Кіріспе

Doctor Who ғаламшарындағы ойдан шығарылған ғарышкерлер – Doctor Who телехикаясының құрамындағы ойдан шығарылған ежелгі ғарыштан келген халық. Уақыт Лордтары – британдық ғылыми-фантастикалық Doctor Who телесериалының басты кейіпкері Доктордың да мүшесі болып табылатын ғарышкерлердің ойдан шығарылған ежелгі түрі. Олар уақытпен саяхаттау технологиясын меңгергендігі және уақытты сызықты емес қабылдауы үшін осылай аталады. Бастапқыда олар Доктордың туған планетасы Галлифрейден келген күшті және дана халық ретінде сипатталды, ал серияның алғашқы он жылында олар туралы ақпарат өте шектеулі болды. Кейіннен олар ғаламдағы рөлдері дамыған сайын көптеген эпизодтар мен оқиғалардың ажырамас бөлігіне айналды. 2005 жылы сериал қайта жанданып, одан кейінгі сегіз жыл бойы Уақыт Лордтарының 1996 жылғы телефильм мен сериалдың қайта жандануы арасындағы уақытта болған Соңғы Ұлы Уақыт Соғысында жойылғаны айтылды. 2013 жылы 50 жылдық мерекелік "Дәрігер күні" атты арнайы бағдарламасында осы жойылғандық туралы және олардың аман қалуы туралы мәлімделді. Олар осы қабылдауға негізделген сақтаушылық мәдениетін және уақытпен байланысты технологияларды дамытты, оның ішінде қатаң бақыланатын ғарыш/уақыт саяхат машиналары ("ТАРДИС") және уақытты бұрмалау немесе дұрыс пайдаланбаудан сақтауға арналған бақылау құрылғылары бар. Олар өздерінің уақыт желісіне қайта оралмаса, көптеген оқиғалар мен тұлғалардың уақыт желісін өзгерте алады. Келесі эпизодтарда олардың тарихы, уақытты манипуляциялау дамуы және ішкі саясаты талқыланды, Уақыт Лордтарының қоғамы тоқыраған, рәсімдерге бағынған олигархия ретінде бейнеленді, ал олардың өткені аңызға айналды. Доктор кейде олардың одақтасы болды, төртінші, бесінші және он екінші реинкарнацияларында олардың президенті болып тағайындалды және оларға көптеген жағдайларда көмектесті.

Жасау

Соғыс ойындарының (2009) DVD-ге шығарылуы үшін жазылған аудио түсініктемеде продюсер Деррик Шервин өткен күні сериалдың бір авторы Терренс Дикстермен болған әңгімесінде Дикстің Шервиннің осы сериал үшін Уақыт Лордтарын жасағанына "толық сенімді" болғанын, бірақ Шервиннің өзі есіне алмағанын айтты. Түсініктемеде кейінірек Дикс Шервиннің Дикс және оның әріптес авторы Малкольм Хулкпен сөйлескенде, Доктор әрдайым өз халқынан қашып жүргендіктен, егер оларға көмез сұраса, Доктор қиын жағдайға түсетінін айтқандығын еске алды. 2016 жылы "The Essential Doctor Who" журналына берген сұхбатында Дикс Шервинмен "Соғыс ойындары" туралы сөйлескенде, Шервиннің "Ол Уақыт Лордтары деп аталатын құпия тайпаға жатады, солай емес пе?" дегенін айтты, содан кейін "барлығы" осы әңгімеден бастау алды. "Соғыс ойындары" DVD-дегі түсініктемеде Шервин сериалдың басында Уақыт Лордтары туралы естігенін айтты, бірақ басқа ешкім оны есіне алмағандықтан, бұл "оның арманынан туған болуы мүмкін" деді.

