1241 жылғы Мохи шайқасы: Моңғол шапқындығы және Венгрия жеңілісі
Battle of Mohi
1241 жылғы Мохи шайқасы: Моңғол шапқындығы кезіндегі Венгрия армиясының талқандалуы. Еуропаға шабуыл, Сайо және Тиса өзендері маңындағы шайқас туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1241 жылғы Мохи шайқасы (11 сәуір 1241), сондай-ақ Сажо өзенінің шайқасы немесе Тиса өзенінің шайқасы ретінде де белгілі, Моңғол империясы мен Венгрия Корольдігі арасындағы Моңғолдардың Еуропаға басып кіру кезіндегі басты шайқас болды. Шайқас Сажо өзенінің оңтүстік-батысындағы Мухи (сол кездегі Мохи) жерінде өтті. Нәтижесінде моңғолдар жеңіске жетіп, венгр королдік әскерін талқандады.
1241 battle during the first Mongol invasion of Hungary
The Battle of Mohi (11 April 1241), also known as Battle of the Sajó River or Battle of the Tisza River, was the main battle between the Mongol Empire and the Kingdom of Hungary during the Mongol invasion of Europe. It took place at Muhi (then Mohi), southwest of the Sajó River. The battle resulted in a victory for the Mongols, who destroyed the Hungarian Royal army.
Моңғолдардың Еуропаға басып кіруі
Моңғолдар Орталық Еуропаның шығысына үш бөлек армиямен шабуыл жасады. Олардың екеуі Польша арқылы шабуылдап, Венгрияның Бела IV-нің поляк туыстарынан қанатты қорғау үшін бірнеше жеңіске жетті. Ең ірі жеңістерінің бірі – Легница шайқасында Силезия герцогы Генрих II Исақұлдың әскерін жеңуі болды. Оңтүстік армия Трансильванияға шабуыл жасап, воеводаны жеңіп, Трансильвания армиясын талқандады. Бату хан мен Субутай басқарған негізгі армия бекінілген Вереке өткелі арқылы Венгрияға шабуылдап, 12 наурыз 1241 жылы Денис Томаж, граф-палатин басқарған әскерді талқандады. Ал Бату інісі Шибан басқарған соңғы армия негізгі күштердің солтүстігімен жақын аралықта жылжыды. Шабуылға дейін король Бела жеке бақылауымен Венгрияның шығыс шекарасында монғолдардың жылдамдауын баяулату және олардың қозғалысына кедергі келтіру үшін тығыз табиғи тосқауылдар құрылысын қадағалады. Бірақ моңғолдарда жолдарды үлкен жылдамдықпен тазартатын арнайы жасақтар болды, олар үш күннің ішінде тосқауылдарды жойды. Моңғолдардың шапшаңдығы, еуропалық бақылаушының айтуынша, "найзағай" сияқты болды, сондықтан венгрлер өз күштерін дұрыс жинауға уақыт таба алмады.
The Mongols attacked the eastern side of Central Europe with three distinct armies. Two of them attacked through Poland in order to protect the flank from Polish cousins of Béla IV of Hungary, winning several victories. Most notably, they defeated the army of Duke Henry II the Pious of Silesia at Legnica. A southern army attacked Transylvania, defeated the voivod and crushed the Transylvanian armies. The main army, led by Khan Batu and Subutai, attacked Hungary through the fortified Verecke Pass and annihilated the army led by Denis Tomaj, the count palatine, on 12 March 1241, while the final army under Batu's brother Shiban marched in an arc north of the main force. Prior to the invasion, King Béla had personally supervised the construction of dense natural barriers along Hungary's eastern border, intending to slow the Mongol advance and obstruct their movement. However, the Mongols possessed specialized units who cleared the paths at great pace, removing the obstacles in just three days. Combined with the extreme speed of the Mongol advance, called "lightning" by a European observer, the Hungarians lacked time to properly group their forces.
