің жақтаушылары Империяның кез келген меншігін таратудың заңсыз және конституцияға қайшы екенін, ал жоғалған аумақтар үшін билеушілерге өтемақы төлеу идеясының барлық бұрынғы шарттарға қайшы келетінін, себебі "әркім өзінің тағдырын көтереді" деп мәлімдеді. Олар, тіпті жағдай қажеттілік тудырса да, өтемақы сомасы жоғалған аумақ немесе кіріс көлемімен шектелуі керек екенін, ал ауыртпалықты тек шіркеулік мемлекеттер ғана емес, Империяның барлық мемлекеттері көтеруі керек екенін айтты. Толық секуляризация Империяның құлдырауына алып келетін соққы болады деп ескертті. Жалпы алғанда, секуляризацияны жақтаушылар аз дауыспен және құлшыныссыз болды, себебі олар оқиғалардың бағыты өздеріне тиімді екенін түсінді. Олар секуляризацияға қарсы кейбір аргументтермен келіскенмен, Нотрехт (қажеттілік заңы) секуляризацияны қажетсіз ететінін айтты: жеңіске жеткен француздар оны талап етіп отырды және мемлекеттің сақталуы үшін бейбітшілік маңызды болғандықтан, бүтін мемлекетті сақтау үшін оның бір бөлігінен бас тарту рұқсат етілетін ғана емес, қажет те болды. Австрия өз тарапынан секуляризацияға, әсіресе оның кең ауқымды түріне үнемі қарсы болды, себебі одан пайда табуға қарағанда көп нәрсені жоғалтатынын түсінді, өйткені бұл Императорлық диетадан шіркеулік князьдер мен прелаттардың жоғалуына және императорға дәстүрлі қолдауын жоғалтуға әкелер еді. Сонымен қатар, Ганновер және Саксонияның сайлаушылары католик шіркеуіне деген жанашырлықтан емес, Пруссия, Австрия және Баварияның күшеюіне алып келеді деп қорқып, өтемақы және секуляризация қағидаларына қарсы шықты. Лунэвильден кейін өтемақы алуға құқығы бар негізгі неміс билеушілері өтемақыларын тікелей Франциямен келісу үшін жылдам әрекет етті, ал Парижге көп ұзамай сатып алу тізімдерін алып жүретін елшілер ағылып келді. Француз үкіметі бұл процесті ынталандырды. Бонапарт бұл мәселенің барлық егжей-тегжейін сыртқы істер министрі Талейранға тапсырды, ол өзінің қалтасын парамен толтырды. Директорияның бұрынғы көрнекті мүшесі Баррас өзінің естеліктеріндегі бірнеше бетін бұрынғы шәкірті Талейранның және оның қол астындағылардың пара алуына арнады, олар өтемақы процесі кезінде 15 миллион франк пара жинады деп күтілуде. Осы уақытта жаңа патша Александр I-ге жақындасқан Бонапарт, соңғысының процеске делдал ретінде қатысу тілегіне жағымды жауап берді. 1801 жылдың 19 қазанында екі ел "делдалдық державалар" ретінде бірлесіп әрекет ету туралы келісімге қол қойды. Бұл мәселе бойынша делдалдық державалармен және әртүрлі әміршілермен ғана емес, сондай-ақ әртүрлі үкіметтермен де қызу талқылаулар мен келіссөздер жүргізілді. Пруссия кабинетінде бір топ батысқа қарай Вестфалияға кеңеюді, ал екіншісі Франконияға оңтүстікке қарай кеңеюді жақтады, соңында Вестфалияны жақтаған топ жеңіске жетті. 1801 жылдың шілдесінен 1802 жылдың мамыр айына дейін Бавария, Вюртемберг және Пруссиямен алдын ала өтемақы келісімдеріне қол қойылды, ал басқалары Баден, Гессен-Дармштадт, Гессен-Кассель және басқа да орта деңгейдегі мемлекеттермен жазбаша түрде жасалды. Дегенмен, барлық талаптар тексерілді және жалған немесе асыра айтылған талаптарды анықтауға тырысты. Императорлық делегация шағымдарды және наразылықтарды сирек зерттеді, олар дерлік автоматты түрде шешім қабылдау үшін немесе Париждегі Талейранға жіберу үшін жергілікті француз лауазымды тұлғаларына берілді.
