Кіріспе
Британдық "Доктор Ху" телесериалындағы ойдан шығарылған планета Галлифрей (/ˈɡælɪfreɪ/; кейде классикалық сериалда, /ˈɡælɪfriː/) – ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан британдық ғылыми-фантастикалық телесериалдағы ойдан шығарылған планета. Бұл – Уақыт Лордтарының туған отаны, басты кейіпкер – Доктордың жататын өркениеті. Ол Жерден 250 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан екі жұлдыздық жүйеде орналасқан. Галлифрей алғаш рет 1969 жылы "Соғыс ойындары" эпизодында, Екінші Доктордың соты кезінде көрсетілді. "Дәрігердің күні" (2013) эпизодының соңында Галлифрей Уақыт соғысынан аман қалғаны белгілі болды, бірақ ол уақытта тоңдырылып, "Адам топырағы" (2015) эпизодынан бұрын ғаламның соңына жеткенде еруге дейін көпіршік ғаламына тасымалданды. "Spyfall" (2020) эпизодында Қожайын планетаның қайтадан өзінің көпіршік ғаламында жасырынып жатқанын айтты және оны қиратты. "Уақытсыз балалар" (2020) эпизодының соңында Доктордың одақтасы Ко Шармус Галлифрейде "Өлім бөлшегін" жарып, планетадағы барлық тірі организмді жойды. Галлифрейдің қай уақытта пайда болатыны нақты айтылмаған. Планетаға көбінесе уақыт саяхаты арқылы жетуге болатындықтан, оның қазіргі уақыты Жердің өткен немесе болашақ кез келген нүктесінде, тіпті ғаламның кез келген жерінде болуы мүмкін.
the fictional planet
Gallifrey ('/ɡ//æ//l//ᵻ//f//r//eɪ/; sometimes, in the classic series, /'//g//æ//l//ɪ//f//r//iː/), is a fictional planet in the long running British science fiction television series Doctor Who. It is the original home world of the Time Lords, the civilisation to which the protagonist, the Doctor belongs. It is located in a binary star system 250 million light years from Earth. It was first shown in The War Games (1969) during the Second Doctor's trial, At the conclusion of "The Day of the Doctor" (2013), Gallifrey is revealed to have actually survived the Time War, though it was frozen in time and transported into a bubble universe, before being unfrozen and arriving at the end of the universe at a chronological point before "Hell Bent" (2015). By "Spyfall" (2020), it had been reduced to ruin by The Master who described the planet as hiding in its bubble universe again. At the end of "The Timeless Children" (2020), one of the Doctor's allies, Ko Sharmus, detonates the "Death Particle" on Gallifrey, wiping out all organic life on the planet. The points in time when Gallifrey appears are never definitively stated. As the planet is often reached by means of time travel, its relative present could conceivably exist almost anywhere in the Earth's past or future, as well as anywhere in the conceivable universe.
Географиясы мен сыртқы келбеті
Ғарыштан Галлифрей сары-қызғылт планета ретінде көрінеді және оның жүйесі арқылы өтетін ғарыш кемелері Галлифрей ғарыш трафигін бақылаудан рұқсат алуы үшін орталық ғарыш жолдарына жеткілікті жақын болды. Уақыт Лордтарының басты қаласы Капитолий деп аталады, ол жарқыраған мұнаралардан тұрады және күшті шыны күмбезбен қоршалған. Капитолийдің сыртында қызыл шөпті далалы жабайы жерлер бар, оны Доктор "Гридлок" және "Уақыт соңы" романдарында айтқан. Планетаның "екінші қаласы" Аркадия, ол 2013 жылғы "Соңғы күн" мини-сериясында Далектерге құлағанын көруге болады. Доктордың немересі Сьюзан өзінің туған әлемін (сол кезде "Галлифрей" деп аталмаған) жарық, күміс жапырақты ағаштармен және түнде қызғылт сары аспанмен сипаттады ("The Sensorites", 1964). Бұл қаланың сыртындағы әр нәрсеге "Уақыттың басылуы" сериалында көрінгендей, құлпынай реңі берді. "Уақыт монстрында" Үшінші Доктор: "Мен кішкентай болғанда, біз таудың жартысына орналасқан үйде тұратынбыз", - деді. Ол былай түсіндірді: "Мен сол таудан төмен жүгірдім де, тастардың сұр емес екенін көрдім – олар қызыл, қоңыр, күлгін және алтын түсті еді. Ал сол жалқы, кішкентай қардың кесектері аппақ жарқырады. Күн сәулесінде аппақ жарқырады". "Гридлок" романында Оныншы Доктор Сьюзанның қазір Галлифрей деп аталатын әлемді сипаттауын қайталады және "қармен қапталған, терең қызыл шөптің далаларымен" кең тау жоталарын атап өту арқылы одан әрі толықтырады. Содан кейін ол Галлифрейдің екінші күнінің "оңтүстіктен шығып, таулар жарқырайтынын" және күміс жапырақты ағаштардың таңертең "өртеніп жатқан орманға" ұқсайтынын түсіндірді. FASA шығарған "Доктор Кто" рөлдік ойынында сырттан келгендер "Шобоганмен" теңестірілген, олар "Өлімге қастандық" сериалында қысқаша айтылған. Галлифрейдің шөліне алғашқы Уақыт Лордтары гладиаторлар аренасы ретінде пайдаланған Өлім аймағы кіреді, онда түрлі түрлер өздерінің уақыт аймақтарынан ұрланып, бір-бірімен күрестірілді (бірақ Далектер мен Кибер адамдар пайдалану үшін тым қауіпті деп есептелді). Өлім аймағының ішінде Уақыт Лордтары қоғамының негізін қалаушы Рассилонның қабірі орналасқан. "Lungbarrow" романы сонымен қатар Карнды ("Морбиус миы", 1976) Галлифрейдің күн жүйесінде, мұздатылған газ алып планетасы Поларфреймен және "Кастерборус Фибстердің" "астрологиялық бейнесімен" бірге орналастырады. "Cat's Cradle: Time's Crucible" романында табельшрю деп аталатын, кеміргіштерге ұқсас, жеуге болатын сүтқоректілер туралы да айтылады.
Салыстырмалы уақыт
Үш дәрігер (1972–73) Галлифрейдің қазіргі уақытын Жердегі оқиғалармен бірдей деңгейде көрсетеді, ал оның жалғасы «Шекарасыздық доғасы» (1983) оқиғасын 1980-ші жылдарда өткізеді. Балама ретінде, «Уақыт иелерінің сынағы» (1986) планетаның қазіргі уақыты Жердің шалқар болашағында екенін көрсетеді. Бұл FASA шығарған «Доктор кім рөлдік ойыны» ұстанымымен де сәйкес келеді, бірақ ондағы ақпарат көбінесе канон емес деп есептеледі. «Утопия» (2007) эпизодында Он бірінші Доктор 100 триллион жылды тіпті Уақыт иелерінің өзі саяхаттамаған кезең деп сипаттайды. Жазушы Малкольм Халк және сценарий редакторы Терренс Дикс осы сипаттаманы 1972 жылы жарық көрген «Доктор кімнің жасалуы» кітабында қайталайды. «Уақыт жауынгері» (1973–74) кітабында Командир Линкс Сантаран әскери барлауының мәліметтеріне сүйене отырып, Уақыт иелерін «үлкен техникалық жетістіктерге жеткен, бірақ нық шабуылға төтеп беруге моральдық күші жетпейтін» нәсіл деп сипаттайды. «Марстың пирамидалары» (1975) кітабында Сутек Уақыт иелерін «пайдарлы түр» деп атайды. «Мектепте кездесу» (2006) эпизодында шетелдік Криллитан Мистер Финч Уақыт иелерін «өте мақтаншыл түр» деп атайды. «Смит пен Джонс» (2007) эпизодында Он бірінші Доктор «ол қандай түр» деген сұраққа «Мен Уақыт Иесімін» деп жауап береді. «Адамдық табиғат» (2007) эпизодында Тим Латимер «Уақыт иелерінің соңғысы, соңғы дана және ежелгі түр» деген дауысты естиді. «Утопия» (2007) эпизодында Он бірінші Доктор «Сіз қандай түрденсіз?» деген сұраққа «Уақыт Иесі, соңғысы» деп жауап береді. «Драмдардың дыбысы» (2007) эпизодында Он бірінші Доктор Уақыт иелерін «әлемдегі ең көне және ең қуатты түр» деп атайды. «Хитлерді өлтірейік» (2011) эпизодының он алтыншы минутында