Ескертулер мен венгрлік препараттар
1223 жылы кеңейіп келе жатқан Моңғол империясы Калка өзені маңында жартылай одақтасқан Ресей князьдықтарының бірін жеңді. Бұл жеңіске Субутай мен Жебенің басшылығымен атты әскерлердің көне тактикасы – әдейі шегіну стратегиясы қолданылды. Бұл, Шыңғыс ханның басшылығымен олардың білмейтін жерлерін барлау мақсатымен жасалған үлкен атты шабуылдың бір бөлігі болды. Монғолдарға тұтқынға түскен Ресей князьдары шайқастан кейін жеңіс платформасының астында қаза табады. Осы кезде моңғолдар Еуропада тек барлау тобы ретінде болды және Шыңғыс ханның ұлы және мұрагері Өгедейдің басшылығымен Киев сияқты ірі қалаларды ондаған жылдардан кейін ғана қоршауға алды. Венгрия ондаған жылдар бойы кумандарды христиан дініне көшіруге және оларға ықпалын кеңейтуге тырысты. Венгрия королі Бела IV тіпті «Кумания королі» деген атақты қолдана бастады. Монғолдардың шабуылынан кейін 40 000-ға жуық куман босқыны оның мемлекетінде пана тапқанда, кем дегенде кумандардың бір бөлігі венгр билігін қабылдаған деп есептелді. Моңғолдар Венгрияны қарсылас ретінде қарастырды, ал кумандардың Венгрияға қоныс ауыруын соғысқа себеп болатын жағдай деп санады. Олардың талаптарында «жоғалған елшілер» үшін Венгрияны айыптады. Моңғол қаупі Венгриядағы саяси тұрақсыздық кезінде пайда болды. Дәстүр бойынша, корольдік биліктің негізін корольдің меншігіндегі кең жерлер құрады. Король Андраш II тұсында корольдің дворяндарға жер сыйлауы жаңа деңгейге жетті – бүкіл округтер сыйланды. Андраш II айтқандай, «корольдік жомарттықтың ең жақсы өлшемі – өлшеуге келмейтін нәрсе». Бела IV әкесінен тақ мұрагерлік еткеннен кейін Андраш сыйлаған жерлерді қайта тартып алып, оның кеңесшілерін жазалап немесе елден қуды. Ол сондай-ақ дворяндардың жеке тыңдауға қатысу құқығын жоққа шығарды және тек жазбаша өтініштерді қабылдады. Ол тіпті кеңес палатасының орындықтарын алып тастап, барлығын өзінің алдында тұруға мәжбүр етті. Оның бұл әрекеттері дворяндардың наразылығын тудырды. Жаңадан келген және риза болған кумандар корольге көбірек билік берді (сондай-ақ оларды христиан дініне көшіргені үшін шіркеумен беделін арттырды), бірақ сонымен қатар жаңа шиеленістерге де себеп болды. Көшпелі кумандар оңайлықпен венгрлермен араласпады, ал дворяндар корольдің екі жақтың арасындағы дауларда кумандарды қолдағанына қысылғандықтан таң қалды. Бела королі әскерін жұмылдыра бастады және барлық әскерлеріне, соның ішінде кумандарға да, Пешт қаласына баруды бұйырды. Ол жерге Австрия және Штирия герцогы Фридрих II де көмекке келді. Осы сәтте кумандар мен венгрлер арасындағы қақтығыс көтеріліске ұшырады, ал корольдің жеке қорғауында болған куман ханы өлтірілді. Кейбір дереккөздерде Фридрих герцогының бұл көтерілістің бастамашысы болғаны айтылады, бірақ оның нақты рөлі белгісіз. Тағы бір мүмкіндік – моңғол тыңшылары Хорезмге жасалған шабуыл сияқты, кумандар мен моңғолдардың одақтасқандығы туралы қауесет таратуға көмектесті, осылайша үрей тудырды. Кумандар өздеріне сатқындық жасалғанын сезініп, елден шығып, оңтүстікке қарай қашқанда барлық жерді тонады. Толық жұмылдыру сәтсіз аяқталды; көптеген отрядтар Пештке жете алмады, ал кейбіреулері келгенге дейін моңғолдар тарапынан, ал кейбіреулері көтерілісші кумандар тарапынан жойылды. Көптеген дворяндар корольді жек көріп, оның құлауын қалағандықтан науқанға қатысудан бас тартты. Кумандардың жоғалуы Бела үшін ауыр соққы болды, өйткені олар моңғолдармен күресу тәжірибесі бар Еуропадағы жалғыз әскер болды.