Жалпы өтемақы жоспары
Парижде жасалған әртүрлі ресми және бейресми келісімдерді біріктіретін "жалпы өтемақы жоспары" 1802 жылы маусымда Талейран жасады, Ресей ұсақ өзгерістермен бекітті және 1802 жылы 24 тамызда Регенсбургте алғашқы отырысын өткізген Императорлық делегацияға шарт ретінде ұсынды. Преамбулада өтемақы жоспарына қатысушы державалардың мәжбүр болғаны айтылды, себебі өтемақы мәселесінде "неміс князьдері арасындағы еңбегімен шешілмейтін келіспеушіліктер" және Императорлық делегацияның жұмысты бастауды кешіктіруі болды. "Күмәнді емес әділдік есептеріне негізделген" жоспар, "соғысқа дейінгі Германияның маңызды билеушілері арасындағы күш тепе-теңдігін сақтай отырып, мойындалған шығындарды өтеуге" тырысты, бұл екі мақсаттың өзара қайшылығын көрсетті. Австрия талқылауға қатыстырылмағандықтан, оның Париждегі өкілі жоспарды Le Moniteur газетінен оқығанда ғана білді. Ол Франциск II-нің императорлық құқықтарын және Австрия билеушісі ретіндегі оның құқықтарын растайтын түзетулерді жедел келісті. Габсбургтерге берілген өтемақыға қосымша секуляризацияланған епископтықтар қосылды. Франциск II секуляризацияға қарсы болды, бірақ толық секуляризациядан қашу мүмкін емес болғаннан кейін, ол бұрынғы шіркеу жерлерінің үлесін алу үшін басқа билеушілермен бірдей күресті. Ол әсіресе француз басқыншыларынан Тоскананың мұрагерлік билігінен айырылған кіші әйелі Фердинандқа лайықты өтемақы беруді қалады. Бастапқыда өтемақы процесіне сенім артқан Императорлық делегация, ендігіде екінші рөлге түсіп, делдалдық державалар мен маңызды неміс мемлекеттері тарапынан конституциялық безендіру ретінде қарастырылды. Бұл 1802 жылғы 23 мамырдағы Франко-Прус келісімінде көрсетілді, ол әлі жиналмаған Императорлық делегацияны ескермей, Пруссия королі мен Оранж-Нассау князі ратификациядан кейін оларға бөлінген аумақтарды бірден иелене алатынын мәлімдеді. Екі аптадан кейін король Пруссияға берілген барлық өтемақы аумақтарын тізімдеген жарлық шығарды, бірақ Падерборн мен Хилдесхайм епископтықтарын және Мюнстердің үлесін, сондай-ақ Пруссияға бөлінген басқа аумақтарды басып алу үшін 1802 жылдың тамызының бірінші аптасына дейін күтті. Сол айда бавариялық әскерлер сайлаушы Максимилиан IV Иосифтің олардың билеуші-епископтарына биліктерінің жақын арада басылып алынатыны туралы хабарлаған хаттарынан бір апта өткен соң Бамберг пен Вюрцбургке кірді. Күзде Бавария, Баден, Гессен-Дармштадт және Вюртемберг, тіпті Австрия, оларға бөлінген билеуші-епископтықтарды, императорлық аббаттықтарды және императорлық қалаларды басып алды. Бірнеше аптадан кейін ресми аннексия және азаматтық басқару құрылды. Мұндай асығушылықтың себебі маусымдық жоспардың түпкілікті болмауынан туындаған қорқыныш еді, сондықтан бөлінген аумақтарды басып алу және барлық тарапты жасалған факт алдында қою қауіпсіз деп саналды. Алайда, бұл стратегия қате болды және 1802 жылғы 26 желтоқсандағы франко-австриялық конвенция Эйхштатттың көп бөлігін Габсбургтердің өтемақы пакетіне қайта бөліп, қыркүйек айынан бері Эйхштатт епископтығын басып алған Баварияны оны эвакуациялауға мәжбүр етті. Өз кезегінде, аз күші мен ресурстары бар кіші князьдер мен графтар, оларға өтемақы ретінде берілген аумақтарды иеленуге мүмкіндік беру үшін соңғы қаулы шыққанша күтуге мәжбүр болды, әдетте секуляризацияланған аббаттық немесе кішігірім императорлық қалалардың бірі.
