Кіріспе
20 ғасырдағы австралиялық белсенді және кісі өлтіру құрбаны
Дональд Брюс Маккей (13 қыркүйек 1933 – 15 шілде 1977) – австралиялық кәсіпкер және есірткіге қарсы күрескер. Ол 1977 жылы жоғалып кетті, бірақ оның денесі әлі табылған жоқ. 1986 жылы Джеймс Бэзли оны өлтіргені үшін сотталды.
Жеке өмірі мен тарихы
Дональд Маккей Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Гриффит қаласында дүниеге келді және Сиднейде өсті. Оның әйелі Барбара (1935–2001) Гриффиттегі Біріккен шіркеудің белсенді мүшесі болған және физиотерапевт ретінде жартылай уақыт жұмыс істеді. Олардың төрт баласы болды: Пол, Рут, Мэри және Джеймс. Маккей мен оның отбасы Гриффитте "Маккейдің жиһаздары" аталған жиһаз бизнесін жүргізді. Отбасы әлі де Гриффитте жылжымайтын мүліктің иесі, бірақ жиһаз дүкені 2019 жылдың шілде айында сатылды.
Қылмысқа әкеп соқтыратын фактілер
1974 жылы Маккей Риверина сайлау округінде Аль Грасбиге қарсы Өкілдер палатасына либералдық кандидат ретінде түсті. Оның "дауыс беру басымдықтары" Кантри партиясының кандидаты Джон Салливанға берілді, бұл Салливанға Грасбиді жеңуге мүмкіндік берді. Маккей 1973 және 1976 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының сайлауларында Муррумбиджи округіндегі либералдық партиядан да кандидат болды, бірақ сәттілікке жете алмады. Жергілікті жердегі заңсыз есірткі саудасының өсуіне алаңдаған және жақын маңдағы Колеамблиде үлкен марихуана егінін білген Маккей Сиднейдегі есірткілерге қарсы күрес бөлімінің детективтеріне хабарласты, нәтижесінде бірнеше адам тұтқындалды және итальяндық тегінен төрт адам сотталды. Тұтқындалғандардың сот процесінде Маккей ақпарат беруші ретінде танылды. Маккейдің бизнесінен үлкен көлемде жиһаз тапсырыс беруді көздеген "Адамс мырза" оны Джерильдерияға әкелуге тырысты. Басқа жұмыстарымен айналысқан Маккей "Адамспен" кездесу үшін қызметкері Брюс Пурсхаусты жіберді, бірақ ол Пурсхаусқа жақындаспады. Бұл Маккейді өлтіруге жасалған әрекет деп саналады. Кейін Пурсхаус Джерильдерияда көрген бір адамды Маккейді өлтіруде күдікпен қаралатын тұлға деп таныды.
Өлтіру
1977 жылдың 15 шілдесінде Маккей достарымен ішімдік ішкеннен кейін қонақ үйдің тұрақ орнынан жоғалып кетті және одан бері табылған жоқ. Оның қан тобынан дақтар көлігінде де, жақын жердегі жерде де көзге түсті, ал кілттері көліктің астынан табылды. Жақын маңда сүйреген іздер, шаштар және 22 калибрлі үш жұмсалған патрон табылған. Вудворд комиссиясы кісі өлтіруге қатысты күдікпен қаралатын алты адамның барлығында айып тастауға болатын сылтаулар болғанын анықтады. Комиссия басты күдіктілер деп атаған Тони Серги мен Доменик Серги кісі өлтіру болған түні Гриффит қаласында бірнеше полиция қызметкерлерімен бірге "бардан барға" саяхат жасады; Джузеппе Барбаро мен Рокко Барбаро Сиднейге және Алтын жағалауға кетіп, 20 шілдеге дейін Гриффитке оралмады; Тони Сергидің жекжаттысы және үш ай бұрын марихуана өндіргені үшін тұтқындалған Саверио Барбароның туысы Франческо Барбаро Гриффиттегі бұрынғы әскери қызметшілер клубында болды, ал Роберт Тримбол Рэндвик қаласындағы мейрамханада болды. Осы құбылыс Гриффит қаласының қылмыстық топтарға толы және "Австралияның марихуана астанасы" деген беделге ие болуына ықпал етті.