In 1223, the expanding Mongol Empire defeated a group of semi allied Rus city states at the Kalka River, using the ancient horse archer tactic of the feigned retreat under Subutai and Jebe. This was part of their great cavalry raid to explore the lands beyond their knowledge under the direction of Genghis Khan. The defeated princes of Rus who were captured by the Mongols were crushed to death under a victory platform following the battle. At this time, the Mongols were purely an expeditionary force in Europe, and did not besiege major cities such as Kyiv until decades later, under the direction of Genghis Khan's son and successor, Ogedei. Hungary had tried to convert the Cumans to Christianity and expand its influence over them for several decades beforehand. The Hungarian king Béla IV even began to use the title "King of Cumania". When Cuman refugees (ca. 40,000 people) sought refuge in his kingdom after being crushed by the Mongols, it seemed that at least a portion of the Cumans had accepted Hungarian rule. The Mongols saw Hungary as a rival, and the Cuman migration to Hungary as a casus belli. In their ultimatum, they also blamed Hungary for "missing envoys". The Mongolian threat appeared during a time of political turmoil in Hungary. Traditionally, the base of royal power consisted of vast estates owned as royal property. Under King Andrew II, donations of land to nobles by the crown reached a new peak: whole counties were donated. As Andrew II said, "The best measure of royal generosity is measureless". After Béla IV inherited his father's throne he began to reconfiscate Andrew's donations and to execute or expel his advisers. He also denied the nobles' right of personal hearings and accepted only written petitions to his chancellery. He even had the chairs of the council chamber taken away in order to force everybody to stand in his presence. His actions caused great disaffection among the nobles. The newly arrived and grateful Cumans gave the king more power (and increased prestige with the Church for converting them), but also caused more friction. The nomadic Cumans did not easily integrate with the settled Hungarians and the nobles were shocked that the king supported the Cumans in quarrels between the two. King Béla began to mobilise his army and ordered all of his troops, including the Cumans, to the city of Pest. Frederick II, Duke of Austria and Styria, also arrived there to help him. At this moment, the conflict between Cumans and Hungarians caused riots and the Cuman khan—who had been under the personal protection of the king—was murdered. Some sources mention the role of Duke Frederick in inciting this riot, but his true role is unknown. Another possibility is that Mongol spies helped spread rumors of the supposed Cuman Mongol alliance to cause panic, similar to what the Mongols had done in the invasion of Khwarezm. The Cumans believed that they had been betrayed, and left the country to the south, pillaging all the way. The full mobilisation was unsuccessful; many contingents were unable to reach Pest; some were destroyed by Mongols before they arrived, some by renegade Cumans. Many nobles refused to take part in the campaign because they hated the king and desired his downfall. The loss of the Cumans was painful for Béla, because they were the one army in Europe who had experience fighting the Mongols.
Алғашқы іс-қимылдар
Моңғолдар 15 наурызда Пест қаласына жетіп, көршілес аймақты тонады. Патша Бела өз әскеріне оларға шабуыл жасауға тыйым салды, өйткені венгр әскері әлі дайын болмаған еді. Дегенмен, герцог Фредерик Беланың батылдығына күдік тудырып, оған қарсы шабуыл жасап, жеңіске жетті. Осы "қаһармандық" әрекетінен кейін герцог Фредерик өз еліне қайтып, венгрлік қарсыласын тастап кетті. Осы уақытта моңғолдар негізгі әскермен уақытында қосыла алмаған бірнеше венгр әскерін талқандады. Калокса архиепископы Угрин Чсак та моңғолдарға шабуыл жасауға тырысты, бірақ ол батпаққа түсіп, оның қарулы атты әскері сонда қалып қойды. Ол өмірін қиындықпен сақтап қалды. Бұрын айтылғандай, граф Палатиннің әскері де жойылды. Оңтүстік моңғол әскері Нагвардада тағы бір венгр әскерін жеңді. Соңында патша моңғолдарға шайқас беруге шешім қабылдады, бірақ олар кері шегіне бастады. Бұл ақсүйектердің моңғолдар қауіпті емес екені және патшаның