Соңғы үзілісті бекіту және бекіту
1802 жылдың 8 қазанында делдалдық білдірген елдер депутацияға екінші жалпы өтемақы жоспарын жеткізді, оның көптеген түзетулері барлық жақтан түскен көптеген талаптардың, естеліктердің, өтініштердің және пікірлердің көптігін көрсетеді. Үшінші жоспар қараша айында, ал соңғысы 1803 жылдың ақпан айының ортасында жіберілді. Бұл жоспар депутацияның 1803 жылғы 25 ақпандағы 46-шы мәжілісінде қабылдаған Соңғы шешімнің негізі болды. Императорлық диета оны 24 наурызда бекітті, ал император 27 сәуірде ратификациялады. Ол жаңа князьдер кеңесінде (77 протестантқа қарсы 53 католик, сондай-ақ 4 дауыс алмастырылатын) күшті протестанттық басымдыққа қарсылық білдірді, бұл кеңесте императордың ықпалы дәстүрлі түрде ең күшті болған, және оның орнына діни теңдік ұсынды. Осы мәселе бойынша талқылаулар 1806 жылы империя таратылған кезде де жалғасты.
Дін әміршілігінің соңы
Соңғы рецесс шарттарына сәйкес, Майнц архиепископтық электораты, Тевтон ордені және Мальта орденінен басқа барлық шіркеулік княздіктер – архиепископтықтар, епископтықтар және аббаттықтар таратылды. Майнц архиепискобы Карл Теодор фон Дальберг, Бонапартты өзінің Императорлық архиканцлер лауазымының Империяның жұмыс істеуі үшін маңызды екендігіне көндіре отырып, өзінің электоратын сақтап қалды. Оның электоратының көп бөлігі, соның ішінде Майнц соборлық қаласы Францияға қосылғандықтан, архиепископтық Регенсбургке көшірілді және Рейннің шығысындағы және Ветцлар қаласындағы қалдықтармен толықтырылды. Дальберг, сайлаушы және Императорлық архиканцлер болып бекітілді, сондай-ақ Германияның приматы деген жаңа атаққа ие болды және алдағы жылдары Наполеонның тұрақты және пайдалы одақтасы болды. Бұдан өзге, императордың талап етуімен Тевтон ордені, басшысы көбінесе австриялық эрцгерцог болатын, сондай-ақ Иоанн Иорданның рыцарьлары (Мальта рыцарьлары) да сақталды және олардың шашыраңқы кішкентай иеліктеріне жақын маңдағы бірнеше аббаттықтар қосылды. Мұның мақсаты – секуляризация кезінде мүліктері мен иеліктерінен айырылған кафедралық тараулардың 700 асыл мүшелерінің біріне күнкөріс табуға көмектесу болды. Кейбір князь-епископтықтар толығымен жаңа иесіне берілді, ал Мюнстер, Трир, Кельн, Вюрцбург, Аугсбург, Фрайзинг, Эйхштетт, Пассау және Констанц сияқты басқалары екі немесе бірнеше жаңа иелер арасында бөлінді немесе кейбір аудандар немесе эксклавтар әртүрлі жаңа иелерге берілді. Епископтықтардың кафедралық тарауларына тиесілі едәуір мүліктер мен иеліктер де иеліктен шығарылды. Соңғы рецесс жаңа билеушілердің бұрынғы билеушілерге, сазгерлерге, әкімшілерге және таратылған шіркеулік княздіктердің басқа да азаматтық және әскери қызметкерлеріне қатысты қаржылық және басқа да міндеттемелерін егжей-тегжейлі сипаттады. Бұрынғы князь-епископтар мен князь-аббаттар өздерінің жеке тұлғалары үшін императорға тікелей бағынышты болып қалды. Олар өздерінің қызметкерлеріне қатысты азаматтық және кейбір қылмыстық істер бойынша сот төрелігін қоса алғанда, кең өкілеттіктерді сақтап қалды (49-бап). Олар өмір бойы князь-епископ немесе князь-аббат атағын және дәрежесін сақтап, көптеген