Шолу

Сериалдың басында Доктор адам ретінде таныстырылды; алайда, оның туған планетасы, сериалдың басынан-ақ Жер емес екені нақты айтылса да, аты аталған жоқ. «Соғыс ойындары» (1969) фильмінде Доктордың халықтары пайда болды, олар кейіннен Уақыт Лордтары деп аталатын нәсіл ретінде белгілі болды, ал «Ғарыштан келген шабуыл» (1970) фильмінде Үшінші Доктор өзін адам деп айтуын қайта қарастырды, өйткені ол өзінің адам емес екенін нақты айтты. «Уақыт жауынгері» (1973–1974) фильмінде Доктордың туған планетасы Галлифрейдің аты алғаш рет экранда аталды. Уақыт Лордтары «Доктор Кто» ғаламындағы ең көне және технологиялық жағынан дамыған нәсілдердің бірі саналады. «Уақыт жауынгері» фильмінде Уақыт Лордтары Сантаран әскери барлау қызметімен сипатталды, олардың сөзінше, Командир Линкс: «Зор техникалық жетістіктерге ие, бірақ қатаң шабуылға төтеп беруге моральдық күштері жетпейтін нәсіл». «Адамзаттың құлағына» (2015) фильмінде генерал Гибридтің болжамын сипаттағанда, Уақыт Лордтары Далектермен бірге екі жауынгерлік нәсілдің бірі ретінде аталады. «Солпан алдында» (2015) романында Балықшы патша Уақыт Лордтарын «Қорқыт, бекершілікке толы кураторлар, олар кенеттен тістері бар екенін естеріне түсіріп, галактикадағы ең соғысқор нәсілге айналды» деп сипаттайды. Көне заманда Уақыт Лордтары Ұлы вампирлерге қарсы геноцидтік соғыс жүргізді, бұл орасан зор адам шығындарына әкелді, содан кейін Уақыт Лордтары зорлық-зомбылықтан бас тартты. «Соғыс ойындары» фильмінде Екінші Доктор Уақыт Лордтарының «үлкен күштері» басқа планеталардың ісіне араласпау саясатының салдарынан сирек қолданылатынын және олардың орнына білімді бақылау мен жинауды қалайтынын айтады. Осы себепті сот отырысын өткізу Уақыт Лордтары үшін «өте сирек» оқиға. Бұл ережеден тек қана төтенше жағдайларда, олар қажет деп санаса, мысалы, Доктор оларды сериалда көмекке шақырғанда ғана ауытқулар жасалады. 2005 жылғы телесериалдың басында Галлифрей жойылған деп есептелді және Уақыт Лордтары Далектермен болған өзара жойғыш Уақыт соғысының нәтижесінде іс жүзінде жойылды; Тоғызыншы Доктор өз планетасын «Дүние соңы» (2005) фильмінде «жартылай тас пен шаң» деп сипаттайды, ал «Далек» (2005) фильмінде Уақыт Лордтары «Соңғы Ұлы Уақыт соғысының» соңында Далектермен «жанып кеткенін» айтады, ал Оныншы Доктор «Драмдардың дыбысы» (2007) фильмінде Уақыт Лордтары «өлгенін» және «барлығы [олар] бір-біріне ие» дейді. Доктор өзін өзінің түрінің соңғысы деп атайды және оның планетасы көптеген басқа жағдайларда, мысалы, «Мектеп кездесуі» (2006) фильміндегі Криллитан мырза Финч сияқты, күйіп кеткенін айтады. «Әкелер күні» (2005) романында Тоғызыншы Доктор Уақыт Лордтары «барлығы жоғалғанға дейін» 1987 жылғы Жерге Жігіттерді тартқан сияқты парадокстарды болдырмауға немесе түзетуге тырысқандарын еске салады. «Киберадамдардың көтерілуі» (2006) романында Оныншы Доктор: «Уақыт Лордтары бәрін қадағалап отырғанда, сіз шындықтар арасында, шай ішуге үйге бара аласыз. Олар өлді және бәрін алып кетті. Шындықтың қабырғалары жабылып, әлемдер тұмшаланды. Бәрі де бірте-бірте жақсылықтан айырылды». «Шайтан ордасы» (2006) фильмінде Оныншы Доктор өз халқының «қара тесіктерді ойлап тапқанын» айтады. Шын мәнінде, олар солай істеді». Жәндік («Шайтан ордасы») мен Доктор («Драм дыбысы» және «Доктордың әйелі», 2011) Доктордың барлық Уақыт Лордтарын және көптеген Далектерді өлтіру арқылы соғысты аяқтағанына сенеді. Оныншы Доктордың жасанды түрде жасалған «қызы» Дженни Донна Нобл «Доктордың қызы» (2008) фильмінде аман қалған Уақыт Лорды болуы мүмкін деп болжайды, бірақ Доктор бастапқыда бұл ұсынысты қабылдамайды. «Сапардың соңы» (2008) фильмінде Уақыт Лорды сияқты тағы екі жан пайда болды: Донна, қысқа уақытқа Уақыт Лордының ақыл-ойы мен білімімен қамтамасыз етілген, және Оныншы Доктордың жартылай адам клоны. Доннаның Доктормен байланысты естеліктері, сондай-ақ оның Уақыт Лорды туралы білімі, оның өмірін құтқару үшін көміледі, ал клон Роза Тайлермен бірге өмір сүреді. «Уақыттың