Вудвардтың корольдік комиссиясы
Маккей ісі сол кездегі премьер-министр Невилл Вранның судья Филип Вудворды Жаңа Оңтүстік Уэльстегі заңсыз есірткі саудасына қатысты Вудвордтың патшалық комиссиясын басқаруға тағайындауына себеп болды. 1979 жылы Вудвард Маккейді «Құрметті қоғам» деп аталатын, Гриффит қаласындағы 'Ндрангета қылмыстық ұйымының бір бөлігінің нұсқауымен әрекет еткен кәсіби кісі өлтіргенін анықтады. Судья Вудвард соңғы баяндамасында Маккейдің өліміне қатысқан осы ұйымның мүшелері Франческо Серги (1935 жылдың 24 қаңтарында туған), Доменик Серги (1939 жылдың 3 наурызында туған), Антонио Серги (1950 жылдың 4 ақпанында туған), Антонио Серги (1935 жылдың 29 қазанында туған), Франческо Барбаро (1937 жылдың 8 қыркүйегінде туған) және Роберт Тримбол (1931 жылдың 19 наурызында туған) екенін мәлімдеді. Судья Вудвард полициядан Гриффиттегі «шөптік үйлерді» іздеуді сұрады, бірақ бұл өтініш қабылданбады.
Маккейдің өлтірілуінен кейінгі оқиғалар
1980 жылы Грасбюге қылмыстық жала жабу айыбы тағылды, ол штаттық саясаткер Майкл Махерден Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы ассамблеясында Маккейдің жоғалуына Маккейдің әйелі Барбара және оның отбасылық адвокаты жауапты екенін айтқан құжатты оқып беруді сұрады. Джон Неглдің жүргізген тергеуі көрсеткендей, "ешбір адал адам" Грасби таратып жүрген "намысқа тиетін өтіріктерді" таратуға бармас еді. Грасби өзінің кінәсіздігін сақтап, соттарда он екі жыл бойы күресті, содан кейін 1992 жылдың тамызында апелляциялық сотта ақталды және сот шығындары үшін 180 000 австралиялық долларына ие болды. Бұрын Барбара Маккейдің азаматтық сотында жеңіліске ұшырап, ол шартынсыз кешірім сұрауға мәжбүр болды. 1983 жылы құпия хабаршы болған Джанфранко Тицзоне Маккейдің өлтірілуіне қатысқанын мойындады. Атап айтқанда, Тицзоне келісімшартты орындау үшін "Фред" деген атпен таныс болған кісі өлтірушіге тапсырыс бергенін мойындады. Күдіктілердің суреттерін көрсеткенде, Тицзоне Базлиді оқ атып өлтіруші деп көрсетті. Екі жылдан кейін Джеймс Фредерик Базли өлтіруге қатысы барлығы үшін айыпталды. Базли өзінің кінәсіз екенін мәлімдеп, бұрынғы сыбайлас детектив Фред Крахеді өлтіруші деп айыптады, бірақ Тицзоне, Тримбол, Джозеф және басқа белгісіз адамдармен бірге Маккейді өлтіруге сүмелдегені, сондай-ақ есірткі тасымалдаушылары Дуглас пен Изабель Уилсонды өлтіргені үшін кінәлі деп танылды.
Мұра
Жыл сайынғы Дональд Маккей Черчилль стипендиясы 1987 жылы тағайындалды. Черчилль қоры журналистер мен детективтерге ұйымдасқан қылмысты тергеу және анықтау әдістерін зерттеу үшін жыл сайын Дональд Маккей стипендиясын табыс етеді. 2008 жылдың соңында Гриффит Ротари клубы Маккейдің қанына қонғанның 30 жылдығын еске алу үшін Гриффиттің басты көшесі – Бана даңғылында ескерткіш орнатты. Маккейдің мүсіні – ақ мәрмәрдан жасалған бюст, оған "Зұлымдық жеңуі үшін жақсы адамдардың ешбір әрекет жасамауы жеткілікті" деген жазу ойылып жазылған.
Медиа
Австралиялық актер Эндрю Макфарлейн оны 2009 жылғы "Underbelly: A Tale of Two Cities" телесериалында сомдады.