құрметтер мен артықшылықтарға ие болды (50-бап). Алайда, князь-епископтардың Вюрцбург резиденциясы және Нордкирхен сарайы сияқты сарайлары жаңа иелерге өтті, ал епископтарға қарапайым тұрғын үйлер және жазғы резиденцияны пайдалануға рұқсат берілді. Бұрынғы князь-епископтар, князь-аббаттар және императорлық аббаттар мен аббатиссалар өзінің бұрынғы табысына қарай, жылдық зейнетақыға құқылы болды: тиісінше 20 000-ден 60 000 гүлден, 6 000-дан 12 000 гүлден және 3 000-ден 6 000 гүлден (51-бап). Секуляризация князь-епископтарды саяси биліктен айырып, княздығын жойғанмен, олар епископтары болып қалды және өздерінің епархиялары, приходтары және дін қызметкерлері бойынша қалыпты пасторлық билікті сақтап қалды. Кейбіреулері, мысалы, Бамберг епископы Кристоф Франц фон Бусек, жағдайларын өзгертіп, пасторлық міндеттерін атқару үшін өз епархиясында қалды, ал басқалары, мысалы, Зальцбург архиепископы Иероним фон Коллоредо, пасторлық міндеттерін көмекші епископтарға қалдырып, Венаға немесе отбасылық иеліктеріне көшіп кетті.
Еркін императорлық қалалардың соңы
51 еркін императорлық қала. Орта ғасырларда 200-ден астам империялық ауыл болған, олардың ішінде императордың алыс қорғауында 5 қала ғана сақталды. Императорлық қалалардан өзгеше, олар Императорлық диетада және округтерде (шеңберлерде) өкілдік етпеді. Олардың аумақтық және халқы жағынан (815 000) шіркеулік мемлекеттерге қарағанда мүмкіндіктері шектеулі болды, бірақ секулярлық князьдер өз аумақтарында орналасқан олардың тәуелсіздігіне ұзақ уақыт бойы наразылық білдірді. Көптеген жағдайларда, олар шіркеулік мемлекеттерге қарағанда құлдырау мен басқарудың нашар жағдайына тап болды. Кейбір императорлық қалалар 18 ғасырдың сәтсіз секуляризация жоспарларына енгізілді, себебі олар секуляризацияға ұшырауы тиіс князь-епископтыққа жақын немесе оның ішінде орналасқан еді. 1796 жылғы Пруссия, Баден және Вюртембергпен жасалған келісімдердің құпия өтемақы шарттары тек шіркеулік жерлерге қатысты болса да, 1797 жылдың соңында Раштатт конгресі ашылған кезде кем дегенде бірнеше қалаларды тарату туралы кең таралған әңгімелер пайда болды. Мұндай қауесеттерден алаңдаған Швабия округіндегі императорлық қалалар, барлық императорлық қалалардың шамамен жартысы орналасқан, 1798 жылдың наурыз айының басында Ульмде арнайы конференция өткізді, бірақ олар жағдайды өзгерте алмайтынын сезінді. Дегенмен, ең ірі және ең бай қалалардың тәуелсіздігін сақтап қалатыны күтілгендіктен, императорлық қалалардың күтілетін медиатизациясы көпшіліктің қызығушылығын тудырмады. Императорлық қаланың тағдыры жиі бір жіпке ілінген: Регенсбург және Ветцлар, тиісінше Императорлық диета мен Императорлық камералық трибуналдың орналасқан жерлері, 1802 жылдың маусымындағы жалпы өтемақы жоспарында сақталатын императорлық қалалардың тізіміне енгенімен, бірнеше айдан кейін Императорлық архиканцлер архиепископ фон Дальбергтің аумақтық негізін құрайтын, жаңадан құрылған Ашафенбург княздығын нығайту үшін секуляризацияланды. Нәтижесінде, 1803 жылғы медиатизациядан тек Гамбург, Бремен, Любек, Франкфурт, Аугсбург және Нюрнберг ғана аман қалды.