соңы» (2009–10) Рождествода Жер орнына Галлифрейді материализациялау арқылы Уақыт соғысынан құтылуға тырысатын Лорд Президент Рассилон бастаған Уақыт Лордтарының Жоғарғы Кеңесінің әрекетін көрсетеді. Алайда, Оныншы Доктор олардың қазіргі уақытқа өтуіне мүмкіндік беретін құрылғыны жояды, оларды Уақыт соғысының оқиғаларына қайта жібереді. «Доктордың әйелі» эпизодында бірнеше Уақыт Лордтары мен олардың ТАРДИС-тері бөлек көпіршік ғаламда өмір сүрген Хаус деп аталатын тұлғамен тұтқындалып, жойылғандығы айтылады. «Жақсы адам соғысқа барады» (2011) фильмінде Эми Понд пен Рори Уильямстың қызы Мелоди Понд (кейіннен «Ривер Сонг» деп транслитерацияланған атымен танылады) Уақыт Лорды сияқты генетикалық белгілермен дүниеге келгені белгілі болады. Доктордың ескі танысы Мадам Вастра Докторға Уақыт Лордтары нәсілі миллиардтаған жылдар бойы уақыт вихріне ұшырағандықтан дамығанын еске салады. Содан кейін Доктор Рори мен Эмидің той түнін ТАРДИС-те өткізгенін еске алады; сондықтан Вастраның пікірінше, Ривердің тууы Уақыт Лордтарының генезисіне ұқсас және осылайша ол өзінің Уақыт Лорды генетикалық ерекшеліктерін дамытқан. «Доктордың түні» (2013) фильмінде Сегізінші Доктор Уақыт соғысында күресу үшін Соғыс Докторына регенерацияланатыны көрсетілген. Көп жылдар өткен соң, «Доктор күні» (2013) фильмінде көрсетілгендей және «Уақыттың соңы» фильміндегі Партизан сипаттағандай, Соғыс Докторы бастапқыда Уақыт Лордтары мен Далектерді жою үшін «Момент» деп аталатын Уақыт Лордының қаруын қолдануды жоспарлаған. Алайда, «Доктор күнінде» Оныншы және Он бірінші Докторларды көргеннен кейін, ол олармен бірге Уақыт соғысының болжамды нәтижесін өзгерту үшін жұмыс істейді: Доктордың он үш инкарнациясы Галлифрейді уақытта тоқтата тұрып, оны олардың ғаламынан шығарып тастау үшін бірігеді (оны және қалған Уақыт Лордтарын қорғап), ал Далектер Галлифрей жойылғаннан кейін өз шабуылдарында жойылды. Соғыс Докторы осы оқиғалардың естелігін сақтап қалмайды және Доктор ғасырлар бойы Галлифрейді өртегенін сеніп жүреді, он бірінші Доктордың уақытына дейін; себебі Соғыс Докторы өзінің болашақ өзімен кездескеннен кейін уақыт ағындары үйлесімсіз болады және өзгертілген оқиғалар тек он бірінші Доктордың тәжірибесінде орын алғанда және оның естелігінің бөлігі болғанда ғана Докторға белгілі болады. Шындығында, эпизодтың басында Оныншы және Он бірінші Докторлар Соғыс Докторының Уақыт соғысының соңғы күнінде барлық Уақыт Лордтарын өлтіргенін қателесіп ойлайды. Галлифрейді құтқару жоспарының сәтті аяқталғаны туралы хабарланғаннан кейін, Он бірінші Доктор Галлифрейді табуға және Уақыт Лордтарын қайта құруға шығады. Доктор Рассилонды – ол Докторды сұрақ қою үшін бастапқыда осы жерге келген – құлатып, «Адамзаттың құлағына» (2015) фильмінде жер аударып жібереді, содан кейін қайта қашып кетеді. алайда олар көптеген жағынан өзгеше. Адамдардан физиологиялық айырмашылықтарына екі жүрек, әдетте минутына 170 соққымен соғады, және басқа планеталардың ісіне араласпау саясатынан туындаған «тыныс алу жүйесі» кіреді, бұл оларға тұншығудан аман қалуға мүмкіндік береді. Он екінші Доктор «Оттегі» фильміндегі кеңістіктің вакуумына тікелей ұшырағаннан аман қалды. Уақыт Лордтары жоғары жиілікті дыбыстарға төзімділігі жоғары сияқты, «Рождестволық шабуыл» және «Партнерлер қылмыста» фильмдерінде көрінеді. Ауыр жарақат алған жағдайда Уақыт Лордтары дене температурасын нөлден төменге түсіретін емдік комаға түсуі мүмкін, Доктор «Далектер планетасында» осылай істеді. «Далектердің тағдыры» фильмінде Романа Далектерді өлі деп ойлату үшін екі жүрегінің соғуын тоқтатуға ерікті түрде қол жеткізді. Доктор да «Дәннің тұқымдары» және «Оод планетасы» фильмдерінде адамдарға қарағанда суыққа төзімділігі жоғары, тіпті «Рибос операциясындағы» Романаға қарағанда, ал «42» фильмінде Оныншы Доктор абсолюттік нөлде қысқа мерзімге аман қала алатынын айтады. «Үшінші дүниежүзілік соғыс» фильмінде Доктор өлімге әкеп соқтыратын электр тогына ұшырағаннан құтыла алады.

