Кіріспе

Өзін-өзі өлтіру әдісі

Өзін-өзі өлтіру капсуласы (сондай-ақ цианид капсуласы, өлтіру капсуласы, өлім капсуласы немесе L капсуласы деп те аталады) – адамның өзін-өзі өлтіру арқылы жылдам өлімге қол жеткізу үшін қасады түрде ішетін, өлімге әкелетін улы затты қамтитын капсула, таблетка, ампула немесе таблетка. Әскери және барлау ұйымдары өздерінің жауға түсіп қалу қаупі бар агенттеріне, жақын арада болатын және одан да жағымсыз өлімнен (мысалы, азаптау арқылы) құтылу үшін немесе оларды тергеуге алып, құпия ақпаратты жариялауға мәжбүрлеу үшін қолданылатын өзін-өзі өлтіру капсулалары мен құрылғыларын ұсынған. Осының салдарынан, қауіпті капсулалар ұсталып, тергеуге түсу қаупі жоғары миссияларды орындаушы адамдар үшін маңызды психологиялық құндылыққа ие. "Улы капсула" термині сондай-ақ, белгілі бір оқиға болған жағдайда мекеме үшін өлімге немесе өте жағымсыз салдарға әкелетін саясат немесе заңдық әрекеттерді сипаттау үшін қолданылады. Мысалдарға корпоративтік жарғыларға қосылған, қабылдаудан қорғану мақсатындағы "улы капсула" акционерлердің құқықтарына қатысты түзетулер және заңнамалық үсыныстарға енгізілген түзетулер жатады.

Сипаттама

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық және американдық құпия қызметтері "L таблеткасын" (өлтіретін таблетка) жасады, оны жау тылына өтетін агенттерге берді. Бұл шамамен бұршақтай, оваль пішіндегі капсула болатын, ішінде жұқа қабырғалы шыны ампула орналасқан. Ампула сырттан қоңыр резеңкемен қапталған, бұл оның кездейсоқ сынуын болдырмау үшін жасалған. Ампуланың ішінде концентрленген калий цианиді ерітіндісі бар еді. Қолдану үшін агент таблетканы тістейді, ампуланы сындырып, тез әсер ететін уды босатады. Жүрек соғысы дереу тоқтап, бірнеше минут ішінде ми өлімі орналасады. Соғыстан кейін L таблеткасы Шығыс Еуропа үстінен ұшып бара жатқанда атып түсірілу және тұтқындалу қаупі бар U-2 барлау ұшағының ұшқыштарына ұсынылды, бірақ көптеген ұшқыштар оны қабылдаудан бас тартты. 1950 жылдары Орталық барлау агенттігі L таблеткасын алмастыру ретінде өте күшті нейротоксин – сакситоксинді сынауды бастады. ЦРУ директоры Уильям Колбидің сөзіне сүйенсек, 1960 жылы мамыр айында КСРО үстінен ұшып бара жатқанда атып түсірілген америкалық U-2 ұшқышы Фрэнсис Гэри Пауэрске жасалма күміс доллардың ішінде сакситоксинмен сіңген шағын ине берілді. Бұрынғы ЦРУ-ның маскировка басшысы Джона Мендестің мәлімдемесіне қарағанда, ЦРУ у таблеткаларын түрлі заттарға, соның ішінде қалам қақпақтарына және көзілдірік шекаларына жасырған. Оперативтік қызметкерлер таблетканы тістеп, ішіндегі уды босататын.