әрекеті сақтық емес, қорқақтық екені туралы пікірін бекітті. Бір апта бойы шаршатушы марштар мен моңғолдардың жиі шабуылдарынан кейін, венгр әскері, түрлі венгр күштерінің жиынтығы, Сажо өзеніне жетті, ол суға толы еді. Венгр әскерінің саны белгісіз. Сенімді деректердің ең жақыны – неміс шежірешісінің соғыс туралы заманауи есебі "Эптернахер Нотиз", онда венгрлер 10 000 адамнан айырылғаны айтылады, бұл олардың бүкіл әскерінің шамамен осы мөлшерде болғанын көрсетеді. Моңғолдар үшін сенімді деректер Рашид әд-Диннің еңбектерінен алынған, ол моңғол деректеріне сүйене отырып, Орталық Еуропаға жасалған жорықта моңғол күштерінің саны 40 000 атты әскер болғанын, олардың тек бір бөлігі Мохиде болғанын хабарлайды. Моңғолдар өз жауынан көп болғанын мәлімдеді, Джувайни (моңғол деректеріне сүйене отырып) моңғол барлау күшінің (10 000 адам) венгр әскері моңғол әскерінен екі есе көп деп бағалағанын хабарлады. Алайда, венгр әскерінің саны 400 000-ға жуық екені айтылды, бұл 200 000 моңғол әскерін білдіреді. Джувайнидің сөздері венгр әскерінің көп бөлігі атты әскер екенін де көрсетеді. Венгр шежірешілері моңғолдардың саны олардан әлдеқайда көп екенін мәлімдеді, бірақ олар сенімсіз сандарды да келтірді, мысалы, бір шежіреші моңғолдардың 500 000 әскермен шабуыл жасағанын айтты. Венгрлер демалуға және қосымша жабдықтау күтуге тоқтады, бірақ Сажоның арғы жағалауындағы орманды жердің салдарынан патша мен венгрлер моңғолдардың негізгі әскерінің бар екенін әлі білмеді. Сақты патша моңғолдардың көшпелі әскеріне қарсы сынақтан өткен шара – қамалданған вагон лагерін салуға бұйрық берді.
The Mongol vanguard reached Pest on 15 March and began to pillage the neighbouring area. King Béla forbade his men to attack them, as the Hungarian army was still unprepared. Even so, Duke Frederick attacked and defeated a minor raiding party and used this to attempt to smear Béla as a coward. After this "heroic" act, Duke Frederick returned home, abandoning his Hungarian rival. Meanwhile, the Mongols had destroyed several other Hungarian forces that were unable to link up with the main army in time. Ugrin Csák, Archbishop of Kalocsa, also tried to attack a Mongol contingent, but he was lured to a swamp and his armoured cavalry became irretrievably stuck in it. He barely escaped with his life. The army of the Count Palatine also was annihilated, as previously mentioned. The southern Mongol army also defeated another Hungarian force at Nagyvárad. Finally, the king decided to offer the Mongols battle, but they began to retreat. This affirmed the opinion of the nobles that the Mongols were not a threat and the king's behaviour was not cautious but cowardly. After a week of forced marches and frequent Mongol attacks, the Hungarian army, a collection of varied Hungarian forces, reached the flooded River Sajó. The size of the Hungarian army is unknown. The closest hard evidence comes from the Epternacher Notiz, a contemporary account of the battle by a German chronicler which reported that the Hungarians lost 10,000 men, suggesting their whole army was around that size. For the Mongols, the closest hard evidence comes from the works of Rashid al Din, drawing on Mongol sources, which report that the Mongol force for the entire Central European invasion was 40,000 horsemen, of which only a portion were actually at Mohi. For their part the Mongols claimed their enemy outnumbered them, with Juvaini (drawing on Mongol sources) reporting that the Mongol reconnaissance force (10,000 men) estimated the Hungarian army was twice as numerous as the Mongol army. However, a clearly exaggerated estimate of 400,000 for the Hungarian army was provided, implying 200,000 Mongol troops. Juvaini's wording also implied that the Hungarian host was mostly mounted. Hungarian chroniclers claimed that the Mongols were superior numerically many times over, though they also give unlikely figures, with one chronicler stating that the Mongols invaded with 500,000 troops. The Hungarians stopped to rest and to wait for additional supplies, but because of the wooded terrain on the far bank of the Sajó the king and the Hungarians still did not know that the main Mongol army was present. The cautious king ordered the building of a heavily fortified camp of wagons, a battle tested countermeasure against nomadic armies.