компьютерлік көрсету Доктордың кемесі ТАРДИС-тің «пилоттық түрі» Уақыт Иесі деп сипаттайды. «Қарқынды әйел» (2015) эпизодында Даврос «екі ұлы жауынгерлік түрдің күштері бірігіп, екеуінен де күшті жауынгер жасауға мәжбүр болған гибридтік жаратылыс» туралы айтылған болжамды сипаттайды және бұл жаратылыс «жартылай Далек, жартылай Уақыт Иесі» деп санайды. «Судың алдында» (2015) эпизодында Балық король Уақыт иелерін «галактикадағы ең соғысқор түр» деп сипаттайды. «Тозаққа түсу» (2015) эпизодында генерал Гибридті «екі жауынгерлік түрдің араласуынан туған» деп сипаттайды. Оның айтуынша, бұл түрлер «Далдектер мен Уақыт иелері» болып саналады. «Қағыс» (2017) эпизодында Он екінші Доктор Билл Поттсқа Уақыт иелері «менің түрім» екенін айтады. Doctor Who Magazine журналының 356-шы санында бас жазушы және атқарушы продюсер Рассел Т. Дэвис Уақыт иелерін «Доктордың түрі» деп сипаттайды. The Invasion of Time DVD жинағындағы арнайы бөлімде сценарий редакторы Энтони Рид Уақыт иелерін «жаңадан келгенге қызықты түр» деп атады. 8-ші серияның DVD және Blu-ray жинақтарындағы арнайы бөлімде актер Питер Капальди Доктордың «Уақыт иелері» деп аталатын түрге тиесілі екенін айтады. Терренс Дикс 2016 жылы The Essential Doctor Who журналына берген сұхбатында «Соғыс ойындары» тақырыбын талқылағанда продюсер Деррик Шервин Доктордың «Уақыт иелері» деп аталатын құпия түрге тиесілі екенін айтқан еді. Уақыт иелері Radio Times және The New York Times сияқты БАҚ-тарда да түр деп аталады, ал 2014 жылғы NPR мақаласындағы түзету «барлық Галлифрейліктер Уақыт иелері емес» деп мәлімдейді. «Ұрланған ТАРДИС» (1979), Doctor Who Weekly журналының 9-шы санында (Doctor Who Magazine журналының бастапқы атауы) жарық көрген қосарланған комикс «Галлифрейдегі әркім Уақыт Иесі емес» деп мәлімдейді, ал 21-ші санында Доктор «Уақыт иелері» деп аталатын түрдің мүшесі» деп жазылған.
Экранға
1963 жылдан 1989 жылға дейін көрсетілген түпнұсқалық сериядан планета тарихына қатысты аз ғана мәліметтер көрінеді. "Әлемнің соңы" (2005) эпизодында Тоғызыншы Доктор өзінің туған планетасы соғыста жойылғанын және осымен бірге Уақыт Лордтарының да құрылыға түскенін мәлімдейді. Эпизод сонымен қатар Уақыт Лордтарының алыс болашақта еске алынатынын көрсетеді. Кейіннен "Далек" (2005) эпизодында соңғы Ұлы Уақыт соғысы Уақыт Лордтары мен Далектер арасында болғаны, екі тараптың да жойылғаны және тек екі ғана адам тірі қалғаны – Доктор мен уақыт арқылы құлап, Жерге түскен жалғыз Далек екені ашық айтылады. Эпизодтың соңында аман қалған Далек өзін-өзі жояды, нәтижесінде Тоғызыншы Доктор Уақыт соғысынан жалғыз аман қалған ол екеніне сенеді. Алайда, Далектер "Жаман қасқыр" / "Жолдардың айырылысы" (2005) және одан кейін бірнеше оқиғаларда қайта оралады. Оныншы Доктордың "Қашқан келіншек" (2006) эпизодында Галлифрейге жасаған сілтемесі – жаңа серия басталғаннан бері оның туған әлемінің аты экранда алғаш рет айтылған сәт. Доктордың Галлифрейден екенін білген Ракнос императрицасы үрейге келеді. Адам кейпіндегі Оныншы Доктор ("Джон Смит" ретінде) "Адамның табиғаты" (2007) эпизодында Галлифрейді еске алады және ол Ирландияда болған-болмағаны туралы сұрақ қойылады; сондай-ақ "Көрінбейтін жау" эпизодында да айтылады. Планета жаңартылған серияда "Драмдардың үні" (2007) эпизодында алғаш рет пайда болады, онда Доктордың "Gridlock" (2007) эпизодында сипаттағандай, әйнек күмбезбен жабылған Цитадель флэшбэк ретінде көрсетіледі. "Доктордың аты" сериясының