Кіріспе

Акс құйрығы – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху» сериалының сегізінші маусымының үшінші бөлімі, ол алғаш рет 1971 жылдың 13 наурызынан 3 сәуіріне дейін BBC1 телеарнасында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Ұлыбританияда оқиғасы өтетін сериалда Axos атты шетелдік организм өздерінің Axonite бөлшектерін Жер шарына таратып, планетадағы барлық тіршілікке қоректенуге мүмкіндік алады.

Сюжет

Аксондар Жерге қонды, отынға зәру. Олар "аксонит" деп аталатын керемет затты қажетті энергияға алмастыруды ұсынды. Аксонит – кез келген затты көшіре алатын "ойлайтын" молекула екендігі айтылды. Бірақ, кемеде Акс атты жалғыз организм бар екені анықталды. Оның мақсаты – Аксонит арқылы (ол оның бір бөлігі ғана) Жердегі барлық тіршілік иелерінің энергиясын қоса, барлық энергияны сорып алып, өзін-өзі қоректендіру. Аксониттің пайдалы қасиеттері туралы алдау оның бүкіл әлемге таралуын жеңілдету үшін жасалған. Осы уақытта Аксос тұтқындаған және өмірі мен бостандығы үшін Жер туралы білімін саудаға салған Қожайын, Аксостан қашып, Үшінші Доктордың ТАРДИС-іне жетеді – өзінікі Аксоспен тартылып алынған еді. Ол Жерден қашу үшін оны жөндеуді жоспарлап отыр. Аксос Доктордың уақыт саяхаты туралы біліміне қызығушылық танытады. Енді ол уақыт пен кеңістікте саяхаттап, қоректік базасын кеңейтуді көздеп отыр. Мұны сезген Доктор Аксостың қозғалтқышын өзінің ТАРДИС-імен байланыстырып, оны мәңгілік уақыт тізбегіне жіберуді жоспарлайды. Қожайынды алдап, ТАРДИС-ті жөндеуді аяқтағаннан кейін, Доктор солай істейді. Нәтижесінде Аксостың барлық бөліктері, Аксон автоматтары мен аксониттің өзі Жерден жоғалып кетеді. Соңында, Аксостағы шатасу кезінде Қожайын өзінің ТАРДИС-імен қашып кеткеннен кейін, Доктор Жерге қайта оралады, бірақ бұл өз еркімен болмайды. Уақыт Лордтары ТАРДИС-ті әрқашан Жерге оралуға бағдарламалаған, бұл Докторды, оның айтуынша, "бір түрлі галактикалық йо-йо" жасайды.

Жазу

1969 жылдың соңында сценарий редакторы Терренс Дикс, Боб Бейкер мен Дейв Мартин жаңа жазу дуэтімен, олардың Би-би-сиге басқа өндіріс үшін жіберген «Адамның өмірі» атты сценарий жобасын оқығаннан кейін байланысқа түсті. 1969 жылдың қараша айында «Доктор Кто» сериалының сегізінші маусымы үшін дуэтке жеті бөлімдік оқиға ұсынғаннан кейін, Бейкер мен Мартин бірнеше сюжеттік желілерді ұсынды. Сюжеттік желілер сериалға сәйкес келмегенмен, Дикс 1 желтоқсанда олардан бастапқы эпизодты тапсырыс берді, бірақ жеті бөлімдік емес, алты бөлімдік сериалдың бір бөлігі ретінде. Сериалдың бастапқы сюжеті Лондонның орталық бөлігінде өрбітуі тиіс болған, онда Баттерси электр станциясы Нютон электр кешенінің орнында көрсетілуі керек еді. Алайда, қолдағы бюджетпен сериалды түсіру тым қымбатқа түсер еді, сондықтан Дикс сценарийшілер жұбына оқиғаны қысқартуды бұйырды.