Ақыл-ой қабілеттері

Уақыт иелері телепатия арқылы байланыса алады, ойларын біріктіріп, ақпарат алмасып, қабілеттерін күшейте алады. Кастровалвада Доктор ТАРДИС-тің Нөлдік бөлмесін санасымен қосады. Сонымен қатар, Доктор мен Мырзаның екеуі де айқын гипноздық қабілеттерді көрсетеді, олар телепатиялық қабілеттерімен күшейтілуі мүмкін. Бұл қабілеттер 2005 жылдан бастап кеңейтілді. Он бірінші Доктор осы әдісті "Жатақханадағы" мысықтан пәтерде не болып жатқанын сұрап білу үшін қолданады. "Жақсы адам соғысқа шығады" эпизодында ол тіпті нәрестелерді, ал "Мерси есімді қала" эпизодында аттарды да түсіне алады. "Шамдағы қыз" эпизодында Оныншы Доктор Мадам де Помпадурдың ойын оқиды, ал оның таңғалысына орай, ол да оның ойын оқи алады. "Уақыт соңы" эпизодында Мырза осы әдісті қолданып, Оныншы Докторға Мырзаның үнемі еститін барабан соққысын естіртуге мүмкіндік береді. Кейін Доктор "Қорқу" және "Шекспир кодексі" эпизодтарында телепатиялық байланыс қабілеттерін көрсетеді, онда ол ақыл-ойының бірігу техникасын қолданып, адамның естеліктері арқылы өткенде психикалық ауруын жеңілдете алады. "Од планетасында",

Сонымен қатар, Уақыт иелері көрегендікке ие болуы немесе уақытқа қатысты қосымша сезімдерге ие болуы мүмкін. "Уақыт монстры" және "Динозаврлардың шабуылы" эпизодтарында Үшінші Доктор уақытты баяулату өрістеріне қарсы тұра алады, тіпті басқалар қозғалмай қалғанда да олардың ішінде жүре алады. "Өлім қаласында" Төртінші Доктор мен Романа басқа ешкім байқамайтын уақыттың бұрмалануын және секірісін байқайды. 2005 жылғы сериалда Тоғызыншы Доктор Жердің кеңістіктегі қозғалысын сезіне алатынын, сондай-ақ өткенді және барлық мүмкін болашақты көре алатынын айтады. Ол сонымен қатар жылдам айналатын желдеткіш қанаттары арқылы қауіпсіз өту үшін қозғалыстарын дұрыс бағалай алады. Он бірінші Доктор "Доктордың әйелі" эпизодында бұрын айтылғандарды сәл өзгертеді. "Утопия" эпизодында Доктор Эми Пондтың санасына телепатиялық хабарлама қалдырып, оны Пандорикаға жабыстырмай тұрып, оянғанда не болып жатқанын білсін деп қалдырады.