жетінші финалында Галлифрейде екі Галлифрейлік механик Бірінші Доктор мен Сьюзанның ТАРДИС-ті ұрлағанын көріп тұрады. Телесериалдың 50 жылдығына арналған арнайы "Доктордың күні" (2013) эпизодында Галлифрейдің екінші қаласы Аркадияның құлауы көрсетіледі. Кейіннен Галлифрейдің жойылмағаны анықталады. Соңғы көріністерде Доктордың үш бейнесі – Оныншы Доктор, Он бірінші Доктор және Соғыс Докторы; планетаны жоюға арналған қарудың интерфейсі, "Момент"; және Он бірінші Доктордың серігі Клара Освальд оны жоюға қарсы шешім қабылдайды. Оның орнына олар планетаны параллель қалта ғаламның ішінде уақытқа тоңдырады. Бұл басқа Докторлардың, соның ішінде осы сәтте көзі ғана көрінетін Он екінші Доктордың көмегімен жүзеге асырылады. Галлифрейді жоюдың орнына, Далек флотының эшелондары бір-біріне атып, жойылды. "Жәннаттағы өлім" (2014) эпизодында Мисси Он екінші Докторға Галлифрей өзінің бастапқы координаттарында орналасқандығын айтады. Бұл мәлімдеме жалған болып шығады, бұл Докторды қатты мазалайды. "Бәріне де соңғы нүкте" (2015) эпизодында Галлифрейдің Мисси сипаттағандай, өзінің бастапқы координаттарына оралғаны, бірақ қазір ол "көп миллиард жылдар өткеннен кейін, және ғаламның аяқталуға жақын тұрғанда" өзінің қорғаны үшін орналасқандығы айтылады. Рассилонды Он екінші Доктор құлатып, жер аударылғаннан кейін, Галлифрей эпизодтың кейінгі бөлігінде көрсетіледі. Адам өлмейтін Ашилдрден басқа, ол Цитадельдің астындағы Монастырларда шындық көпіршігімен қорғалған. "Кибер адамдардың көтерілісі" эпизодының соңында Галлифрей Ко Шармус күзетіп тұрған "Шек ара" деп аталатын бұрын-соңды белгісіз құрт ойынына көшіп кеткені анықталады. Доктор Галлифрейге барады, онда оны Қожайын тұтқынға алады және Матрица арқылы Қожайын оған ол шын мәнінде Уақытсыз бала екенін көрсетеді, Галлифрейдің өткенінен алынған қайта жаңғыру құпиясының бастауы. Қожайын Уақыт Лордтарының денелерін қайта жаңғыру қабілетіне ие Кибер-Лордтарға айналдырады. Доктор оны Кибериум жасаған барлық тірі организмді жоя алатын "Өлім бөлшегімен" қорқытады. Ол оны қолдана алмайды, бірақ Ко Шармус оны оның орнына қолданады, планетадағы барлық тіршілікті жояды.
Романдар
Галлифрейдің тарихы мен мәдениеті туралы көптеген романдар жарық көрді. Марк Платтың "Cat's Cradle: Time's Crucible" және "Lungbarrow" романдары негізгі серияда көрінетін өркениеттің толыққанды тарихын береді. Қараңғы дәуірде (кейде "Бес дәрігер" сияқты телесериалдарда еске алынады) Галлифрей ондаған әлемді қамтитын империяның орталығы болды, ал Придоний (Уақыт Лордтарының бөлімінің атымен аталады) сияқты батырлар оны үнемі кеңейтіп отырды. Ежелгі Галлифрейлердің барлығы телепаттық қабілетке ие болған және Пифия деп аталатын әйел культымен басқарылған, ол мистицизм мен болжамдар арқылы халықты бақылауға тырысты. Соңғы Пифияның болжамдары сәтсіз аяқталғанда, Рассилион, Омега және "Басқа" деп танылатын көлеңкелі тұлға ғылым мен рационализм атынан билікті басып алды. Мұны көрген Пифия өзін-өзі өлтіріп, Галлифрейді қарғады – барлық жүкті әйелдердегі балаларды өлтіріп, планетаны сүйсіз қылды. Бұған қарсы тұру үшін Рассилион қоғамды қайта құрылымдап, генетикалық тоқыма станоктарын пайдаланып, толыққанды ересектер ретінде пайда болатын Галлифрейлердің жаңа буындарын жасады. Әрбір Ұлы үйге 45 туыс бөлініп, 13 өмірлік циклмен қайта жаңғыру мүмкіндігі берілді. Үйлердің өзі ТАРДИС-тер сияқты белгілі бір деңгейде тірі, ал жиһаз қозғалып, кейде отбасының қызметшілеріне