Моңғолдар жоспары
Моңғолдардың бастапқыда қорғандалған лагерьге шабуыл жасау үшін кең әрі қауіпті өзеннен өтуді көздегені күмән тудырады. Олардың алғашқы жоспары, Калка өзені шайқасында болғандай, мажарлар өзеннен өтіп бара жатқанда оларға шабуыл жасау болған болуы мүмкін, бірақ бұл әлі де нақты емес. Моңғолдардың русь құлы мажарларға қашып барып, Сажо өзені арқылы көпірден түнгі шабуыл жасау ниеттері туралы ескертті. Моңғолдар, мүмкіндігі болса, шайқасқа түсу алдында үш топты біріктіруді жоспарлады және мажарлардың шабуылға дайындалу белгілерін қадағалады. Дәстүрлі көшпелі әскерлерге қарсы тиімді болғанымен, мажар лагері моңғолдардың жетілген қоршау құралдарының салдарынан осал болып шықты.
It is highly unlikely that the Mongols originally wanted to cross a wide and dangerous river to attack a fortified camp. It is more likely that their original plan was to ambush the Hungarians while crossing the river, as in the Battle of the Kalka River, although this is still not certain. A Ruthenian slave of the Mongols escaped to the Hungarians and warned them that the Mongols intended a night attack over the bridge over the Sajó. The Mongols planned to bring their three contingents together if possible before engaging in battle and watched for signs that the Hungarians planned to attack. Though effective against traditional nomadic armies, the Hungarian camp became a liability due to the Mongols' advanced siege equipment.
Сажо көпірінде болған ұрыс
Венгриялықтар әлі де толыққанды шабуыл болатынына сенбеді, бірақ корольдің інісі, Славония герцогы Коломанның және архиепископ Угрин Цактың әскерлері, Темплер шебері Рембальд де Вокзонмен бірге, моңғолдарды күтпеген шабуылға ұшыратып, күзетілмеген көпірді қорғау үшін лагерден шықты. Көпірдегі моңғол күштері – Бату түнде оны басып алу үшін жіберген алғы шеп болды. Олар соңғы жеті шақырымды қараңғыда басып өтіп, түн ортасында көпірге жетті. Коломан мен Угрин келгенде моңғолдар дайындықсыз екенін және көпірден өту ортасында екенін көрді. Олар оларды шайқасқа мәжбүр етіп, онда жеңіске жетті. Моңғолдар оларға елеулі шығын келтірген арбалетшілерге дайын болмады, сондай-ақ кем дегенде 200 метрлік көпірдің үлкендігі де оларға көмектесті. Моңғолдың алғы шебі дерлік толығымен қырылды, Томас Сплит былай деп жазды: «Венгрлер дереу оларға шабуыл жасап, шайқасты. Олар олардың көптерін шауып тастап, қалғандарын көпірден итеріп жіберді, олар өзенге батып кетті». Венгрлер көпірді күзету үшін бірнеше сарбаз қалдырып, моңғолдардың бас әскері жақын жерде екенін білмей, лагерьге оралды. Олар таңғы сағат 02:00 шамасында лагерьге келді және жеңісін тойлады.
The Hungarians still did not believe that there would be a full scale attack, but the troops of the King's brother Coloman, Duke of Slavonia, and Archbishop Ugrin Csák with Rembald de Voczon, the Templar master, left the camp to surprise the Mongols and defend the unguarded bridge. The Mongol force at the bridge was a vanguard sent by Batu to secure it during the night. They reached the bridge at midnight, having marched the last seven kilometres in darkness. When Coloman and Ugrin arrived they found the Mongols unprepared and in the middle of crossing the bridge. They successfully forced them into battle and achieved a victory there. The Mongols had been unprepared for the crossbowmen, who inflicted considerable losses on them, helped by the size of the bridge, which was at least 200 meters long. The Mongol vanguard was killed nearly to a man, with Thomas of Split writing: "the Hungarians immediately charged into them and did battle. They cut down a great many of them and pushed the rest back over the bridge, causing them to be drowned in the river." The Hungarians left some soldiers to guard the bridge and returned to the camp, unaware that the main Mongol army was nearby. Arriving at the camp at around 02:00, they celebrated their victory.
