Кіріспе
Өмірді сақтау протоколдары
Қосымша өмірді сақтау (ҚӨС) – қан айналымын одан әрі қолдау және ашық тыныс жолдарын қамтамасыз етуге, сондай-ақ жеткілікті дем алуды (тыныс алуды) жүзеге асыру үшін негізгі өмірді сақтауды кеңейтетін өмірді сақтау протоколдары мен дағдыларының жиынтығы.
Алгоритмдер
Жүрек тоқтауы кезінде, кеңейтілген кардиопульмональдық жаңғырту (ККЖ) негізгі өмірді қолдау (ЖЖТ) шараларының негізінде құрылады, мысалы, жоғары ағынды оттегімен қап-маскалық желдету, кеудеге қысым жасау және дефибрилляторды қолдану. Жүрек тоқтауы расталған кезде қолданылатын ККЖ-ның негізгі алгоритмі – Advanced Cardiac Life Support (ACLS) – жүрек мониторы арқылы жүректің электрлік белсенділігін бақылауға негізделген. Жүрек аритмиясының түріне байланысты дефибрилляция және/немесе дәрілік заттар қолданылуы мүмкін. Тыныс жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін оттегі беріледі және эндотрахеальды интубация жасауға тырысылуы мүмкін. Белгілі бір интервалдармен жүрек ритміне шаралардың тиімділігі, сондай-ақ жүрек шығынының болуы бағаланады. Қолданылатын дәрілік заттарға адреналин (эпинефрин), амиодарон, атропин, бикарбонат, кальций, калий және магний жатады. Қан айналымын арттыру үшін физиологиялық тұзды ерітінді немесе коллоидтық ерітінділер қолданылуы мүмкін. Көкденеу кезінде (қолмен кеудеге қысым жасау немесе AutoPulse немесе LUCAS құрылғысы сияқты автоматтандырылған жабдықтарды пайдалану мүмкін) команда мүшелері жүрек тоқтауының сегіз потенциалды қайтымды себебін қарастырады, олар 2005/2010 жылғы AHA Advanced Cardiac Life Support (ACLS) бойынша «6Hs & 5Ts» деп белгіленеді. Бұл қайтымды себептер көбінесе «4H және 4T» ретінде оқытылады және жадыда сақталады, олар гипогликемия, ацидоз гипер-/гипокалиемиямен және «метаболизмдік себептерді» қамтиды, ал «Т» әріптерінен жарақатты алып тастайды, себебі ол гиповолемиямен қайталанады – бұл әдіс жансақтау кезінде есте сақтауды жеңілдетеді.
Басқа шарттар
ALS сонымен қатар жүректің тоқтауымен байланысты әртүрлі жағдайларды қамтиды, мысалы жүрек аритмиялары (атриалдық фибрилляция, қарыншалық тахикардия), улану және емделмесе жүректің тоқтауына әкелуі мүмкін барлық жағдайларды, шұғыл хирургиялық араласу қажетті жағдайлардан басқа (олар Advanced Trauma Life Support шеңберінде қарастырылады).
ALS-ті жеткізушілер
Көптеген жедел медициналық көмек көрсетушілер АЛС-тың (Advanced Life Support) кейбір түрлерін жүргізуге оқытылады. Ауруханадан тыс жағдайларда, оқытылған фельдшерлер және кейбір арнайы оқытылған жедел медициналық техникалар әдетте осы деңгейдегі көмек көрсетеді. Канадалық фельдшерлер ALS (Advanced Care Paramedic ACP) немесе негізгі өмірді қолдау (Primary Care Paramedic PCP) бойынша сертификатталуы мүмкін. Кейбір алғашқы медициналық көмек көрсетуші фельдшерлер сондай-ақ интравендік кануляция бойынша оқытылады және оларды PCP IV деп атайды (Канададағы фельдшерлерді қараңыз). Жедел медициналық техникалар (ЖМТ) көбінесе АЛС-те білікті, бірақ олар медициналық алгоритмнің сәл өзгертілген нұсқасын қолдануы мүмкін. АҚШ-та фельдшерлік қызмет деңгейі алдыңғы қатарлы өмірді қолдау (ALS) деп аталады. Бастапқы ЖМТ-мен қамтамасыз етілген қызметтер негізгі өмірді қолдау (BLS) деп аталады. Жетілдірілген ЖМТ-мен қамтамасыз етілген қызметтер, штатқа байланысты, шектеулі алдыңғы қатарлы өмірді қолдау (LALS), аралық өмірді қолдау (ILS) немесе жай ғана алдыңғы қатарлы өмірді қолдау (ALS) деп аталуы мүмкін. Ирландия Республикасында алдыңғы қатарлы өмірді қолдау (ALS) алдыңғы қатарлы фельдшер көрсетеді. Алдыңғы қатарлы фельдшер (АФ) – Ирландия Республикасында ауруханаға дейінгі көмек пен жедел жәрдем қызметтерін реттейтін ирландтық орган PHECC-тің стандарттарына сәйкес ауруханаға дейінгі көмек көрсетудегі ең жоғары клиникалық деңгей (6-деңгей). Ұлыбританияда фельдшерлер денсаулық сақтау және күтім саласындағы мамандар кеңесінде тіркелген және ALS деңгейіне білікті. Бұл терминология жедел кардиологиялық көмек көрсетуден тыс, қызметтер көрсетушілердің барлық мүмкіндіктерін сипаттайды. Ауруханаларда ALS әдетте дәрігерлер мен медбикелер тобымен жүргізіледі, ал кейбір клиникалық фельдшерлер белгілі бір жүйелерде тәжірибе танытады. Кардиореанимациялық топтар немесе АҚШ-тағы "Кодтық топтар" әдетте әртүрлі мамандықтардан дәрігерлер мен аға медбикелерді қамтиды, мысалы жедел медицина, анестезиология, жалпы немесе ішкі медицина.