айналатын "Друдждарға" айналады. Доктор Оңтүстік Галлифрей тауларындағы Лунгбарроу үйінде туды, бірақ үйдің туыстарының арасында ерекше болып, құрсақ түйініне ие. Бұл сүйсіздік тарихы экрандағы Мастер мен Доктордың балалық шағының бейнелеріне қайшы келеді, он бірінші Доктор ТАРДИС-тен алып шыққан төсегінде ұйықтағанын айтады, ал Доктор мен Мастердің ата-анасы болғаны туралы сілтемелер бар, Доктордың өзі әке, ал Мастердің қызы бар. "Жаңа оқиғалар" Галлифрейде Уақыт, Өлім және Азапқа негізделген дінді құрды. Уақыт Лордтары осы тұлғаларды олардың ұғымдарын түсіну үшін пайдаланады және кейде олармен келісімдер жасайды, олардың таңдалған чемпиондарына айналады. Жетінші Доктор – Уақыттың чемпионы (сонымен қатар, достарын құтқару үшін Өліммен жиі келісімдер жасайды немесе оған қарсы күреседі), ал аудио-спектакльда Мастер Өлімнің чемпионы екені айтылады. "Вампир ғылымында" сегізінші Доктордың Өмірдің чемпионы екені туралы қысқаша айтылады, бұл тағы бір көрінбейтін тұлғаның бар екенін білдіреді. "Бақытты соң" және басқа кітаптар осы құдайлардың "Ағарту" сериясында көрсетілгендей мәңгілік екенін көрсетеді. Сегізінші Доктордың "Ата-бабалар жасушасы" романында Питер Анхелидес пен Стивен Коул Галлифрейдің сегізінші Доктордың Парадокс фракциясының Уақыт Лордтары мен белгісіз Дұшпан арасындағы соғысты бастауына жол бермеу ниетімен жойылғанын көрсетеді. Бұл болашақ соғыс туралы уәделер Лоренс Майлздың "Альтернативті денелер" сериясынан басталатын бірнеше кітаптарда айтылған. Шабуылға қарсы тығырлар немесе алдау үшін Уақыт Лордтары тоғыз бөлек планета Галлифрейін жасады (алғашқы Галлифрейдің кейбір уақытта қирауы мүмкін) және жаңа сарбаздарды үнемі өндіру үшін арнайы тоқыма станоктарын жасады. Осы уақытқа қарай ТАРДИС-тер адам сияқты көрінетін және жыныстық жолмен көбейетін деңгейге жетті (Доктордың серігі Compassion – осындай алғашқы ТАРДИС). Сондай-ақ, Аспандық араласу агенттігінің таза ойдан тұратын Celestis-ке айналатындығы айтылады, олар осы өлшемнен тыс жерден соғысты бақылайды (олар отырған Соңғы Парламент Галлифрейдегі Паноптиконға ұқсайды және оларды сипаттауға ең жақын адам Уақыт Лордтарының киімдеріне ұқсас). Парадокс фракциясы – Уақыт Лордтарының қоғамына қарсы, ол Уақыт Лордтарының уақыт желісіне қарама-қайшы келетін уақыт саяхат парадокстерін жасауға арналған. Оны Лунгбарроу үйінен шыққан Уақыт Лорды болған Парадокс атасы құрған деп есептеледі. "Ата-бабалар жасушасы" оның Доктордың болашақ нұсқасы екенін көрсетеді. Доктор Галлифрейді жойғанда соғыс енді болмайды және оның әрекеттері сонымен қатар Уақыт Лордтарын тарихтан мүлдем жояды. Сегізінші Доктордың соңғы романында, Ланс Паркиннің "Галлифрей хроникалары" романында, Галлифрей жойылғанмен, Уақыт Лордтары тарихтан өшірілмегені айтылады. Алайда, апат уақыттың горизонтын құрады, ол Галлифрейдің өткен шағына кіруге немесе одан қазіргі заманға немесе болашаққа саяхаттауға мүмкіндік бермейді. Уақыт Лордтары Матрицада да сақталады, ол сегізінші Доктордың санасына жүктелген, бірақ оларды қайта құру үшін жеткілікті дамыған компьютер қажет. Романның соңында Уақыт Лордтарының қайта жаңғыруы мүмкін бе деген сұрақ жауапсыз қалды. Сол Doctor Who Magazine бағанасында Дэвис Галлифрейдің екі рет жойылғанын Жердің екі дүниежүзілік соғысына теңеді. Сондай-ақ, ол өндіріс тобының ыстық және ауыр қолынан толыққанды бос Доктор тарихын өздерінің басында ойлап табуға ескі және жаңа жанкүйерлерге қуанышпен қарағанын айтты.