Таңертең
Кереметтен кейін Сейбан кішігірім күшпен солтүстікке жіберілді, өзеннен өтіп, көпірдің арт жағына шабуылдау үшін. Таң атқанда олар өтуге кірісті. Осы уақытта Субутай оңтүстікке барып, мажарлар негізгі көпірде шайқасқанда уақытша авариялық көпір салуға кірісті, бірақ Батуға қарсы тұрған арбалетшілерді тазалау үшін алып тас лақтырғыштарды пайдалану жоспарын қалдырды. Таң атқанда Бату жеті тас лақтырғыш көмегімен көпірдегі венгр күзетшілеріне шабуыл жасады. Сейбан мен оның әскері келген кезде, мажарлар лагеріне шегінді. Мажарлар лагерьге келгенде, қалғандарын оятты. Коломан, Угрин және тамплиерлердің басшысы шабуылдаушылармен күресу үшін тағы да лагерьден шықты. Басқалары бұл да шағын шабуыл деп ойлап, Коломанның тағы да жеңіске жететініне сеніп, сол жерде қалды. Бірақ Коломан мен Угрин моңғол әскерінің қатарының артуын көргенде, бұл шағын шабуыл емес, моңғолдардың негізгі күштерінің шабуылы екенін түсінді. Бірнеше ауыр шайқастан кейін олар барлық әскерді жинауға үмітпен лагерьге қайтты. Олар қатты көңіл көшірді, себебі хан тіпті соғысқа дайындалуға бұйрық та бермеген еді. Архиепископ Угрин ханның кемшіліктерін көпшілік алдында сынады. Соңында венгр әскері шайқасқа шықты, бірақ бұл кешігу Батуға көпірді аяқтауға жеткілікті уақыт берді. Мажарлар Батудың жасағынан көп еді, ал моңғолдар Сажо өзені артында болғандықтан жылдам қозғала алмады. Бұл шайқаста Бату ауыр шығынға ұшырады, отыз батарын (жансақшыларын) және лейтенанты Бакатуды жоғалтты, ол авангардпен бірге бекініске шабуыл жасағанда қаза тапты. Көпір салу ісі кешіккен Субутай мажарлардың арт жағына шабуыл жасады. Мажарлар Субутай қоршауды аяқтамай тұрып, бекініске қайтты. Шығынға ұшырағандықтан және аман қалған венгр күштерінің көптігіне байланысты Бату кері шегінуді ұсынды. Ол енді өз әскерінің мажарлар қайтадан шайқасқа шыққан жағдайда жеңе алатынына сенімді емес еді және Субутайды оның қанатының ауыр шығындарына кінәлады. Субутай Батудың шешіміне қарамастан, оның күші Пестке жеткенше шегінбейтінін мәлімдеді. Бату ақыры көндіріліп, шабуылды қайта бастады. Архиепископ Угрин тағы бір архиепископпен, үш епископпен және көптеген басқа жоғары лауазымды шенеуніктермен бірге қаза тапты, бірақ Коломан мен Бела қашып құтыла алды, алайда Коломанның жаралары соншалықты ауыр болғандықтан, ол көп ұзамай қайтыс болды. Моңғолдар да қалыптыдан жоғары шығынға ұшыраған болса да, венгрлер дерлік барлық күштерін жоғалтты. Көптеген куәгерлермен сұхбаттасқан Томас Спалатоның айтуынша, венгрлер қашуға тырысқан жол бойында өліктер соншалықты көп болғандықтан, жер олардың қанынан қызыл түске енген.