Мысалдар

Арнайы операциялар Криттегі қарсылық күштеріне көмек көрсететін агенттер әдетте "жұлынбас үшін" деп аталатын күлгін резеңке суицид таблеткаларын алып жүретін. Агенттер оларды әдетте көйлектің жағасының бұрыштарына тігіп қоятын, қажет болған жағдайда тістеп алу үшін. Александр Медоус Ренделдің айтуынша, таблеткалардың құрамында цианид болған және сору арқылы "бірнеше минуттың ішінде", ал жұтыну арқылы үш-төрт сағаттан кейін "өте қиналып" өлімге жеткізер еді. 1942 жылдың тамызындағы Диппе шабуылының мақсаттарының бірі – француздық Пурвилл қаласының шығысындағы жардың үстінде орналасқан неміс радар станциясының маңыздылығы мен қабілетін анықтау болды. Бұл мақсатқа жету үшін, RAF ұшқыш сержанты Джек Ниссенхолл, радиолокация маманы, Оңтүстік Саскачеван полкіне қосылды. Ол радиолокациялық станцияға кіріп, оның құпияларын білуге тырысатын, ал оны 11 саскачевандық сақшылармен бірге сүйемелдеуге тиіс болды. Ниссенхолл миссияға ерікті түрде қатысты, өйткені оның одақтас радар технологиясы туралы білімі өте құпия болғандықтан, оның Саскачеван сақшылар бөлімі оны тұтқындауға жол бермеу үшін қажет болған жағдайда өлтіруге бұйрық алған. Ол сондай-ақ соңғы шара ретінде цианид таблеткасын алып жүрді. Неміс фельдмаршалы Эрвин Роммель Гитлерге қарсы 20 шілдедегі 1944 жылғы қастандыққа қатысқандығы үшін цианид таблеткасын жұтып, өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда Гитлердің әйелі Ева Браун және Генрих Гиммлер мен Филипп Булер сияқты жетекші нацистер цианид тұздарының ерітіндісі бар өлімге әкелетін таблеткаларды қолданып, өз-өзіне қол жұмсады. 1977 жылдың 22 маусымында КГБ КСРО-да жұмыс істейтін ЦРУ операторы Александр Огородникті тұтқындады. Ол өзінің мойындауын жазуға келісті, бірақ тек қана қаламымен жасайтынын айтты – ол қаламның қақпағын тістеді, ішінде өлімге әкелетін удың ампуласы жасырылған еді. Оны тергеген орыс агентінің айтуынша, ол еденге түспей-ақ қайтыс болды. 1985 жылы сериялық кісі өлтіруші Леонард Лейк, оның өміріне қатысты тергеу оның ауыр қылмыстарын ашатынын білгенде, дыбыс басу құрылғысы мен тіркелмеген тапанша ұстағаны үшін тұтқындалғаннан кейін, киімдеріне тігілген цианид таблеткаларын жұтып, өз-өзіне қол жұмсады. 1987 жылы Солтүстік Кореяның екі агенті Бахрейнде әуежайды бомбалауға қатысты деген күдікпен ұсталғаннан кейін, темекі сүзгісіне жасырылған ампулаларды тістеді. Бір агент қайтыс болды. 1987-2009 жылдар аралығындағы Шри-Ланка азамат соғысы кезінде Тамил жолбарыстарының жанкешті бомбалаушылары калий цианиді алқа тағып жүрді. Егер оларды Шри-Ланка армиясы ұстаса, олар алқаның ұшындағы таблетканы тістейтін. 1976 жылдан бері LTTE-нің барлық Тамил жолбарыстары өзін-өзі өлтіру таблеткаларын тағып жүрді. Бұл калий цианидін өзін-өзі өлтіру құралы ретінде кеңінен қолданудың ең заманауи мысалы. Әйелдер ең көп танымал болды, тістеріне жабысқан таблетканы алып жүрді.

Метафоралық қолданыстар

Экономикада, "өзін-өзі өлтіру таблеткасы" – жаугершілік қабылдау әрекеттері кезінде корпорациялар қолданатын тәуекел арбитражының бір түрі. "Улы таблетка" қорғанысының ең қатаң түрі ретінде, бұл қабылдаудан қорғану шаралары компанияның өзін-өзі жоюына әкелуі мүмкін кез келген тактиканы білдіреді. "Өзін-өзі өлтіру таблеткасының" түрлеріне Джонстаун қорғанысы, "жанып кеткен жер" қорғанысы және "алтын парашют" жатады.

Ғарышқа саяхат

Бір қала аңызы бойынша, американдық ғарышкерлер Жерге қайта орала алмаған жағдайда, өз-өзіне қол жұмсау үшін таблетка алып жүретін болған. Бұл мифтің бастауы "Контакт" фильміндегі бір көрініс болуы мүмкін, онда басты кейіпкер Жерге қайта орала алмаса, қолдануға арналған таблетка алады. Ғарышкер Джим Ловелл, "Жоғалған Ай" (кейін "Аполлон-13" деп аталды) кітабының авторы, бұл мәлімдемеге қарсы шықты. DVD-директордың түсіндірмесінде, ғарышкерлер ғарыш кемесінен немесе скафандрларынан ауаны шығарып, оңай өз-өзіне қол жұмсай алатынын, сондықтан мұндай таблетканың қажеттілігі шамалы екені айтылды. Космонавт Алексей Леонов Кеңес Одағының ғарыш бағдарламасының өзіне 1965 жылғы наурыздағы ғарышқа шығудан кейін "Восход-2" кемесіне қайта кіре алмаған жағдайда қолдануға арналған таблетка бергенін мәлімдеді.