Түсірілім

1971 жылдың басында 4 қаңтардан бастап бес күнге созылатын түсірілімдер жоспарланған. Түсірілім Кент аймағында, негізінен Дунгенесс маңындағы әртүрлі орындарда өтті. Жолсыз адамның қатысқан сахналарын түсіру кезінде түнгі қарлы дауыл салдарынан бағдарламада диалог қосу қажет болды. Осы сахналарда (әрқайсысы бірнеше күнде түсірілген, бірақ бір-бірінен бірнеше минут ішінде орын алғандай көрсетілген) ауа райының өзгеруі Акс келгеннен туындаған «ерекше ауа райы» деп түсіндірілді. Автомобильдің ішкі сахналарының кейбірінде түс айыру қабаттары (CSO) қолданылмады, нәтижесінде кейіпкерлердің артында көк экран көрінді. «Доктор Ху» тобының қалпына келтірушісі Пол Ванезис сұхбатында: «Олар онда фон қоймады, себебі ол дұрыс жарықтандырылмаған. Оны бөліп алу үшін жеткілікті көк, сары, жасыл немесе басқа да түс болмады. Бұл дұрыс түсірілмеген. Оны студияда түсірмеу керек еді және xchrome форматында да түсірмеу керек еді. Бүгінгі таңдағы технологиямен оны оңай бөліп алуға болады, бірақ ол дұрыс көрінбейді», – деді. Оқиғада Пертви дәуірінде алғаш рет TARDIS-тің ішкі сахналары бар. TARDIS жинағының конфигурациясы осы оқиға үшін ерекше. TARDIS мониторы консоль бөлмесінің қабырғасындағы «дөңгелектердің» біріне орнатылған дөңгелек экран болып көрінеді, дәстүрлі тіктөртбұрыш экраннан өзгеше (осы ерекшелік бір жылдан кейін «Уақыт монстры» үшін жасалған бірегей жинақта қайтадан көрінеді). Консоль бөлмесінің есіктері басқа оқиғалардағыдай тікелей сыртқа ашылмайды, олар «дөңгелек» мотиві бар дәлізбен жалғасады. TARDIS интерьеры келесі өндірісте (Ғарыштағы колония) қайта пайда болғанда, осы екі ерекшелік те жойылды.

Қалыптастыру жазбалары

Бернард Холли соңғы рет "Киберкеуденің қабірі" (1967) телехикаясында көрінген. Ол 2011 жылы "Аксостың тойы" аудио-спектаклінде Акс рөлін қайта ойнады. Питер Батерст бұрын "Далландардың күші" (1966) телехикаясында Хенселл рөлін сомдаған. Тим Пигот Смит кейіннен "Мандрагораның маскарады" (1976) телехикаясында Марко рөлін ойнады.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романдық нұсқасы 1977 жылғы сәуір айында Target Books баспасынан шықты. Роман телеверсиядан алынып тасталған материалды қалпына келтірді, соның ішінде Джо мен Билл Филердің танысуының әдемі көрінісі және Доктор ТАРДИС-ті жөндеу үшін Аксонитті ұрлауға тырысып жатқан болуы мүмкін деген ой ұсынылды. Пигбин Джоштің ерекше сөйлеу өнері жойылды.

Үй медиасы

Екінші және үшінші эпизодтардың 625 жолды PAL бейнетаспалары жойылды, бірақ екінші эпизодтың кейбір сахналары өңделмеген студиялық жазба блогында сақталған. 1982 жылы Канададан 525 жолды NTSC көшірмелері қайтарылды. Бұл оқиға 1992 жылдың мамыр айында VHS форматында жарық көрді. Кейіннен 2005 жылдың сәуірінде 2-ші аймақ DVD-де, ал қарашада 1-ші аймақта шығарылды. Ремастеринг мақсатымен NTSC материалы кері стандарттарды түрлендіру арқылы PAL форматына қайта айналдырылды. Екінші эпизодта студиялық түсірілімнен алынған PAL кадрлары мүмкін болған жерлерде қосылды, бірақ бұл сахналар арасындағы кескіннің айқындығында көзге көрінетін өзгерістерге алып келді. Сериал 2008 жылдың қазанынан бастап iTunes-те сатылымға қойылды және 2012 жылдың қыркүйегінде Doctor Who DVD файлдарының (97-ші нөмір) бөлігі ретінде жарық көрді. 2012 жылдың қазан айында арнайы DVD шығарылды, онда кескіннің жақсартылған қалпына келтірілуі, әсіресе екінші және үшінші эпизодтарда байқалды. NTSC материалының сапасы кері стандарттарды түрлендіруден алынған түстерді, ремастерингтелген қара-ақ фильмдердегі геометриялық түзетілген кескін ақпаратымен біріктіру арқылы жақсартылды, содан кейін VidFIRE қолданылып, тегіс «видео көрінісі» қалпына келтірілді. Арнайы басылымға әртүрлі жаңа «қосымшалар» енгізілді, соның ішінде сақталған студиялық жазбаның толық, өңделмеген нұсқасы да бар. Бұл оқиға 8-ші маусымның қалған бөлігімен бірге 2021 жылдың 23 ақпанында Blu-ray форматында шығарылды, бұл The Master-дың 50 жылдығымен сәйкес келеді. Ол бонус ретінде 1-ші эпизодтың ұзартылған нұсқасын және сақталған материалдың жаңа қалпына келтірілуін ұсынады.