Following the skirmish, Sejban was sent north to a ford with a smaller force to cross the river and attack the rear of the bridge guard. As daylight started to break, they began the crossing. Meanwhile, Subutai went south to build a makeshift emergency bridge while the Hungarians were engaged at the main bridge, but left Batu a plan to use giant stone throwers to clear the crossbowmen opposing them. At dawn, Batu, with the help of seven stone throwers, attacked the Hungarian guards on the bridge. When Sejban and his men arrived, the Hungarians retreated to their camp. When the fleeing Hungarians arrived at the camp they woke the others. Coloman, Ugrin and the Templar master then left the camp again to deal with the attackers. Others remained there, believing this was also a minor attack and that Coloman would again be victorious. But as Coloman and Ugrin witnessed the horde of Mongols swell, they realised that this was not a minor raid but an attack by the main Mongol force. After some heavy fighting, they returned to the camp hoping to mobilise the full army. They were badly disappointed, as the King had not even issued orders to prepare for battle. Archbishop Ugrin reproached the King for his faults in public. Finally the Hungarian army sallied forth, but this delay gave Batu enough time to finish the crossing. The Hungarians outnumbered Batu's detachment, and the Mongols were unable to move quickly because the Sajó was at their backs. In this fighting, Batu suffered heavy losses, losing thirty of his baatars (bodyguards) and one of his lieutenants, Bakatu, when he personally assaulted a strong point with the vanguard. Subutai, who had been delayed by bridge building, attacked the Hungarians' rear. The Hungarians retreated back to their fortified camp before Subutai could complete his encirclement. Because of the losses suffered and the size of the surviving Hungarian force, Batu suggested a withdrawal. He was no longer confident that his men could defeat the Hungarians if they decided to come out again, and blamed Subutai for the terrible casualties his wing took. Subutai stated that regardless of Batu's decision, he would not retreat until his force reached Pest. Batu was eventually persuaded and resumed the attack. Archbishop Ugrin was killed along with another archbishop, three bishops, and numerous other high officials, but Coloman and Béla managed to escape—though Coloman's wounds were so serious that he died soon after. While the Mongols had suffered higher than normal casualties themselves, the Hungarians had lost almost their entire force. Thomas of Spalato, who interviewed many eyewitnesses, claimed that the route the Hungarians tried to flee along was strewn with so many corpses that the ground had become dyed red from their blood.
Батырма мен атыс қаруының рөлі
Бірнеше қазіргі заманғы тарихшылар Мохи шайқасында моңғолдар қытайдың атыс қаруын және ұңғын қаруларын қолданды деген болжам жасады. Уильям Х. МакНиллдің сөзіне қарағанда, сол кезде Венгрияда қытайдың ұңғын қарулары қолданылған болуы мүмкін. Басқа көздерде "жалынатын жебелер" және "нафта бомбалары" сияқты қарулар туралы мәліметтер келтіріледі. Кеннет Уоррен Чейс моңғолдардың ұңғын және оған байланысты қару-жарақтарды Еуропаға әкелгенін айтады.
Several modern historians have speculated that Chinese firearms and gunpowder weapons were deployed by the Mongols at the Battle of Mohi. According to William H. McNeill, Chinese gunpowder weapons may have been used in Hungary at that time. Other sources mention weapons like "flaming arrows" and "naphtha bombs". Kenneth Warren Chase credits the Mongols with introducing gunpowder and its associated weaponry into Europe.
Шығындар
Жеңістен кейін монғолдар тонаумен айналыспай, керісінше, мажар әскерінің қалған бөлігін аяусыз қуып жете берді. Кездескен барлық шашыраған сарбаздарды өлтірген соң, олар мажар даласына шабуыл жасап, бұрын жылдам өтіп кеткен аймақтарды бақылауға алды. Моңғолдардың шығындары туралы сенімді деректер жоқ; қазіргі тарихшылар бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін бағалайды. Мохи шайқасында моңғолдар қанша шығынға ұшырағаны белгісіз, бірақ олар көп болды; Карпини Ресейде мажар жорығында қаза тапқан моңғол әскерлеріне арналған үлкен зиратты көрді, оған "көптеген адам мұнда қаза тапты" деп айтылды.
After their victory, the Mongols did not pause to loot and instead ruthlessly pursued the remainder of the Hungarian army. After killing any stragglers they could find, they began an assault on the Hungarian countryside, solidifying their control over the terrain they had previously blitzed through. There are no reliable estimates for Mongol casualties; modern historians give estimates ranging from several hundred to several thousand. The exact losses the Mongols took at Mohi are unknown, though they were considerable; Carpini witnessed a large cemetery in Russia exclusively for the Mongol troops killed in the campaign against Hungary, as he was told "many lost their lives there".