Императорлық салт аттылар мен графтарға шабуыл
Соңғы тыныштан кейін шамамен 300 еркін императорлық рыцарь мен 99 императорлық графтың шашыраңқы иеліктері, барлығы шамамен 4500 шаршы мильге жуық, тигілмеуі керек еді. Бірақ 1803 жылдың қысына қарай Бавария, Гессен-Кассель және Вюртемберг билеушілері берілу және тапсыру жарлықтары (Abtretungs und Überweisungspatenten) мен әскери күш арқылы осы кішкентай анклавтарды иеленуге кірісті. Сондай-ақ, Лейнинген князі сияқты басқа да кіші билеушілер де осы үрдіске қосылды. Бұл оқиға Риттерштурм деп аталды. 1803 жылдың күзіне қарай рыцарьлардың иеліктерінің көп бөлігі үлкен көршілеріне де-факто қосылды, бірақ 1804 жылдың қаңтарында император Франциск II осы иеленулерді заңсыз деп жариялады. Император аннексияларды кері қайтара алмаса да, күш қолдану туралы қаупі одан әрі иеленулерді тоқтатты. Дегенмен, бұл зорлық-зомбылық империяның кіші князьдері үшін ауыр салдарға әкелді. 1805 жылы Пресбург келісімінен кейін императорлық басқарудың тиімді аяқталуымен, рыцарьлар мен графтарға жасалған зорлық-зомбылық осы қорғанышсыз князьдерге де тарады, нәтижесінде 1806 жылы екінші үлкен медиатизация болды. Императорлық рыцарьлар мен графтардың ресми медиатизациясы Рейн Конфедерациясы шартының (Rheinbundakte) 25-бабымен заңдастырылды, ол аумақтық мемлекеттердің бір жақты әрекеттерін санкциялады.
Өтемақы
Алғашқы ниет – иелігінен айырылған зайырлы билеушілерге тек жоғалтқан аумақтары үшін өтемақы төлеу болғандықтан, бұл критерий көбінесе тек аннуитет немесе шағын аумақтық өтемақы алған кіші князьдар мен графтарға ғана қолданылуы тиіс еді. Олардың кірісі бұрынғы деңгейден төмендемеуі үшін, жақсы жағдайдағы князьдардан қосымша аннуитет төленуі керек болды. Мысалы, Меттерних графы Оксенхаузен аббаттығымен өтемақы алды, бірақ оның ішінде үш тұлғаға жылдық зейнетақы ретінде жалпы 20 000 гульден төлеу міндеттемесі болды: Аспремонт графына (850 гульден), Квадт графына (11 000 гульден) және Вартенберг графына (8 150 гульден). Ірі мемлекеттер жағдайында олар жоғалтқан аумақтан гөрі көбірек алды. Баден жеті еседен астам, Пруссия шамамен бес есе көбірек өтемақы алды. Ганновер ештеңе жоғалтпай Осnabрюк князь-епископтығын иеленді. Олденбург герцогтығы Мюнстер князь-епископтығының көп бөлігін алды, бірақ ол тек жол төлемінен түсетін кірістен ғана айырылды, ал Австрия да тиімді пайдаланды. Бұған қоса, Италиядағы иеліктерінен айырылған екі Габсбург архиепископы (Тоскана Ұлы Герцогтығы және Модена Герцогтығы) да өтемақы алды, тіпті олардың аймақтары Киелі Рим империясының құрамына кірмегеніне қарамастан. Сондай-ақ, Пруссия королі жоғалған Голландия Республикасындағы иеліктерінен айырылған Оранж-Нассау князі үшін жан-жақты аумақтық өтемақы алуға қол жеткізді. Барлығы 112 императорлық иелік жойылды. Францияға өткен аумақтардан басқа, олардың жерлері мен мүліктері өтемақы алуға құқығы бар жетпіс екі билеушіге таратылды.